TAWI TEHNA LEH TAWI KHAINA MAN LO ZATNA TOPA'N DEIH LO
I gam leh minam vai tawh kisai (politics) leh kalsuanzia tawh kisai (movement) ah lawhsapna leh lawhcin'na tuamtuam a om bangin hihkhialhna leh a kilawmi het lopi-n gamtatna na om kawikawi veve hi. A nih tuakin imcip zawh ding hilo hi. Ei bek hi loin MNF movement, Naga movement, Kachin movement etc in tua bang a tuah vive uh ahi hi. Ahi zongin, a beisa hun-a thupiangte leh hihkhialhna panin sinna (lesson) la thei-in kibawlphatna dingin a zangte leh i gamtatna tawh kituakin mawhpuakna la ngam (dare to take responsibility and accountability)-te a movement uh na lawhcing zaw leh muibun zaw hamtang hi.
En bel ei hilhkhialhna leh ngongtatnate -international laws, Geneva Conventions, human rights i palsatna leh ngongtatnate kisiamtansakin, "a kithuhilhna hi", "mawh kei leh kimawk thah lo ding hi," ci ziau napi-in, i muhdah leh langpang lamte tua bangin a gamtatna uh ei aa sangin a suuksia zaw lote nangawn UN Human Rights leh ASEAN dong ah va kiheek ngam zen hi. En mi dangte i va suam masak ciang, pimang (kidnappeed) khit ciangin bawlsia gawp, thah khit teh a luanghawm uh a innkuanpihte uh leh mipi muh zawh loh dingin tampi tak i seelmang hangin minam adingin nasepna hi, a kithuhilhna bek hi, a kikoih hoih ziau hi bek hi, peuh kici ngam zanzan hi. Tua bangin din'na nih neihna pen Pasian muhna leh LST deihna tawh kilehngat mahmah napi-in Pasian a bia, LST a um leh a zui Khristian i kici ngam veve lai zen uh hi.
A beisa hunin CNAte ngongtatna ah a thuak pawl khat na ki-om lua mah hi. March 20, 1998 kum in a kiphuankhia CNF/A ngongtatna thu Dr. Vum Son' ciamtehna kician pen a, tua sungah a thuak khate hih bang hi:
1. Ming Hnin' kithahna: CNF ten a ambush uh-ah a theihkhialhna hangun motorcycle tung tuang Min Hnin a thahna vai uh CNF chief Bo Zung Cung in khial ung ci-in Ming Hnin' zi Dr. Maureen kiangah maisakna ngen hi.
2. Laihilh Dim Sian Ciin (kipimangna or kidnapping): Hih vai CNF central command thupiakna tawh ex-CNA cadre Dim Sian Ciin a kipimang hi, ci-in kingawh hi. Amah pen a innkuante in nak nget lua uh ahih manin a training zawh khitin CNA panin na khawl kik hi.
3. Pu No Than Kap pimang ding sawm (attempted kidnapping) ci-in ngawhna vai-ah Myanmar government leh intelligence agency tawh kizopna a neih man hi, ci-in ngawhna om hi. CNF te'n pimang dingin a sawmna uh Myanmar military intelligence tungah reports a pia cafe ah a sem Stephen leh kum 15 numeino Biaktial kici a thahna uh (a thahte gel uh a min Zomi hih tuak loin sanggam Chin mipihte in Zomi pu No Than Kap' tang dingin sihlawh zawsop uh bang hi)
4. Pu No Than Kap thah dingin a kisawmna (assassination attempt) vai CNF central committee' thupiakna hi ding hi, cih upmawhna tawh Lalhmangaiha, leh Zam Tung Thang kithahna ah Vice Chairman of the CNF leh Chief of the Chin National Army Bo Zing Cung a thahna leh thah dinga geelna ah kigolh hi, cih ngawhna om hi. Hih kithahna a pian ma-in Saizang ah kikaptuahna or kinawktuahna (encounter) ah CNF galkap thumte hangin khua mi nih in liamna na tuak ngei uh a, hih thupiang self-defense hi, ci uh hi. Tua zawhin galhiam hoih zaw tawh CNFte Saizang ah kuan kik hunin Lalhmangaiha, leh Zam Tung Thang' sihna na piang hi.
5. Saizang ah Kam Hen' sum a kisuhsakna leh Saizang village council retired Major Zel Za Lang' liamna vai: Saizang ah CNFte siah dong dinga pai retired Major Zel Za Lang in tu lai takin kyat tul za khat bek nei ka hih manun dam in hong paikik un, na ci.
