ππππ πππππππ ππππππ ππππ
1950s hun lai-in Zomi in Falam leh Hakha gam dong huam zo hi. Tedim kampau a zangte bek hi loin Falam leh Hakha mite nangawn makai lubawkin Zomite na pang zo uh a, Zomite sungah na kituitum mahmah hi. Global level ah Zomi min a tangzai mahmahin na kizang a, kimaingal zo mahmah lel hi. Zomi cih a min tawh kuaman na buai vengvung lo hi.
Zomism or Pan-Zomi a cih tawh a tumdangpi-in khanlawhna (revival) 1990s hunin hong piangkhia a, Khris lutangin a nei pawlpi min-ah Zomi min zangin kipawlna leh kipumkhatna nangawn hong kitamkhamsak zo zen a, Zomi cih a min bek mah buaipih vengvung hong kipan hi. Zomi aipeng lakna, angsung ding bek khualna leh panmun deih luatna hangin 1988 panin April 1995 kum dong, tua khit nungin tua khekhap mah nungzuihin Zomi seek neuna tu ni dong mah kizom to suak lai hi. Zomi min tawh hong khenin, hong seek neu behbeh teng mah minam platform tungah i awng saksak zawsop lai hi.
Global level ah Zomi min a tangzai thei penin a kizang leh ciamteh khinsa kimlai April 1, 2013 panin Chin Baptist Convention a cih tawh hong kilaih kik hiau mawk hi. Tua khit nung July 11, 2019 in a kiseek neu leh a kisatkham Zomi min global level tuiphum kipawlna ah hong kidawkkhia hi. 1995 khit nungin Zomi min tawh kipumkhatna sangin pawlpi kizopna (affiliations) panin a biakna pawlpi sung ngiatah kisemnen behna na kibehlap toto lai hi.
Zomi min tawh kipawlna - biakna panin gam vai hita leh a piankhiat ma pek panin Zomi na om khin, na kip na kho khin zo hi. Zomi min tawh kipawlna a dim a ha-in a om ma pekin tu hunin i Zogam leitang cia mah i pu i pate satsa gamah i teng khin hi. Zomi min tawh kipawlna khat khit khat a kibehlap hangin a leitang letmat khat beek kibehlap tuan lo - kikeek behin gol beh tuam lo hi. Oct. 14, 2022 in Chivu, Behiang ah Zogam leitang i suplawh zawsop uh hi. Zomism hangin movements tuamtuam a pian' khit nung kitelkhialhna, kituam bawlna leh hun lo kul lopi-in sih hanmual hong liamsan khin tampi om khin zawsop hi. Zomism kalsuanzia lim takin etphat leh bawlphat huai mahmah hi, cih kimu thei hi.
February 1, 2021 in Myanmar ah military coup d'Γ©tat khit nungin Zomi aipeng leh aituam lakna hong suuksia semsem zaw lai a, a Tedim leh Tonzong townships sunga kamphen kul lo Zomi kici khempeuh zong huam zo nawn loin kiseek neu beh semsem, toi semsem zaw lai hi. Leitungah state i neihsun leh kumpi in minam in hong ciamtehna nangawn deih loin sih zadah pongin, ei leh ei peemta leh khualmi kisuaksak tawmin, minam hihna leh gam leh leitang a nei lo "stateless people" Rohingya status tawh kikim dingin ei leh ei i kiseek neutawm uh hi. Suplawhna lo buang i thaman ngah leh i meetlawhpih om lo hi.
A mei ding hi loin a lutang ding kimlai, a nungzui ding hi loin a makai i suah theihna dingin milip i tamna pen tutna 24 omna Chin State Legislative Assembly or Hluttaw ah a nunung pen kiteelna ah tutna 001 bek kingahin, ei leh ei i kiseektum mang dektak khin hi. Center lel tutna 440 omna Pyithu Hluttaw ah 001 ngahin, a dawl tungnung zaw tutna 224 omna Amyotha Hluttaw ah tutna beem ngahin i aw (voice) ding ei leh ei i kihukbingsak hi. Khuaphawkna in neih dinga kilawm hi buang napi-in ei leh dei i kiseek neu beh semsem zaw lai zen hi.
