SEX AWARENESS THU TAWH KISAI TAM LO......
Hih blog sunga thu omte pen mangpau pan kei bekin ka tei ahi hi. Zolai a article kihelhte zong kei bek in ka gelh leh socialmedia ah hoih ka sakte ka kaikhop edit phat kik ahih manin phalna lo tawh laksawn leh tei sawn phal hilo hi. A deih leh teisawn nuam ten hong zasak masa dingin kong ngen in, kong zasak hi.
Tuesday, 27 December 2022
SEX AWARENESS THU TAWH KISAI TAM LO......
Saturday, 19 November 2022
𝐖𝐎𝐑𝐋𝐃 𝐂𝐔𝐏 𝟐𝟎𝟐𝟐: 𝐅𝐈𝐅𝐀 𝐏𝐑𝐄𝐒𝐈𝐃𝐄𝐍𝐓 𝐈𝐍 𝐍𝐈𝐓𝐔𝐌𝐍𝐀 𝐆𝐀𝐌𝐓𝐄 𝐌𝐈 𝐇𝐎𝐈𝐇 𝐊𝐈𝐍𝐄𝐈𝐇𝐊𝐇𝐄𝐌 𝐔𝐇 𝐇𝐈, 𝐂𝐈-𝐈𝐍 𝐍𝐆𝐀𝐖𝐇
𝐖𝐎𝐑𝐋𝐃 𝐂𝐔𝐏 𝟐𝟎𝟐𝟐: 𝐅𝐈𝐅𝐀 𝐏𝐑𝐄𝐒𝐈𝐃𝐄𝐍𝐓 𝐈𝐍 𝐍𝐈𝐓𝐔𝐌𝐍𝐀 𝐆𝐀𝐌𝐓𝐄 𝐌𝐈 𝐇𝐎𝐈𝐇 𝐊𝐈𝐍𝐄𝐈𝐇𝐊𝐇𝐄𝐌 𝐔𝐇 𝐇𝐈, 𝐂𝐈-𝐈𝐍 𝐍𝐆𝐀𝐖𝐇
Nov. 19: Fifa president Gianni Infantino in World Cup (WC) kipat ma-in nitumna gamte in qatar' human rights record a report gennate uh-ah mi hoih kineihkhem (hypocrisy) uh hi, ci-in western media kilangleek den leh amau gitlohna kimuhmawh bawlin mi dangte mawhsiatna ding bek a zon denna uh tawlem hi.
Doha panin a tumdang ngiatin amah bek pau-in (extraordinary monologue) news conference a neihna ah Infantino in Qatar lainatna tawh a gupna thu leh WC tournament ding vai nai khat sung dektak gen hi. Gamdang panin Qatar ah nasem mite (migrant workers) sihna vai thubuai leh LGBT mite a bawlzia tawh kisai western media in a pum mawhsakna thu lim gen mahmah uh a, tu kum WC tournament vai politics suahsak sawm uh bang henhan uh keei hi.
Switzerland gam-a piang Infantino in, "Europeans gamte in Qatar gam-a sum thalawhin nasem (migrant workers) a site a masa-in koih loin amau tangthute (histories) sung uh-ah a gamtatnate uh hangin maisakna a nget ding uh hi zaw hi," ci hi. "Tu ni-in feelings khauh ka nei hi. Qatari mi bangin ka kingaihsun hi. Arab mi bangin ka kingaihsun hi. African mi bangin ka kingaihsun hi. Gay mite bangin ka kingaihsun hi. Pianken in mipoite bangin ka kikoih hi. Migrant worker bangin ka kingaihsun hi," ci-in 55 minutes a thugenna pan hi.
Nipini ciangin (16:00 GMT) Al Bayt Stadium ah 16:00 GMT in WC zindo Qatar leh Ecuador opening day match ah kimawl ding uh hi. February 2021 in British newspaper Guardian reports in a genna ah, Qatar in WC zindo theihna dingin a ngetna a kisan'sak khit zawh India, Pakistan, Nepal, Bangladesh leh Sri Lanka gam panin 6,500 migrant workers si khin hi, ci hi. 6,500 migrant workers si hi, cih a data pen Qatar ah migrant workers sihna tuakte gamte embassy' ciamtehna hi. Ahih hangin Qatar govt. in a kiciamtehna man loin thuman lampi panin kipialsakna hi a, a site a vekpi un WC project lamna leh vai-ah sihna tuak hilo uh hi, ci hi.