Tua hun lai takin niang tawh CNFte a zindo Zel Za Lang' inn ah CNFte om hi cih a zak ciangin Kam Hen hong pai a, CNF ten hong suamin ka sum hong suhsak hi, ci-in Zel Za Lang' inn ah a sum mansuah vai amah a hehnem a zu nekpih a lawmte tawh zukham sa-in CNAte va buanin va kilaipih uh hi.
CNA makai Solomon kicipa in a blanket nuai panin a thau khahin Burmese army retd. Major leh Village Council Chairman Zel Za Lang' khe kha hi. Hih Pu Zel Za Lang' inn ah thupiang khit nungin thau hoih tawi-in CNAte va kuan kik uh a, khua mite in Zo thau leh double barrel tawi in gal na pang uh hi. Kikaptuahna piang a, CNA ten khua mi khat kap lum pah uh hi. Pu Zel Za Lang' inn ah submachine guns a tawi CNAte lutin amah leh khuami khat that uh hi. A tapa kum 14 mi leh a tanu nihte bel bangmah lawh loin sum a piak uh sangin ciahsan uh hi. CNFte hong kuan kik ma-in Kam Hen a inn ah ciahkik man ahih manin bangmah kilawh lo hi. A zing ciangin khua mite in inn dawl tungah a bu hiam tawi lo si luang khat mu uh hi.
6. Oct. 15, 2020 in inn 300 val ten'na Tungzang khua hausa nainganzyi (politics) a uk mahmah leh local ZNC president kum 45 mi Pu Zam Tung Thang kicipa Burmese Army tawh a kipawl banah a ngongtat mahmah notorious military intelligence called MI (Em Ai a kici) tawh kipawl hi, cih ngawhna tuak hi.
CNAte siah donna vai MI kiangah heek hi, ci-in a kithahna vai-ah CNAte kingawh a, a luanghawm ni li zawh nungin a kimuh hunin, "Hihpa Burmese government tawh kipawl hi. Amah bangin a gamtate in hih bang tuak ding hi," cih lai kigelh ah CNF seal kitat hi. Pu Zam Tung Thang' kithahna vai-ah a khua nawl-ah a huan ah kuanin a omna ah a makaih dingin Pu Lamh Thang kimakaihsak uh a, Pu ZT Tuang a thah ma-un Buanli ah siah kai dingin hong kuan ding ka hih manun aktui leh sum na kaikhawm un, cih thupia dingin Lamh Thang sawl uh hi.
7. Zam Khan Pau' kithahna vai: Junta dictatorship makaihna nuai-ah Burma Socialist Program Party (BSPP), tua khit State and Law Restoration Council (SLROC) leh State Peace and Development Council (SPDC)' uk hun sungin economy a suksiatna hangun sum haksatna lianpi piang ahih manin Mizogam ah zuak theih bangbangte zuak uh hi.
Tua hunin ak, vok, bawng khawi-in tuate leh aktui zuakin Mizogam ah Kawlgam mite sumbawl in kipeite Zote–Farthlang lampi leh Ciau tawnin lut uh hi. Hih vai hangin siah donna dingin CNFte Zote leh Farthlang kikal ah pangin Mizogam ah omte siah na kai uh hi. March 1995 in Lophei khua panin khangno hon khat gan zuak dingin Zote-Farthlang lampi tawnin a lutte lakah a sanggampa in a bawngte kha dingin a guaih kum 24 mi Zam Khan Pau kici zong kihel hi.
CNA te'n ama tungah sum Zam Khan Pau' tungah 100 kyats a nget uh hangin 50 Kyats (tua hunin US sumtangin 10 cents bek) nei ing, ci hi. Tua hunin Zote, Mizogam panin gamla ah Burmese Army post om hi. CNA ten a thau muk tawh a gil dawtsak uh a, a thau mukin a dawtna un a zunbu (bladder) na dawt kham kha hi. Haimual dong a pai zawh zahzahin a pai hangin dam zo loin a zan in si hi. CNA ten bawng a zuakna panun siah a nget uh pia loin gamgi kantansak leng Burmese Army in ko om lam thei ding uh hi, ci-in a report ding lunghimawhin phal lo uh hi. Tua hunin gamgi ah Burmese custom, Burmese police, CNA leh Burmese Army (BA) posts li omte ah sumbawlte in siah a piak uh kul hi. Tua loin paisak ziauziau nuam lo uh hi. siah a kai CNA bek hilo Burmese army leh Burmese police sunbgas custom department-te zong hi.
