TEDIM DISTRICT VAI MUHNA KUPNA: JUNTA' THUPHA DISTRICT MAW AHIH KEI LEH A TUI A KEUHSAK THEI LO KALAIH VASA (OSTRICH)?
Junta dictatorship hun 1988 panin 1997 kikal junta pen State Law and Order Restoration Council (Burmese: နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့; abbreviated SLORC or နဝတ) a kici in State organs of the Socialist Republic of the Union of Burma a gawhlup khit nunga a party leh Burma gam dictatorship regime tawh a ukcipna min thak hong laih hi.
1997 in SLORC kici junta in na phiat kik leuleu a, a min thak dingin State Peace and Development Council (SPDC) kici a phuahna nuai-ah SLORC ah members in a pa mah powerful regional military commanders mite panmun thak ah a za khangsakin, Rangoon (now Yangon) ah transferred sukin vok bangin kul khum hi. A regional military commanders thakte SPDC ah panmun ngahte lakah kihelsak sak nawn loin a kiphin theih lohna dingin Rangon ah vok leh ui bangin khumcip uh hi.
SPDC ah senior military officers sagih bekin cabinet ministers sangin panmun lianzaw a let uh hangin amaute more-junior military officers or civilians vive na hi leldih uh hi. A min tawh nautang a kihelsak hangun junta saguh bawk lot tawh a lungkim thei teng leh a kitom ngam lo teng bek na zang hi.
Tua ma-in Ne Win' hunin Burma Socialist Programme Party (BSPP) na kici uh hi. 15 November 1997 in junta in SLORC a phiat khit nung State Peace and Development Council (SPDC) a kicih hangun a kiphiat SLORC ah thuneihna a len teng mahin SPDC military regime ah panmun na ngah veve uh hi. Tua khit nungin SPDC kici 30 March 2011 in phiat kik leuleu uh a, junta prime minister thak Thein Sein' makaihna nuai-ah USDP hong kici leuleu uh hi. A min bek a kilaihlaih pong hi napi-in junta dictatorship vive a, a kilamdan'na om tuam hi.
Burma gam min zong junta in a official min 1989 in Union of Myanmar ci-in a laih khit zawh Republic of the Union of Myanmar ci-in laih kik themthum hi. Hih thu hangin US kihelin nitumna gamte in Myanmar a cih official vai-ah sang nuam loin "Burma" mah cici lai uh hi. Myanmar cihpih niloh zong junta regime phuahsa ahih manin salsualna nam khat mah tawh kibang hi. Burma' state capital zong Rangoon panin Naypitaw ah a laih phei uh hangun kilamdan'na om kiuhkeuh lo hi.
2008 Burma Constitution nuai-ah junta military in 28 reservation seats nei ahih manin union bek hi loin states ah panmun limci nono pawl khat a ngah veve banah upadi laihna dingin veto power nei uh ahih manun full demoracy, federal system, self-determination ngahna ding teng Tatmadaw in na dal hi. Junta regime nuai-ah full democracy, federated state leh seffft ngah ding ci-in Zogam Federated State cihte gengen pen ham gega kawmpipi inmigai teng hing khemna hi.
Burma ah states sagih, regions sagih, self-administered zones leh divisions guk leh Union territory khat (containing the capital Nay Pyi Taw and surrounding townships) cih tawh junta-drafted 2008 Constitution in hong khen uh hangin a kilamdan'na om tuan loin Burma gam pen leitunga gam zawng pente lakah khat ahihna kilamdang tuan lo hi. Tatmadaw in companies gol teng leh stakeholders len ahih manin junta khut sungah Burma a saltan'na panin suakta zo lo hi.
Junta dictatorship regime in a saguh bawk lot tawh anlum pheng khat bek tawh a kingah zo numei paktatte a kizol zawh mah bangin DC 42 thak bawl dingin a hong hing khemna lakah Tedim township zong a kihel manin junta dictatorship regime nuai-ah kilamdan'na piang tuam dinga a um junta taw liak nuamte na lawp henhan dep mah uh hi. A party min leh a gam min a mot laihlaih pong bangun townships min DCs in laih dingin a saguh bawk lot a lawp tam mahmah dep hi. Junta bum tuakin hai kilawhsawn ding bek thupi sa ing. Khua hausapa a kilaih hangin a tapa mah in hausa a let suak nilohna nuai-ah a ut peuh a hawk khiat theih tawh kibang hi.