Qatar govt.' accident records sungah 2014-2020 kikal sungin WC stadium lamna ah nasem tuahsiatna hangin migrant workers 37 si uh a, tua lak panin thum bek nasepna tawh kisaikhakna a nei "work-related" ah si uh hi, ci hi. Ahih hangin Qatar govt. genna International Labour Organisation (ILO) in a si zah lian sangin kitawm gen zawin kineungaihsut (underestimated) hi, ci hi.
Infantino in a thu gen zomna ah: "Europeans leh nitumna gam tangthute tampi hong kihilh hi. Kei pen European mi ka hi hi. Mi dangte tungah sia leh pha khentel theihna sinna (moral lessons) hilh i kipat ma-in a beisa kum 3,000 sungin leitung mun tuamtuamte ah i gamtatnate uh leh i sepkhiatte uh hangin hong tung ding kum 3,000 sung maisakna i nget ding hi zaw hi. Europe in migrants workers mite khasiatin vei takpi ahih uh leh Qatar in a gam uh-ah nasem ding mi a lutsak bangin en zong lutsakin legal channels a bawlsak ding uh hi zaw hi," ci hi.
"A mawhsiatna thu a gennate uh theihsiam haksa ka sa hi. Hih bang mite in maban limci zaw leh lametna lian zaw a neih theihna dingin pilna siamna sinna (education) ah investment a tam zaw i sungkhiat kisam hi. I vekpi un pilna siamna i neih ding ahi hi. Na tampi tak hoih bukim (perfect) lo a, ahih hangin bawlphatna (reform) leh kikhekna (change) a pian' theihna dingin hun kivei hi," ci hi.
"A langkhat lam bek etna tawh moral lesson kimop pen mi hoih kineihkhemna hi bek hi. 2016 khit nung Qatar ah mainawtna a pian'na thu kuama'n a phawk loh sese lamdang ka sa hi. A beisa kum 12 hun lai-in khensatna kila khinsa gensiat leh mawhsiatna thu zakzak baih lo hi. Qatar kiman khin dimdiam khin zo hi. World Cup kilawm pen hi ding hi," ci-in Infantino in gen hi.
"Qatar hut bawlin ka gup kisam lo a, amau leh amau kigumin kihu thei uh hi. Footbaal hu-in a gum ka hi hi. Qatar mainawt a, na tampi mah zong ka feel hi. Qatari, Arab, gay, pianken in mipoi ahih kei leh gam beelin nasem mi hi ke'ng. Ahih hangin gamdangah gamdang mi ahihna hang bekin deidanna, nenniamna leh lauhsakna a thuak hun ciangun amau thuakna bangin a thuak bangin ka kingaihsun hi. Ka neu lai-in a ka sam sanin, nisa ka thuak ciangin ka mai san lela ahih manin tua hangin mi dangte simmawhna leh nengniamna ka thuak hi," ci hi.
Saturday nitak lamin England defender Eric Dier in, "2010 kum in Qatar in World Cup zindo ding a ngah hunin kum 16 ka pha hi. Players ka hihna tawh ka kimawlna ding uh ko utna peuh ka teel thei kei uh hi. A tunglam-a om thuneite khensatna hi. Players khempeuh adingin haksa hi. WC ah a kihel team leh players khempeuh a tournament hun sungin kimaituah ding uh hi. Lungkhiathuai (disappointing) hi," ci hi.
Qatar boss Felix Sanchez in, "Qatar in WC a zindo ding vai thu tampi kigen a, information man lo pawl khatte leh comments pawl khatte kilawm het lo hi. Nasep lai takin sihna tuah pen Qatar gam hileh, leitung mun khatpeuh hita leh tuahsiuatna lian pen hi. Hih WC ah Qatar ading bek hi loin gambeel nasem mite leh leitung bup noptuam zawkna ding leh a hoih zaw mun-ah a om theihna dingin i vekpi un nasemin pankhawm hun ahih ding lamen ni,'' ci hi.
Qatar leh ILO in kihona a neih khit nungin gambeel nasem mite adingin migrant workers' centre a bawlna dingin nawhna tuak a, Infantino in Doha ah permanent office om ding hi, ci hi. Tuahsiatna a tuak nasem mi khempeuh in thukham tawh kituakin huhna sum (compensation) ngah ding uh a, a thuakna magnitude tawh a kituakin kum bang zah hiam hi ding hi, ci-in Infantino in gen hi.
Infantino in Fifa' Qatar 2022 legacy fund-te pilna siamna sinna (education) dingin kizang ding a, thukimna letmat kithuh leh India gam-a naupang leh numei 25 million kihuh zo ding hi, ci hi. WC tournament kipatna ding ni nih bek or 48hrs in a sap lai takin Fifa in a policy laih a, WC stadiums giatte ah zu (alcohol) kizuak thei lo ding hi, ci-in kham (alcohol banned) hi. Hih vai tawh kisai Fifa bekin a policy nunghei-in a khensat hi loin a zindo Qatar tawh thukimin khensatna (alcohol U-turn 'a joint decision') ahihna thu zong Infantino in gen hi.