8. Pu Kham Khaw Pau' kisuamna thu: Kalaymyo leh Manipur border ah jeep/truck driver hi. Rih Khuadar khua-ah Ciau luipang nisuahna lamah Burmese Army (BA) om uh a, a nitumna lamah CNFte om hi. March 2001in Rih Khuadar leh Tio kikal ah ah a zin hunin CNFte na om uh hi.
Rih Khawdar leh Ciau kikal ah Burma Army a om hangin tua kiim-ah CNAte zong gamtang den uh hi. Sum bawlte in BA, CNF leh Burmese customs leh police tungah siah a piak uh kul hi. Rih Khuadar kiim-ah CNF leh Burmese Army omte in sum hong ngen ding uh hi, cih thei ahih Kam Kham Pau in a sum neih 10,000 kyats a ip sungah seelsim hi. Rih Khuadar panin 200 yards kiim gamla a om CNF ten sum a nget uh pia pah lo ahih manin a mai tupsak uh a, bawk gawp ahih manin ni thum an ne thei loin gua lawng tawh a an dingin a tui namte (fluids) kitulh thawh hi.
9. Thuam Go Pau sihna thu: Mizoram leh Kalaymyo kikal ah sumbawlin, Kalaymyo ah a van lakte Mizogam ah Thuam Go Pau in va khia zel hi. Tuitang ah sumbuk a nei Thuam Go Pau in March 2001 in Gun luipangah giakin mei cihin a lawmte tawh an huanin mei awi uh hi. Mei awi-in a om lai takun a luipang panin CNA ten Burmese Army in tua kiim-ah a tuahte kap masa pahpah ahih manin hong kap masa kha un teh ci-in BAte sa-in kap uh a, a thau lot masa un sumbawl Thuam Go Pau kha-in kap lum kha uh hi.
Online ah upmawh leh phuahtawm kigawmin CNF/Ate ngongtatna thu kilim gen mahmah napi-in thu kician om lo hi. Dr. Vum Son' documentation sungah mi giat kiim kithat i gente lakah Zomi i cihcihte lakah i hel nop loh sanggam Chin mi thum Ming Hnin, Stephen leh kum 15 numeino Biaktial kihel hi. Kum 34 a pha dek CNA te'n Zomite hong thahsak Dr. Vum Son' ciamtehna sungah mi nga pha khin hi.
ZRA ex-president Calvin kiphin khit social media sungah April 1993 in a kiphuankhia kum 30 in a upa ZRAte' khut sungah unau leh unau ei sungah kithahna (fraticidal killings) thupiangte a kaihkhawmna groups tuamtuamte ah kizeel ngeingai panin a kimuhna ah mulkimhuai takin thahna a thuak pawl khatte a kaihkhop 40 banah a updated tawh 44te hih bang hi:
1. E. Vungkholian s/o (L) E. Pauzathawn, New Lamka: Lamphelpat, Imphal ah nai cik panin kikap (shot at close range). A luanghawm kimu-in thautang khakna a liamma kimu.
2. Ginhang Tombing s/o (L) T Tualkhothang, Mualkawi: Shot at close range, Lamphelpat, Imphal. A luanghawm kimu in a pumpi tungah thautang khakna liamma kimu.
3. David Ngaihte s/o (L) Pumkhotuan, Bungmual: A kibawlsiat dikdek khit nungin Pangzawl ah a luanghawm kihensa-in a kivui kimu hi.
4. Siamthianmuan s/o (L) Tualhel Tombing, New Lamka: A kisutuah phialin thau tawh Lamka ah kikap (hot at point blank) lum; a luanghawm kimu-in a pumpi tungah liamma ah thautang khakna kimu hi.
5. Nicholas Nengmuan s/o Kamzaneng, New Lamka: Shot at point blank, Tuibong A luanghawm kimu-in a pumpi tungah thautang khakna kimu.
6. Lianchinthang s/o (L) Dimzapau, Zenhang Lamka: Unknown Lamka hanmual, Hiangtam Lamka ah kipimang, a luanghawm kimu/kingah zo lo (kiseelcip mang cihna hi).
