Sunday, 13 February 2022

UNION DAY OF MYANMAR TAWH KISAI TANGTHU TAWM LEH NGAIHSUTNA KUPNA

 

UNION DAY OF MYANMAR TAWH KISAI TANGTHU TAWM LEH NGAIHSUTNA KUPNA

Union Day of Myanmar ni-in a lawp henhan lai mi na tam bilbel hi. Ngaihsun thei hi le'ng a lawp huai luatna ding a om loh banah junta dictatorship regime' SAC in hih ni tangthu sungah a ciamteh tham ni hi, ci-in Union Day a pian'na Panglong Conference tawh kizopkhakna a nei kiuhkeuh lo state capital dingin Rangon panin Naypitaw ah a tuah sukna uh-ah pawi thupi bawlna a makaih theihna dingun kilawm kituak vet lo hi.

Southern Shan State ah a om Panglong ah 17 February 1947 in ethnic minorities Kachin, Shan leh Chin mite makai tam lote leh Gen. Aung San in kham tung mite tungah federal autonomy tawh thuneihna nei-in a ki-uk theihna dingun Union of Burma beelin a omna dingun Burma in February 4, 1948 in suahtakna a ngah ma-in thukimna letmat na thuh ni uh a ciamtehna hi.

Burma (Myanmar) gam tangthu sungah Union Day a kici February 12, 1947 in thupi takin a kizat a kum 75na hi ta a, 1947 in Panglong Agreement kici Panglong ah Union of Burma kici gam khat nuai-ah kigawm leh kipumkhatin, a kihelna dingin interim administration a makaih Gen. Aung San leh mual tung mi (minority ethnic) makai tam lote in federal autonomy piak dingin kamciamna tawh thukimna letmat a thuh ni uh phawkna in a kizang toto ahi hi. Hih thukimna letmat thuhte lakah Chin Hills panin letmat a thuh mi thumte lakah ATV, Tedim panin U Thawng Za Khup a kici na kihel hi.

Panglong Conference hunin thukimna pen 1886 panin Burma gam a uk khum gamkeek British colonial empire khut sung panin Burma in Feb. 4, 1948 in suahtakna a ngah ma-in Shan State leitaw lamah a om Panglong ah Feb. 12, 1947 in Frontier Areas tengin federal autonomy tawh ki-ukna a ngah theihna ding uh sunmang bulphuhin thukimna hi a, Union of Burma gam thak sungah khamtung mite a lungkim kei uh lengkhia (secede) thei ding uh hi, cih zong a thukimna sungah na kihel hi. Union Day a hong piankhiatna tangthu a beisa kum 70 sungin Burma gam-a sangnaupangte kisinsakin ni thupi ni hi, ci-in na kipattah ngekngek hi.

Aung San' makaihna nuai-ah Burmese government va belh ding vai Shan, Kachin, leh Chin in 12 February 1947 in thukimna a pian theihna dingin kihona ah makaite lakah Aung Zan Wai, Pe Khin, Bo Hmu Aung, Sir Maung Gyi, Dr. Sein Mya Maung, Myoma U Than Kywe cihte negotiators in na kihel uh a, Aung San leh Kachin, Shan leh Chin makaite in Panglong Agreement letmat a thuh theihna dingun pan na la uh hi.

Panglong Conference hunin thukimna ah khamtung mite ten'na kiimte Frontier Areas a kici sunga internal administration ki-ukna nuai-ah ah omte in "full autonomy" a ngah ding, Constituent Assembly in Kachin State bawl ding zia a ngaihsutna, Burmese federal government nuai-ah Shan State tawh sum leh paai vai-ah kizopna (financial relations) zop suak ding, tua dan mah Kachin Hills leh Chin Hills tawh zong financial relations a neih ding a geelnate uh thukimnnate uh hih Panglong Agreement ah a thupi pha diak teng hi. Ahi zongin hihte tu dong mah sunmang suak den den lai a, junta regime khanglo leng mang ziau hi.

Oct. 15, 2015 in ex-Tatmadaw President Thein Sein' makaih Myanmar government in khamtung ah thau tawite (ethnic armed groups) tawh kido leh kikapna gam bup sungah khawlsanna dingin Nationwide Ceasefire Agreement (NCA) a kici thukimna letmat na thuhpih hi. NCA thukimna letmat a thuh "ethnic armed organisations" (EAOs) kicite sungah pawl khat lungkim loin kidokkhia-in Myanmar government lehdo na zom kik uh hi. NCA thukimna letmat thuhna from the UN, UK, Norway, Japan leh US gamte panin observers leh delegates a za-a simte kihelin encik uh a, hih thukimna hong pian' theihna dingin nitumna gamte panin huhna piate (western donors) ten $100 million piak dingib a ciamna uh leh sum leh paai tawh a pan'na uh hangin a hong piang thei ngawngaw hi bek hi.

2016 in civilian government ah State Councillor a len Aung San Suu Kyi' makaihna tawh 21st Century Panglong Conference a kizop hangin Myanmar gam leilu leh nitumna lamte ah kidona dai tuan lo a, Karen or Kayin, Kachin, Shan leh Rakhine rebels tawh kidona hangin mi za tampi galtai lawh uh hi. August 2017 panin Tatmadaw in Rakhine State leilu-nitumna lamah military campaigns hong Patna uh-ah a ngongtatna hangun ethnic minority Rohingya Muslims tampi a thah ban uh-ah mi 70,000 kiiim bang Bangladesh ah galtai lawh uh ahih manin UN in Rohingya mite siansuahna ding ngimna hi, ci-in ICC dongah genocide ngawhna case tu dong kidiah lai hi.