Fifa in WC kimawlna stadiums giatte ah a gam kipat ma nai thum, a kimawl hun bei zawh nai khat ma-in a kiim-ah zu zuak ding a kham hangin stadiums sunga "select areas" a kici a kiteeltuamna munte ah kizuak veve ding hi. Zu zuak theihna ding "corporate areas" a kicihna munte panin 90 minutes sung zu ngawl zo lote in lei thei veve ding uh hi. Qatar ah zu khamna thukhun khauh mahmahin khuah takin ki-umkhum (strictly controlled) a, mipi omna munte (public places) ah zu nek kikham hi.
Hih vai tawh kisai nitumna gamte media leh football fans tampi in a mawhsiatna leh a zahkona uh nak gen mahmah uh hi. Stadiums giatte ah zu zuak a kikhamna vai Infantino in a genna ah, "World Cup hunin zu kham vai tawh kisai buaina lian pen ahih leh tu mahin kitawpin (resign) luipiau (beach) ah ka tawlnga hithiat ding hi," ci hi.
"Hih World Cup tawh kisai na khempeuh Fifa leh Qatar govt. thukimna tuakin a kikhensat (joint decision) hi, cih a kipsakna ka hong gen pha hi. Qatar ah zu lei theihna ding fan zones tampi om a, fans ten a kimawlna a et kawmin zong dawn thei uh hi. Nai thum sung beer dawn loin na om hangin si loin nungta zo veve dingin kong um hi. France, Spain, Portugal leh Scotyland gamte Qatar WC thukhun kizang hi. Qatar ah zu zuak ding a kikham ciangin Muslim gam ahih manin thu lianpi suak ahi hiam? A hang ding ka thei kei hi. Ka hanciam uh a, hih thu hangin a zakai policy kilaihna hong gen ka hi hi," ci-in Infantino in gen hi.
#Behlapna: Muslim gam ahih man lel tawh nitumna gamte in alcohol banned leh human rights records thu hong phollkhiatna uh mi hoih kineihkhemna hi, ci-in ni tumna gamte in zawng bangin ama taw kheng kimuhmawh bawlin ngau' taw kheng a kosak nilohna thuman imkhia bak a, tangkha tui 54 minutes sung tawm hawpsak hi. Qatar World Cup ah Ukraine buaina hangin a sim (invader) Russia kihel thei lo dingin Fifa in khalna piakna dingin a policy zat kibang a zang hileh Fifa qualifying games ah US leh Israel in "permanent banned" tuak ding uh hi.
Tua loin tu kumin a kimawlna ah a kihelkha England, Germany, France, Denmark, Netherlands, Poland, Australia, Croatia, Spain, Belgium, Portugal, Serbia, Canada, Egypt, Saudi Arabia cihte zong "BANNED" tuak dinga kilawm gamdang simna ah US-led coalition sungah kihel vive hi.
Qatar WC qualified zo lo Ukraine zong 2003 kum in Iraq gam US-led coalition illegal invasion & occupations ah kihel ahih manin BANNED tuak dinga kilawm mah hi. Tua hi napi-in Russia' simna (invasion) a tuah manin direct qualified sak ding hi, ci-in a gen omte lakah England footballer nangawn a pau om hi. Ama term hunin WC zindo dingin phalna a kipia FIFA president lui Sepp Blater nangawnin WC zindo dingin Qatar hamphatna kipia hihkhialhna hi, na ci hi. Tua loin loin nitumna hamte mi hoih khemna "western hypocrisy" policy mahin cikmah hunin a kiciing ngei lo Ukraine War hangin Russia a kihel ding FIFA in phal loin political body leh judge bangin ganmta hi. Iraq, Syria, Libya, Afghanistan gam a sim US makaih nitumna gamte lah WC ah kimaingalsak leh kidiksak mahmah leuleu uh hi.
Ukraine nisuahna lam-a suahtakna deihin kumpi a lehdo Ukrainian separatists or rebels a dona ah 2014 panin mi 45,000+ sihna hangin Ukraine in gal sunga zuih ding thukham palsat (war crimes), mi lom thahna (mass killings) leh Russia kampaute a cimit doing uh siahsuah sawm (genocide intent) hi, ci-in human rights groups tuamtuamte mawhpaih uh hi. Tua hi napi-in Ukraine in Iran in Ukraine War ah Russia tungah drones supply ahih manin kihelsak loh ding hi, ci-in campaign a bawl hangin lawhsam hi. England in Feb. 23 in Russia tawh qualifying match a kimawl ding ut lo napi-in points ngah veve hi. Tu tung Qatar WC vai nitumna gamte in political game dingin lim zat mahmah uh hi.