7. Hanglunthang s/o (L) Dimzapau, Zenhang Lamka: Shot at close range, Mualnuam Mualnuam ah a luanghawm kimu a, thautang khakna kimu hi.
8. Thangliansiam s/o (L) Thawnsong, New Lamka: A sih dong kibawlsia-in Pangzawl ah a sih dong kikhai (hanged) hi.
9. Mangkhum s/o Tungin: Songtal ah kikap lum; a luanghawm kimu/kingah lo hi.
10. Thang Vision s/o Dongzam: songtal ah kikap lum; a luanghawm kimu/kingah lo hi.
11. Thangchinlian s/o Ranjit, Pearsonmun: Lawibual ah kikap lum; a luanghawm kimu/kingah lo hi.
12. Mumung, Pearsonmun: lawibual ah kikap lum; a luanghawm kimu/kingah lo hi.
13. T. Ginzalal @ Nicky Zomi s/o (L) Kamvum: Suangdawh ah a sih dong kibawlsia; a luanghawm tem tawh kisem/ki-at gawp kimu hi. (mutilated body retrieved)
14. Khamkhokam s/o?: Shot at point blank, Lamka: A luanghawm kimu, thautang tawh a kikap liamna kimu.
15. (L) Khaipau @ Lincoln s/o (L) Dalchin, Chingmun: Shot at point
Songtal ah kikap lum, a luanghawm kimu/kingah lo hi.
16. Douthang S/o Gouzalian, Hansip: Tuivai lui-ah a sih dong a kibawlsiat zawh a luanghawm Tuivai lui-ah a kipaai kimu hi.
17. Pumthiangin of Chingmun: Unknown
Koici kithah hiam cih kithei lo; a luanghawm kimu/kingah lo hi.
18. Paubiaklal @ Jonathan s/o?: Shot at close range
Songtal ah kithat a, luanghawm ah thautang khakna a liamma kimu hi.
19. Goumuan s/o? Shot at close range: Songtal ah kikap lum; a luanghawm ah thautang khakna a liamma kimu hi.
20. Ginzamung s/o? Shot at close range: Behiang ah kikap lum; a luanghawm tungah thautang khakna kimu hi.
21. Thang V John s/o? Shot at close range: Phaiba Camp ah kikap lum; a luanghawm ah thautang khakna a liamma kimu hi.
22. Tintin @ Mangthianmuan of Bukpi: Shot at point blank
Dialkhai ah a thau tang tawh a kikap liamna a luanghawm kimu hi.
23. Zamsiamlian s/o Vungzathang: Lamka ah kikap lum; a pumpi tungah a liamma kimu hi.
24. Thangkhanlun Taitom s/o Pumhang Taitom, Simveng: Lamka ah a sih dong kibawlsia; a luanghawm kimu hi.
25. Khupkholian s/o (L) Vumzalian, Tuibong: Lamka ah kikap lum; a luanghawm tungah thautang khakna kimu hi.
26. Mangkholun@ Hurry of Allusingtam: Mata ah kikap lum; a luanghawm kiseelcip mang den hi.
27. Zamkhantuang of Simbuk: songtal ah kikap lum; a luanghawm kimu/kingah lo hi.
28. Thangchinlian s/o?: Songtal ah kikap lum; a luanghawm kimu/kingah lo hi.
29. Zamkhanmuan of Dialkhai: Songtal ah kikap lum; a pumpi tungah thautang lutna mun tampi kimu hi.
30. Ginzakham of Dialkhai: Songtal ah kikap lum; a luanghawm kingah/kimu lo hi.
31. Mangpi @ Benlee of Tuima: Songtal ah kikap lum; a luanghawm kingah/kimu lo hi.
32. Ginkhothang @ James Simte of Leijangphai: Mata ah kikap lum; a luanghawm kimu/kingah lo.
33. Khupneilun Kom @ Lulun s/o Thangtinlen, Saikul Village: Sielmat ah kikap lum; police ten a luanghawm mu-in va la uh hi.
35. Thanglianmang @ Mangcha: A kithahna mun kithei lo; a luanghawm kimu/kingah lo hi.
36. Pandit kici Singngat ah kipimang; koici kithah hiam cih a kitheih loh banah a luanghawm kimu/kingah lo hi.
37. Siamese/Chinese a kicipa Behiang ah kiman, koici kithah hiam cih a kitheih loh banah a luanghawm kiseel mang ahih manin kimu/kingah lo hi.