UNHR zum sungah na min a tuampi in na va laih hangin nang na hihna a kilamdan'na a om tuan loh tawh townships panin DCs ah junta dictatorship regime' SAC in a min a laih hangin a kilamdan'na ding om tuan lo hi.
Myanmar ah military-drafted 2008 Constitution nuai-ah states sagih om, a areas a lian zawte region kici sagih om a, self-administered zones (SAZ) leh divisions guk, leh Union territory or UT (state capital Nay Pyi Taw leh a kiim-a om townships teng kihelin) khat om hi. Chin State ah townships kua omte: Hakha, Thantlang, Falam, Tedim, Tonzang, Matupi, Mindat, Kanpetlet leh Paletwa townships hi. British gam keekte in Burma a lak khit nung uh 1896 kum in Mindat leh Kanpetlet areas teng Pakokku Hill Tracts District of British Burma in a kikoih khit a khuanungin Chin hills sungah ah kikoih lutin na gawm hi.
Junta in districts 42 bawl ding a cih a geelna uh pen pro- junta party BSPP panin SLORC, tua khit SPDC, tua khit nungin USDP ci-in a min a khekkhek pong tawh kibang lel hi. A min a laih suk laih toh uh hangin a kilamdantiamna ding bangmah om tuan lo hi.
Junta in Ragoon min Yangon, Burma panin Myanmar ci-in a khek mah bangin townships panin districts ci-in hih ding nei lo, a hing khem hai zawh kum 50 junta dictatorship gu khamin a luvai teng lawpna ding leh pahtak ding ngimna tawh Kawl leh junta ngian tawh junta dictatorship regime gupna a zolna leh a hong khemna dingin nek ding a om nawn lo saguh bawk a lot hi leldih hi.
India ah Hindu nationalist leh fundamentalist Narendra Modi' BJP makaih government in highways, sanginn, university, zato inn, khuapi min, Good Friday ni Digital India Day, Christmas ni Good Governance Day, India minamte' pa Gandhi' birthday ni peuh Cleanliness Day etc ci-in a min a khekkhek hangin development bangmah a om tuan lo hi. Ahih hangin na hoih a sem bangin a ngaihsun tam hi. India ah Modi government nasep dan tawh townships teng districts in junta regime' SAC in a khek hangin development bangmah piang tuam lo ding hi. A nasep hoih pen uh min khek hi bek hi. Mipi thu saupi a ngaihsun sese lote lungsim lawngna dingin publicly stunts hi lel hi.
Burma ah khangkhia buang, Burmese politics lunglut kici pong napi-in a thei vet lo teng junta dictatorship gu dawnsakin a luvaih behna dingin saguh bawk lot tawh DC thak 42 bawl ding a geelna pulakin a hing khemna hi lel e... supi o! Ai bang su a ai le junta' DC kiti? Keel su, hi taw! Junta regime' SAC in DC thak 42 bawl dingin a geelna (plan or proposal) a pulak tawh a laamlaam pawl, seidei liangin a kikhuk valval pawl, sial a gawh nuam khin pawl teng mahin junta in hong bumna hi, cih khua hong phawk uh ciangin nek ding bangmah a om lo junta saguh bawk lot duhin a bawh ahih lam uh hong phawkkhia peelmawh ding uh hi.
Junta in a geelna tawh DC 42 thak hong piak takpi leh a suplawh ding pen siah a pia mipite hi. Townships ci-in a kigelhsa minte DC ci-in a min khelna, zum (office) ah signboards kisuangte leh official letter teng a min khelna dingin kul lo kisam het lopi-in siah piate sum leh Myanmar" sum kholna (treasury) panin sum omsunte junta in hong sawk ding hi. Tua panin a sum sawkte uh junta regime' SAC ah a lubawkte leh junta nasepna ip sungah tampi kifuanglut ding a, nekguk takgukna a kubehlapna bek hi lel hi. Junta uliante leh a sila teng gilpi puahna dingin phattuamna ding a om lo min khekna hi.
Townships panin DC ci-in khek dinh thupi a sa kuate in na biakna pawlpi minte uh, na khua minteuh,na beh minte uh leh nomau min zong junta regime' SAC nasepna ettehna dingin na khek le uhcin khantohna lianpi piang ngelngel in teh!
Junta' thupha district maw ahih kei a tui a keuhsak thei lo kalaoh vasa (ostrich)?
Thang Khan Lian #ZUNs reports
No comments:
Post a Comment