Source: BBC
World Cup 2022: Fifa president Gianni Infantino accuses West of 'hypocrisy'
https://www.bbc.com/sport/football/63687412
Wednesday, 9 November 2022
𝐊𝐈𝐃𝐀𝐖𝐌 𝐈𝐍 𝐋𝐀, 𝐊𝐔𝐀𝐌𝐀𝐇 𝐊𝐇𝐄𝐌𝐒𝐀-𝐈𝐍 𝐆𝐀𝐌𝐓𝐀 𝐊𝐄𝐈 𝐈𝐍!
𝐊𝐈𝐃𝐀𝐖𝐌 𝐈𝐍 𝐋𝐀, 𝐊𝐔𝐀𝐌𝐀𝐇 𝐊𝐇𝐄𝐌𝐒𝐀-𝐈𝐍 𝐆𝐀𝐌𝐓𝐀 𝐊𝐄𝐈 𝐈𝐍!
Sunday, 6 November 2022
𝐀 𝐊𝐈𝐇𝐓𝐀𝐊𝐇𝐔𝐀𝐈 𝐓𝐇𝐔 𝐓𝐇𝐄𝐈𝐇𝐍𝐀 𝐓𝐎𝐈 𝐋𝐄𝐇 𝐀 𝐊𝐀𝐖𝐂𝐈𝐊 𝐆𝐀𝐌 𝐈𝐓𝐍𝐀
𝐀 𝐊𝐈𝐇𝐓𝐀𝐊𝐇𝐔𝐀𝐈 𝐓𝐇𝐔 𝐓𝐇𝐄𝐈𝐇𝐍𝐀 𝐓𝐎𝐈 𝐋𝐄𝐇 𝐀 𝐊𝐀𝐖𝐂𝐈𝐊 𝐆𝐀𝐌 𝐈𝐓𝐍𝐀
Friday, 4 November 2022
𝐀𝐊𝐓𝐀 𝐃𝐔𝐇𝐆𝐀𝐖𝐋 𝐊𝐈𝐋𝐀𝐖𝐇 𝐊𝐇𝐔𝐇 𝐊𝐇𝐔𝐌
𝐀𝐊𝐓𝐀 𝐃𝐔𝐇𝐆𝐀𝐖𝐋 𝐊𝐈𝐋𝐀𝐖𝐇 𝐊𝐇𝐔𝐇
𝐂𝐇𝐈𝐍 𝐓𝐔𝐌𝐃𝐀𝐍𝐆𝐏𝐈 𝐊𝐇𝐈𝐓 𝐙𝐎𝐌𝐈 𝐓𝐔𝐌𝐃𝐀𝐍𝐆𝐏𝐈 𝐏𝐀𝐍𝐈𝐍 𝐇𝐄𝐏𝐊𝐇𝐈𝐀𝐓𝐍𝐀 𝐊𝐀 𝐓𝐔𝐀𝐇 𝐊𝐈𝐊𝐍𝐀
𝐂𝐇𝐈𝐍 𝐓𝐔𝐌𝐃𝐀𝐍𝐆𝐏𝐈 𝐊𝐇𝐈𝐓 𝐙𝐎𝐌𝐈 𝐓𝐔𝐌𝐃𝐀𝐍𝐆𝐏𝐈 𝐏𝐀𝐍𝐈𝐍 𝐇𝐄𝐏𝐊𝐇𝐈𝐀𝐓𝐍𝐀 𝐊𝐀 𝐓𝐔𝐀𝐇 𝐊𝐈𝐊𝐍𝐀
𝐊𝐔𝐀𝐌𝐀𝐇 𝐊𝐇𝐄𝐌𝐒𝐀-𝐈𝐍 𝐓𝐀 𝐇𝐄𝐈𝐇𝐀𝐈 𝐍𝐀𝐖𝐍 𝐊𝐄𝐈 𝐈𝐍!
𝐊𝐔𝐀𝐌𝐀𝐇 𝐊𝐇𝐄𝐌𝐒𝐀-𝐈𝐍 𝐓𝐀 𝐇𝐄𝐈𝐇𝐀𝐈 𝐍𝐀𝐖𝐍 𝐊𝐄𝐈 𝐈𝐍!