38. Suai zuakin sumbawl (gold smuggler: Songtal ah Sia Pau' khut sungah ki-ap; a sih dong kibawlsia; a luanghawm tu dong kimu/kingah lo lo hi, ci. (Kawlgam mi Andrew Khual a cihna hi kha ding hi).
39. Ginbiaklian @ Nakata s/o Thangzakhup, Pearsonmun: Songtal ah a sih dong kibawlsia; a luanghawm ah a liamna mun tampi ah kimu thei hi.
40. Sir Funny aka Haulalmuan: Mata khua-a Mata Hydel Power Project (Mata Dam) ah ex-ZRA commander sir Funny' luanghawm kimu hi. Dam ah siklawngin a den lup hi, ci-in a sihna thu kikawikaih hi, kici hi. Sir Funny pen ZRA galkap sungah a thaukap siam in a gen minthang uh, a nungzuihte a makaih siam hi, ci-in a nungzui khate in lim phat mahmah khat uh hi. Gam ngaih la hoih nono a phuahte lakah Thangboi Mangte in a sak "Khua kiim-ah" a cih bang a thu gil mahmah hi.
41. Khenman khua Hausa leh khuasat Rev. Pau Za Khen Lamka ah a zin pan kikaikhia-in a khut nung leh hensakin, a zang attansakin a kam ah koih a gawl at tan.
42. Pa Khuppi, Cikha sum bawl vai-in a inn phual ah a zi leh a tate mai-ah kap lumin a lu zan hi
43. Tonzang khuami Kelkai khat Lamka ah a vak lai takin kaplum ziau uh a, a mi kitheikhial hi ci ziau.
44. Pa Cin Sian Sum Buansing Tedim a inn uh-ah Sia Mang (ZRA) in kap lum ci uh.
LST ah ciahkik le'ng tualthahna pen tualthahna hi. a neu zaw leh a lian zaw cih om lo hi.
Thuciam Lui sunga Thupiak Sawmte lakah Paikhiatna (Exodus) 20: 13 ah, "Mi na that kei ding uh hi," ci-in Pasian in thu na pia hi. Siampi Laibu (Leviticus 24:17-18,21 sungah, “Mi a thatpa kithat ding hi. Ganhing a thatpa in a ganhing mahin loh ding hi. A thu-in ci lehang nuntakna leh nuntakna a kithuk ding ahi hi. Ganhing a thatpa in loh ding a, mi a thatpa kithat ding hi," na ci hi. Judaism biakna bulphuhin Torah a zui ding hi le'ng kithahna kithahna mah mawh thukkik kul ding hi. Ngongtatna leh sisan kisuahna bei ngei lo ding hi, cihna suak hi.
Ahi zong Kristian a kicite in Jesuh' hong hilhna i zuih kul ahih manin, "Tua ahih manin note tungah hong kibawl ding na deih bangun mi dangte tungah na bawl un. Moses Thukhamte leh kamsangte’ thuhilhnate pen hih mah a deihna ahi hi," ci-in Matthai 7:12 ah a gen bangin i gamtat kul hi. Mi dangte'n hong suam ding, hong bawlsiat leh hong thah ding i ut kei leh ei zong hoih takin i om masak kisam hi.
I minam min zangin kithah kimatna, kivuakna, kibawlsiatna leh kithahnate "thuhilhna hi" i cih ziau lai teng LST a zui Khristian i kicih ding zumhuai hi. Bang hang hiam cih leh LST in, "Tawi suang nam nih a zangte Topa in mudah a, amah in tawi khaina man lote hoih sa lo hi," ci-in Paunak 20:23 ah na gen hi. Paunal 11:1 ah, "Tawi khaina man lo a zangte Topa in mudah a, tawi khaina man a zangte tungah Topa lungkim hi,' na ci hi. Topa muhdahna, lungkimpih loh lam leh hoih sak lohna bangin i minam movemnent i kalsuan lai teng ei lamah amah hong pang ngei lo ding hi. Pasian' ompihna lo ah gualzawhna leh daupaina piang thei lo hi.
Thumanin a gamta kumpi in a gam kipsak a, sum bek a ngaihsun kumpi in a gam siasak hi, ci-in Paunak 29:4 ah na gen hi. Sum bek enlahna tawh i kalsuan khak a, a gam leh a mite thuakna, haksatna, cihmawhna leh dongtuakna i kimuhmawh bawl niloh leh i gam sia semsem ding hi. "Mi a that nuamte in thuman mi mudah a, mi dikte in a thuman mi hu hi. Mi dikte in mi gilote mudah uh a, mi gilote in mi dikte mudah hi," ci-in Paunak 29:10, 27 ah na gen hi.