NCA leh 21st Century Panglong Conference cihte tawh gam sungah bitna leh daihna ding ngimna in kihona a om hangin Tatmadaw ngongtatna hang leh Bamar majoritarian politics hangin Myanmar ah "officially recognised ethnic" minorities groups 133 omte in Bamar mite hamphatna zah tawh kikim ngah loin, liangko kikimna tu dong om thei tuan lo hi. Tua loin Myanmar gam hauhna leh hamphatna ngah dingte Tatmadaw makaite, a innkuanpihte uh leh a tanaute ahih kei leh amau tawh kizopna nei tengin vompi sahawm bangin hawm keupi tawh hawp gai uh hi.

1947 Panglong Conference khit a sawt loin khamtung mite in "full autonomy" - tu hunin full demoracy leh federal system a cihcih uh ngah dingin sunmang neite sunmang a taan' ding a kingaklah mahmah lai takin Tatmadaw mah in Burma in suahtakna a ngah ma July 19, 1947 in The Secretariat, Yangon ah Aung San a suam lup khit nung uh federal system a go lum leh tua bang a pian'na ding ni a suah ma-in na tumsak ziau khin zo uh hi. Tua hi napi-in junta dictatorship regime tung panin hamphatna ngah ding a kilamen ngam veve kum 50 val piikpeek junta dictatorship khit nungin mi kitam lai veve mawk hi.

Tua bek hi loin 1962 in Tatmadaw in ukna buluhin military coup d'ètat tawh thuneihna bu luakin, 2011 dong (kum 49) thuneihna a letcip piikpeek sung uh full democracy, federal system lunggulh in lungphona leh suahtakna deihin a kitomte 1988 leh 2007 in mulkimna nei loin security forces ngongtatna zangin a betdaihna uh-ah mi tampi na sih leh bailawh khin uh hi. Tua ciang tawh hunsa nai loin February 1, 2021 in Min Aung Hlaing' makaihna tawh Tatmadaw in ukna hong buluhin military council in a phuankhiat State Administration Council (Burmese: နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ; SAC) zangin khauh takin thuneihna hong bup lak hi. Min Aung Hlaing' tungah galhang pahtawina a pia khinte hunsa nai loin a piak thuah nuam leh a kiluklukpih nuam lai bang ki-om hileh kilawm lai zen hi.

Feb. 1 coup zawh Feb. 11 dong junta SAC in mi 1547 that khin zo a, detention center ah a khumcip mi 9,087, thukham palsat hi ci-in military tribunal court in dan a piak mi 703 lakah naupang nih kihelin mi 45 sih dan pia khin, mat dingin arrest warrants a piakte lakah a mat nai loh mi 1,974, military court mai-ah dingsak lopi-in dan a piak (sentenced in absentia) mi 118 lakah sih dan a piak 84 pha khin hi, ci-in advocacy group Bangkok-based Assistance Association for Political Prisoners (AAPP) in tu ni-in a updated na-ah gen hi.

1947 Panglong Conference pekin federal system tawh ki-ukna hong kiciam tu dong a kingah nai lo hi napi-in junta regime' SAC nuai-ah DC 42 piak dingin hong kamtehna ah Tedim hong kihel manin a lungkim mahmah henhan, Zogam Federated State, Zogam Charter or Constitution, Zogam parliament, Zogam flag peuh tawh mipite tungah a sunmang uh zuakin junta regime lehdona ah khutme zong tangsak vet loin a Dahpa' khuang tumna uh tawh a laamlaam ngap na kitam lai bilbel hi. I zat loh khuakte uh zong sumbuk ah zuak le'ng "virgin brain" ci-in tam kikhawng nong dep kha bilbel in teh! 1947 pekin full autonomy or secession right sunmang in a neite DC or district thak bawl dingin junta in hong kamteh tawh a lungkim ngamte bel Panglong Conference ah a va kihelte dam lai hi le-uh hong balzan nuam kha mai dingun ka ummawh hi.

Full democracy, federal system tawh ki-ukna i ngah theihna dingin Tatmadaw leh NLA makaih government nuai-ah a beisa hunin kikhemna vive tawh hun bei hi. Hih bang suahtakna lian zaw a kilamen leh a lunggulh khempeuh in suahtakna taktak i ngahna dingin activists, lawyers, civil societies, politicians tuamtuamte kihelna NUG makaihna tawh junta regime panin suahtakna ngah mateng gam buppi in a lehdo lai takin i kihel kei leh Myanmar ah suahtakna ni hong suahna ding hunpha piang mengmeng nawn lo kha ding hi. Full democracy leh federalism i lunggulh takpi leh junta regime lah ei bekin kilingsak zo ngei lo ding ihih manin tu lai takin NUG, kham tunga thau tawite, PDF groups tuamtuamte, suahtakna lunggulhin a kitom junta coup a nolh ngam CDMs ah kihelte leh mipite tawh khut kilenin mapangkhawm loh kiphamawh hi.

#FightForYourRights
#FightForDemocracy
#FightForFederalUnion
#FightAgainstJuntaDictatorship
#VivaRevolution


@ Thang Khan Lian #ZUNs reports

Photo: Aung San in Panglong Agreement thukimna letmat a thuh laitak leh Panglong Agreement laidal 




No comments:

Post a Comment