Leitungah Zomite tamna Myanmar ah i gam leh i minam in dictator kolhbulhna leh hencipna nuai-ah gal leh sa, gilkial dangtakna, dongtuakna a thuak lai takin, "Hih buaina ei tawh a kisaikhakna cinvom cia zong om kha kiuhkeuh lo ahih manin lehdo sese loin en hithiat bek le'ng kibit pen hi," hi hithiat sanin a gam leh a mite ek nusiatin hong nusiastsante in global Zomite' zing vai leh maban dingte Min Aung Hlaing in thuneihna khempeuh a bup lak bang leh hamphatna khempeuh keupi tawh a hawp gaih sawm etteh nuamin lobby bawlin Zomi min mah zangin hong seek neu beh semsem zaw lai uh hi.
Full democracy, federalism, ei leh ei kivaihawmna (self-determination), thuman thutang (justice), liangko kikimna (equality), mihing i hihnas tawh i ngah dinga hamphatnate, i hihna a manphatna leh a zahtakhuai a man nei (human rights, values and dignity) cihte i lunggulhna thu leh i sunmang i suutsuut uh hi. Ahih hangin hihte khempeuh a go lum junta dictatorship lah i lehdo nuam/ngam vet kei hi. Do limlim zong i sawm vet kei a, junta dictatorship bek hun sa loin Ne Win' one-party system ettehin i minam min zangin dictatorship system mah tawh ki-ukin ei leh ei mah kihencip ding sawmin i lunggulh zaw lai zen hi.
I do ding i galte lah do vet lo i hih manin ei leh ei mah gal leh sa bangin ki-enin, i kidodo loh hong kiphamawh hi. I galte do lo i hih manin i gal ding ei sung mahah i zong a, galte kapna dingin i thaute i kingat khum hi. I galte piansak hi loin eimau mahin i piansaktawm Zomi min zangin panmun leh tutna ngah theihna ding bekin Zomi seek neu behbehin, i galte sangin siatna lian zaw a bawl om den kuate hiam cih i phawk hun ta hi. Nautangte or mipite piansak hilo hi. Tua ahih leh kua?
Pu Lengtong Kam Khen in, "Ei Zomite pen nautangte hi loin i makai teng mahin hong khenkhen hi," a cih mah bangin hong khemkhen, hong pei lung-am khin gawp leh hong bum hai gawp i makaite hi. Zomite adingin suplawhna leh vallawhna koi panin hong piang hiam, cih lunggaih hun mahmah hi. Tua loin vai nunung guahsia in lap, sial tat khit nung sial dai kaih phatuam nawn lo, kici hi. Inn gua hah loin gam gua i hahhah hangin i inn gua na siang ngei lo ding hi. Upate'n, "Mi bawlin kimang lo a, ei leh ei bawlin kimang hi," ci uh hi. Akta duh gawl kilawh khum hi. Makai kician i neih a, i ngaihsutna toi leh kawcikte i taanzau sak meng kisam hi. Hun in hong khengkheng hi. Ni tampi'n kheng zo ta hi!
Innkuan sungah siatna a piangsak pen a pualam pan hi. Biakna pawlpi sungah siatna a piangsak a pualam panin Satan hi. Ei sungah gal om kei peuh leh a pualam panin galte in siatna bangmah hong bawl zo lo hi. Ei sungah gal om kei masa limlim peuh leh i gal leh mun gamla panin i galte in siatna leh liamna bangmah hong bawl zo lo hi. I kihtak ding leh patauh luat denna ding om lo hi. Topa Jesuh zong a nungzui Judas in ngun peek sawm thum tawh na zuak hi. Kipumkhatin do ngam peuh le'ng a pualam-a om i galte kizolah lo hi, cih i pu i pate, a diakin ukpite tangthu panin a teci ding kimu thei hi.

No comments:
Post a Comment