Paunak 29:16 ah, "Mi gilote ulian suak leh siatna khang semsem a, ahi zongin mi dikte in amau' mit mahmah tawh a gilo uliante' zakiatna mu ding uh hi," na ci hi. I ulian leh makai dingin mi gilote zangin, thapia-in i nungthuap lai teng i gam sung, i khua i tui-ah ah kilemna piang ngei loin siatna khang semsem zaw ding hi. Ahih hangin Pasian in tua bang mi gilote ompih lo ahih manin mi dikte in a zakiatna uh a mit mahmah uh tawh mu ding uh hi.
Pasian' lamlahna a kizuih lohna gamah gam sung mite phengtat gawp uh hi, ci-in Paunak 29:18a ah na gen ahih manin i minam leh biakna kalsuanna ah Pasian i kilamlahsak leh kimakaihsak mateng gam sung mite phengtat in, ngongtatna leh siatna tawh kidim den ding hi. "A kiphasakte in niamkhiatna thuak ding a, a kiniamkhiatte in pahtawina ngah ding hi," (Pau. 29:23) na ci ahih manin pahtawina i ngah nop leh kiniamkhiat kisam masa hi.
Zolai a gelh thei tengin online ah pum gup leh pum muhdah nei tuam sese in, thuman thutang lenkip lopi-in tawi khaina leh tawi tehna kibang lo tawh thukhenin lai i pheng khah niloh teng i minam cidam ngei lo ding a, kipumkhatna ding hamsasak semsem zaw ding hi. Tua bang mite tawh kisai Paunak 29:20 in, "Thu ngaihsun loin a pheng paupau mipa sangin mihaipa adingin lametna om zaw lai hi," na ci hi. Ngaihsut tham hilo maw?
Tua bangin mihaipa sangin lametna a om lo zaw a pheng paupaute nung i zuih khak leh Paunak 27:3 ah, "Suangtum leh sehnel gik mahmah a, ahi zongin mihaite' piansak lungkhamna gil zaw hi," na ci hi. Mihai khat a sih dek dongin na satsat hangin a hai ngei mahin hai veve lai ding hi, ci-in Paunak 27:22 ah na gen hi. Suangtum leh sehnel sangin a gik zaw lungkhamna piansakte thapiak hun leh haipih henhan hun hi nawn lo hi.
Paunak 28:1 in, "Kuamah delh lohpi-in mi gilote taimang uh a, mi thumante ahih leh humpinelkai bangin a hang uh hi," na ci hi. Thuman thutang in gamtang peuh le'ng kihtakna ding om lo hi. "Gam sung mite a hoih loh ciangin a banbanin gam uk kumpi nei uh a, ahi zongin mipil thu ngaihsun theite in gam sung thahatsakin kipsak uh hi," na ci hi. Minam sunga mite leh makaite a ginat loh sung teng kipawlna thak leh makai dang kibehlap beh semsem ding a, thu ngaihsun mipil makai i neih ciang bekin i minam leh i gamsung hong thahat leh kip zo pan bek ding hi. Thautang leh thaulawng tawh i gam thahat leh kip zo ngei lo ding hi.
Paunak 27:25a ah, "A huaiham mi in kitotna piangsak hi," na ci hi. ahih manin huaihamna leh hazatna bek tawh i minam itna (nationalism) leh national movement i kalsuan lai teng kitotna bek tawh kidim den ding a, ei sung bek hi loin namdangte tawh i kilem kituak ngei kei ding hi. Kituahna leh kilemna a om lohna ah khantohna leh mainawtna piang thei ngei lo hi.
Paunak 27:28 ah, "Mi gilote a liat ciangin mi dangte bucip uh a, amaute a zakiat ciangin mi dikte in uk kik ding hi," na ci hi. Mi gilote'n liatna ding leh hong ukcip ding i awi leh thuneihna i piak lai teng i bucip den ding hi. Minam dangte i demlah man leh i phak zawh loh manin hazatna liuliau hangin hehna leh sinsona tawh ha gawi-in i kitomtom keei pong hang, i pum muhdah keei pong hangin a phattuamna ding om lo hi. Paunak 27:4, "Hehna leh sinsona siahuai a, ahi zongin hazatna siahuai zaw lai hi," a cih phawk hun ta hi. Hehna, sinsona leh hazatna tawh i minam movement lawhcing ngei loin lamsam leh lamkhial semsem zaw ding hi, cih phawk hun ta hi.