Thursday, 3 November 2022
CHIN NATIONAL DAY THU TOM KIM
𝐂𝐇𝐈𝐍 𝐍𝐀𝐓𝐈𝐎𝐍𝐀𝐋 𝐃𝐀𝐘 𝐀 𝐇𝐎𝐍𝐆 𝐏𝐈𝐀𝐍'𝐍𝐀 𝐓𝐇𝐔 𝐓𝐎𝐌 𝐊𝐈𝐌
12th February 1947 in Chin hausa (chiefs) or taangmi thum - Pu Hlur Hmung, Falam, Pu Thawng Za Khup, Tedim leh Pu Kio Mang, Hakha in Shan leh Kachin sung panin taangmite (representatives) in mualtung mite (ethnic minorities) leh Kawlte tawh kipawlin Britishte khut sung panin suahtakna do khawm ding leh Union of Burma gam khatah kigawmna dingin Panglong conference hun-ah thukimna letmat na thuh uh a, Panglong Agreement a kici hong piang hi. Tu ni dong Feb. 12 ni kum simin UNION DAY ci-in Myanmar ah kizang a, Tatmadaw (Myanmar military) in pibawl pha diak sese hi.
Jan. 4, 1948 in Burma in suahtakna ngahin Union of Burma a pian' khit nungin Chin mite in NATIONAL DAY (Minam Ni) neih ding ngaihsutna hong om hi. Suahtak a kingah khit nungin 1947 Constitution of Burma nuai-ah Chin state ki-uk zia ding vai mawhpuakna la dingin Chin Special Division leh Chin Affairs Council na kiphuankhia hi. Pu Vum Thu Maung' makaihna nuai-ah Chin Affair Council in Chin state sung ki-ukna - Hausa ukna (chieftain rule) panin mipi deihna (democratic rule) tawh a kituakin ki-uk zia a kilaih theihna ding hong ngaihsun pah uh hi.
Chin state ah Chin mite in bangci banga ki-ukna (administrative system) deih uh hiam cih thukankhiatna (enquiry) a nei dingin 4th February 1948 in Committee of Enquiry a kici na kiphuankhia hi. Tua bang hun lai takin central government in 19th – 22nd of February kikal dong Chin special Division capital dingin a kizang Falam ah suahtakna ngah ni pawi khamna (independence celebration) neih dingin geelna na nei hi. Tua hunin Chin minister in Committee of Enquiry' tungah independence celebration hun Falam khuapi-ah a kizat hun sungin hong paikhawmte tungah koici banga ki-ukna - hausa' ukna maw ahih kei leh mipite' deihna banga ukna deih zaw maw? cih thukanna (inquiry) na nei un, ci-in hilhna hoih (advise) na pia hi.
12th February 1948 in Tedim sub-division sung teng Enquiry Committee in va vaan kawikawi-in va zin (toured) uh a, mipite' taangmite (people’s representatives) tung panin statement a piakte uh va kaikhawm hi. Hakha, Falam, Paletwa leh Sizang panin taangmite in zong amau statements tek pia uh hi. Hausate (Chiefs) in ukpite hun lai bangin siah kai zomin ki-ukna ngeina a om bang (status quo) mah zat suak ding a deih hangun mipite in hausa ki-ukna cimtak kisa-in phiatmangin (abolish chieftain rule), mip deihna bangin ki-ukna (democratic system) leh hausate leh khua-ah lutangte (chiefs and headmen) tungah huhna sum (compensation) piak ding thudonin nei lo uh hi.
Feb. 19, 1948 in independence celebration kipan a, Excellency the President of the Union of Burma, Sao Shwe Thaike in a pawi a kizat theihna dingin phalna na pia hi. Mipi kimukhawmnate (mass meetings) a kineih banah thu tampi tak kamkupkhawmna nei uh hi. Falam conference hunin mass meeting a kineih hun sungin Falam khua-in Chinland sung mun tuamtuam panin zin (guests) 5,000 na do hi.