"Ei leh ei kimuanna haina hia, mi pilte' hilhna zuihna pen lungmuanna hi," ci-in Paunak 28:26 ah na gen hi. Kuamah tawh lah kilem thei lo, kuamah tawh kipawl thei thei loin ei leh ei kipum muanna pen haina na hi khinkhian zaw hi.
Mipilte' hilhna i thudon mateng, "Kihilh napi-in a mang nuam lote bawlphat zawh nawn loh dongin kisia ding uh hi," ci-in Paunak 29:1 in a gen bangin i minam tungah bawlphat zawh loh ding siatna hong tung ding hi. LST bek hi loin international laws leh i gam upadi (constitution) in mi vau launa (intimidation), mi mat mi pimang, mi bawlsiatna (kidnapping and torture) leh tualthahna (murder) na phal lo hi.
Ei pum gupte tua bangin a gamtat ciangun "a kithuhilhna hi" ci hithiatin, i muhdah i langte gamtatna dawi gilo zahin gen niloh pen thuman thutang hilo a, Pasian in a muhdah tawi khawina man lo hi. Paunak 28:9 in, "Mi khat in thukham a zuih nop kei leh ama thungetna nangawn Pasian in zakthahdahhuai sa hi," na ci hi. A diktat mi khat siatsakna ding a hanciampa ama tawhsa gum sung mahah kia ding hi. A dik mipa in in gamh hoih luah ding a, mi gilopa in bangmah luah lo ding hi, ci-in Paunak 28:10 ah na gen hi.
Mihoihte in vangliatna a ngah ciangin mi khempeuh lungdam uh a, mi gilote a liat ciangin a dangte in gimna thuak uh hi A khialhna a im mite a dau pai lo ding a, a mawhna pulakin a kikheel mite in hehpihna ngah ding uh hi.
Ngaihsut siamna a nei lo gam ukpa a gilo kumpi hi ding a, thuman a deih mipa in sau veipi uk ding hi. Mi thatin a khialpa in ama hankhuk ding a to hi ahi hi. Ama hankhuk tawh kho kei in. Thumanin a gamta mite lungmuangin om ding uh a, a zuautat mite ahih leh puk ding uh hi. (Pau. 28:13,15, 16,17)
Ei thuman lohna leh ngongtatna i kimuhmawh bawlin i seelcip sawm lai teng, minam dangte mawhna teng bekbek ciltui kai liangin i suutsuut niloh lai teng Pasian maipha kingah zo ngei tuan lo ding hi. Tui sung en le'ng eima maitang i muh bangin i lungsim en le'ng eima pianzia kilang hi, ci-in Paunak 27:19 ah na gen hi. Ei leh ei i ki-et masak ciangin mi dangte citlahna, ngongtatna teng suut in nitum nawn lo ding hi. Eima citlahna leh ngongtatna ki-en pha-in kibawlphatna in i neih theih ciang bekin i biakna leh minam kalsuanzia hong muibun leh lawhcing zo pan bek ding a, lampi mah kitawn thei pan bek ding hi.
Ngun leh khamte meikhuk sungah kize-et a, mihing ahih leh phatna tawh kize-et (Paunak 27:21) ahih manin ei leh ei kipum phatna, ei pumgup party leh thau tawi kipawlna phatna pen ei leh ei kize-etna ahih zawk lam i phawk hun ta hi. Mi mawh kimlai a diksak thukhenpa leitunga mi khempeuh in mudahin phuisam ding hi. A mawh mi gim a pia thukhenpa thupha kipia-in a dau pai ding hi (Pau. 24:24). Thumanna in minam minthangsak a, mawhna in minam daisak hi (Pau. 14:34).
I minam i minthan'sak nop leh thuman thutang in gamta ni. I minam i mindaisak nop leh mawhna leh ngongtatna thapia-in kidemin, pangpaleek tungnun kituh bangin a sang zaw len' toh kidemin lei-ah kia sukin i si khawm ding hi. Saipi gu hi napi-in akno gu pa bek guta in va gengen niloh manin saipi i guk lam kiseelcip zo tuan lo ding hi.
No comments:
Post a Comment