Tua hunin Deputy Commissioner of Chinland Pu Tuang Hmung in a official annual report of 1948 ah Falam ah meetings neih hunin a paikhawm zin pha zah (guest figures) a ciamtehna ah hih bangin gelh hi: "Falam cia a pha khua-in hih bangin zin tampi a do pen tawm het lo hi," na ci hi. Pu Tuang Hmung in a official annual report of 1948 sungah Falam meeting hunin independence celebration a zat dingin central government in 21,000 Rupees hong pia hi, ci hi. Falam meeting hunin Paletwa leh Kanpetlet panin taangmite a kihel uh pen Chinland history adingin a masa penna ahi hi. Paletwa khua panin Falam ah pawi siim dingin pasal khat a khe tawh kuan hi. Chinland sung mun khempeuh panin Falam ah hih hunin minam tuamtuam paikhawm uh ahih manin pupa ngeina panin a kiluah suk sawn ngeina leh pau leh ham tuamtuam a zang unau kikhenthangte pumkhat suahna hi. (reunion for scattered brothers and sisters who adopted different traditions, customs and spoke different dialects)
Falam meeting a ni nihna 20th Feb. 1948 ni-in Education, Health and Transportation in agenda luikhia a, a kingahlah leh a kilametna mah bangin hausa ki-ukna phiat ding vai thu kikup dingte kikhopna a kikup ding (agenda) hong luikhia hi. Chin Hills ah hausa ki-ukna phiatin democratic system tawh laih ding ngaihsutna luikhiatna a luikhia (moved by) Tedim panin Pu Thang Za Kai' genna Falam panin Pu Sum Mang leh Kanpalet panin Pu Htang Mawng in nungthuapin thukimpoih (seconded) uh hi. Hih agenda a kiluikhiat hunin (motion) thukimpih loin a langpang tam lo na om ahih manin vote khiatna tawh khensat dingin pha na sa uh hi.
Hausa ki-ukna phiatin democratic system tawh laih ding motion kipualut a langpang a om manin a meeting hunin chairman in vote khiatna tawh khensatna lak ding makaih a, vote kikhia sung panin 5,000 in thukim a, 17 votes in nialin langpang (against) uh hi. Falam meeting ah a paikhawm Zomi/Chin mite in Chin Hills ah modern democratic system of administration zat ding 5000-17 votes tawh thukimin kipsak uh hi.
Feb. 20 ni mahin a paikhawmte hencipna leh nan'na (restraint) bangmah om loin a ngaihsutnate uh a genkhiat theihna ding uh leh ki-uk kivaihawmna zia (administration system) ding amau deih bang tek a teelna dingun vote khia thei uh ahih manin 20th of February ni pen Zomi/Chin mite adingin tangthu sungah ni kiphamawh leh khiatna a nei ni (historic and meaningful day for the Chins) bek hi loin, Chin Hills ki-uk zia ding mi a tam zawte in kituak takin democratic system a teel ni uh leh minam kipumkhatna ni (national solidarity and unity) ahi hi. Ni thupi ni ahih banah Chin state minam buppite' kipumkhat ni ahih manin neu seekin Zomi min tawh i sanggampih leh i Khristian mipihte mah i lehdo leh lang bawlna thu genna ding ni in zat ngam huai lo hi. Kamphen a kul lo i cih teng bek thukimna na hilo a, Chinland ah namkee 53te thukimna leh kipsakna hi.
A tawpna ah, Committee of Enquiry in 30 Sept. 1948 in Chinland sung a vaanna ah muhnate (findings) uh Cabinet of the Union of Burma tungah pia-in, hausate tungah hausa ki-ukna kiphiatna hangin huhna (granting pension) piak ding leh democratic administrative system tawh ki-ukna zat dingin a hoihsakpihna (recommendation) tawh pia khawm hi. Committee of Enquiry in a recommendation piakte Cabinet in zong pha na sakpihin, hausate' suplawhnate donghukna dingin huhna sum (compensation) na pia-in hausa ki-ukna hong kiphiat zo hi.
Oct. 12, 1948 in 6th Plenary Session of the Union Parliament in British te'n Burma ah khamtung gam hong ukna uh Chin Hills Regulation of 1896 na phiatmang a, Chin Affairs Council in a gelh (draft) “Chin Special Division Act” kici thukham (Act) na thukimpih hi. (tu hunin hihte deih loin a Zogam Charter e, a Chinland Charter e, e e e tawh a buai lunglung pong a lehtat leh phengphi om hi) Pu Vum Thu Maung leh Chin leaders dangte nakpi takin hanciamin a panlaknate uh hangun hausa ki-ukna panin tu hun tawh a kituakin ki-ukna hong piangkhia thei hi.
Gam leh minam it i kicih takpi leh Tapidaw vive ahi Chinland (Zogam) ah Zo suante kipumkhat ni kimlai kikhenna ding bekin aipeng lak ngam huai lo a, tua banga khua-ul luangte nasepna gawh lup sak ngam huai lo hi. I Khristian mipih leh i piannaa pupi kiibang (common ancestor) kibang hi, ci-in i gengen kum za tampi i tenkhawmpihte tawh i kilem i kituah theih mateng vantung gam i tung zongin vantungah dei tuam sat ding i hih kei buang leh a nopna ding cinvom cia zong om lo hi.
1948 panin 1949 kikal sungin ki-ukzia kilaihna a paizia ding (process of administrative changes) geelna leh hanciamna uh tawh Chin Affairs Council in psn na lai-in na buai suak hi. 1950s hunin Union of Burma gamah Chin mite pen minam tuam ngiat leh a poimawh (distinctive and important race) hi, cih ngaihsutna nei-in a hun neihte uh hih lamsangah hong hawmin zang uh hi. Zomi/Chin makaite (leaders) in Chin mite tungah kipumkhatna a kisapna thu a phawkkhiat ban uh-ah, leitungah minam a hoihna a tuam ngiat (unique race) neite hi hang, cih khua hong phawkkhia uh hi. Leitungah minam tuamtuamte in Minam Ni (National Day) a neih mah bangun Chin Affairs Council (CAC) in zong Chins mite in pawi-in a kham dingun National Day neih ding leh a kikhenthang mite pumkhat suahsak ngaihsutna hong nei uh hi.
Oct. 9, 1950 in Chin Affairs Council in a sagih vei kimuhna 7th Session meeting masa ni-in CHIN NATIONAL DAY i neih ding uh hi, cih a motion Honourable Chin Affairs Minister Pu Vum Thu Maung in hong luikhia a, a motion ah Chin National Day ni a zat hun ding a ni seh ding cih a ngaihsutna na pulak hi. Pu Vum Thu Maung in, "Ka ngimna a hang hamsa het lo (very simple reason) hi. Leitungah minam tampi takin minam ni nei uh ahih manin Chin mite in zong ei National Day i neih ding kisam hi. Hih vai tawh kisai ‘Commissioner Sithu U Thein Maung of Chin Special Division leh mi dangte tawh kapkupna ka neihpih khin zo a, Chin National Day ni ding a ni kibang lo thum ngaihsutna a om hangin koi pen teel zaw ding cih khensatna kila nai lo hi," ci hi.
• A ni masa pen Enquiry Commission panin Maymyo ah Chin delegate-te a kisawl ni-in zang ding maw?
• A ni nihna pen 20th February 1948 in Falam ah independence celebration hunin meeting kinei a, Hausa ukna (Chieftain rules) kizangzang panin democratic administration tawh kilaih ni-in zang ding maw?.
• A ni thumna pen 12th October 1948 in Chin Special Division Act tawh ki-ukna a kipatna dingin thukham a kibawl ni-in zang zaw ding? cih nam thum teel ding na luikhia hi.
CHIN NATIONAL DAY neih ding leh a ni/hun ding seh ding vai a motion a pan Honourable Chin Affairs Minister Pu Vum Thu Maung in proposal a luikhiat khit Matupi panin Pu Sang Ning in thukimpihin na nungthuap (seconded) pah hi. Tedim panin Captain Mang Tung Nung in a meeting Chairman Pu Lian Thum tung panin a pau theihna dingin hun ngenin, a motion hunah thu gen hi.
Capt. Mang Tung Nung in hausate' siah kaihna nuai-ah ki-ukna (chieftain system) phiatin modern democratic system tawh ki-ukna tawh laih dingin Falam ah Feb. 19-20 kikal mipite meeting neih hunin vote khiatna tawh a kikipsak ni, i.e. 20th of February 1948 pen Chin National Day dingin kilawm leh kituak pen hi, ci hi. Capt. Mang Tung Nung in '20th February 1948, 11:00am’ pen original motion ah guang lut ding hoih a sakpihna gen a (recommended a proposal) hi. Tua khitin a motion kizom to-in February 20 ni pen CHIN NATIONAL DAY hi, ci-in tangkokhiat dingin thukimna nei uh hi (resolution was passed to declare the 20th of February Chin National Day).
February 20 ni pen a taktakin Falam conference ah a paikhawm mite lak panin 5,000-17 votes tawh chieftain system phiatin, modern democratic system of administration zat leh zuih dingin democratic ngeina tawh i i pu i pate thukimna ni leh Chin Hills tangthu sungah tangthu ciamteh tham ni leh Chinland sung mun tuamtuamte - Paletwa, Kanpetlet, Tedim subdivision, Hakha, Falam, leh Siziang panin a paikhawm a kikhentang unaute kipumkhat ni, kituak takin amau khang leh khangsawnte ading khualna in ki-ukna hoih pen dingin a teel uh modern democratic system of administration zuih dingin khensat ni uh hi.
Chin National Day or Zokam in Zo Minam Ni i cihcih uh pen Khris sisan sungah innkuan leh unau khat, Burmese government in Chin ethnic groups 53 om, ci-in khatin a hong ciamteh minamte adingin ni thupi ni hi. Chin leh Zomi kibang lo hi, ci-in amau minam dangte muhdahna (racism) leh a kawcik minam itna (narrow nationalism), kamsiam muksiam leh kamzol zangin suksiatna ngimna kampau (rhetoric) a zangte in hong suktuahna dingun thugenna piak ni-a zat dingin pammaih lua hi. Union of Burma in suahtakna a ngahna ding, hausa ki-ukna phiatin democratic system of administration tawh ki-ukna, leh hausa leh ukpite salmatna leh siahkaihna panin suahtakna taktak i ngah theihna dingin i pu i pate in sisan leh khua-ul luangin a leikhiat sa uh hi. (Kamsiatna leh angsung ding bek khualna hangin tu dong hih hamphatna Chieftainship system a kizatna India ah Zomite in kingah zo nai lo lailai hi. A dahhuai leh a zumhuai thu hi a, suahtakna i ngah hun ma hun tawh kilamdang lo hi)
Chin National Day cih ding leh tua banga zat dingin Oct. 9, 1950 in Honourable Chin Affairs Minister Pu Vum Thu Maung in a agenda puakin, Zomi sung panin Capt. Mang Tung Nung ngiatin a motion hunin a proposal a luikhiatna bangin a kikipsak resolution ahi hi. A mawkna in kingah hilo ahih manin a ut bangin pheng pauna ding, Pasian kibang a bia, Christianity biakna kibang a zui tek, mel leh puam kibang, teen'na state kibang sungah tuan-a pu leh pate hun pek panin a teng khawmte hong sat vui nuamte thugenna hun pia-in otot sak ngam huai nawn lo hi. Khuasak, Tedim Township ah 1995 ni-in hong satkhamin, Zomi min mah zangin Myanmar leh US dongah Zomite a satkhap sawm behbehte nuam laite nungzui-in, i lampial behna dingin tentan kipiaksak hun dingin pammaih lua hi. Khuasak episode, 1995 thupiang zong suphuai, zumhuai leh mindaihuai lua khin zo hi. Minam neu (ethnic minoirity) a hi khinsate adingin zop huai nawn loin kiseek neu beh ngam huai nawn lo hi.
Minam Ni pen kipumkhat genna hun, i kibatna leh kinaihna tampi a omte suut khawmin lunggaih hun leh gen khawmna hunin zat huai zaw hi. I kibatlohna them nonote pholkhia-in, a beisa hunin khutkhialh bankhialhnate pholhkhia-in phu kilakna ding gengen hun leh meima om khinsa ah citui va nuh beh hun hilo hi. A liamna meima om laite a damsakna ding zatui nuh hun hi zaw hi.
𝕭𝖞: 𝕿𝖍𝖆𝖓𝖌 𝕶𝖍𝖆𝖓 𝕷𝖎𝖆𝖓
Reference: Chin National Day, Tuesday, February 18, 2020, Chin World leh BNI Multimedia Group ah a kikhah Salai Van Cung Lian (UK) in a gelhna pan
𝐈 𝐌𝐈𝐍𝐀𝐌 𝐍𝐈-𝐈𝐍 𝐊𝐈𝐊𝐇𝐄𝐍𝐍𝐀 𝐋𝐄𝐇 𝐊𝐈𝐓𝐄𝐋𝐊𝐇𝐈𝐀𝐋𝐍𝐀 𝐃𝐈𝐍𝐆 𝐓𝐇𝐔𝐓𝐄 𝐋𝐄𝐇 𝐙𝐔𝐀𝐔𝐓𝐇𝐔𝐓𝐄 𝐒𝐔𝐔𝐓𝐒𝐔𝐔𝐓 𝐍𝐀𝐖𝐍 𝐊𝐄𝐈 𝐇𝐈
𝐈 𝐌𝐈𝐍𝐀𝐌 𝐍𝐈-𝐈𝐍 𝐊𝐈𝐊𝐇𝐄𝐍𝐍𝐀 𝐋𝐄𝐇 𝐊𝐈𝐓𝐄𝐋𝐊𝐇𝐈𝐀𝐋𝐍𝐀 𝐃𝐈𝐍𝐆 𝐓𝐇𝐔𝐓𝐄 𝐋𝐄𝐇 𝐙𝐔𝐀𝐔𝐓𝐇𝐔𝐓𝐄 𝐒𝐔𝐔𝐓𝐒𝐔𝐔𝐓 𝐍𝐀𝐖𝐍 𝐊𝐄𝐈 𝐇𝐈










