Friday, 12 November 2021

ZOTUALLAI THU MIPILTE' GENNA

 

ZOTUALLAI THU MIPILTE' GENNA

(1) REV. KHUP ZA GO' (M.A., B.D.) GELH
"1918 kum in Zomi pawl khat in, kumpi langpang in, gal bawl uh hi," cih thu Pau Cin Hau lai tawh kigelh laikhak a ngah tak ciangun, Piantit (France) pai Zomi tul khatte pen, innlam ciah ding lunghimawhin, kitawk pah ngeingai uh hi. (Zomite kiho theih na'ng, Pg.13, Zo Aw)
(2) REV. KHUP ZA GO' (M.A, B.D.) GENNA
Rev. Khup Za Go in, "London Museum ah ka pai lai-in, a kempa in, "Nang Zomi na hiam? Zomi na hih leh hih tengah Zolai in a kigelh laibu om hi. Hong sim dih in. Bang thu teng kigelh hiam? Ke'n zong thei nuam ing," hong ci hi. Ke'n zong ABC Lai tawh kigelh ding sa-in ka etsuk buat leh Pu Pau Cin Hau' lai tawh kigelh laibu na hi mawk in sim thei lo ka hih manin nuam kasa het kei hi," ci-in a gen kik hi.
(3) MIKANGTE' KISIKNA
Tuma lam lai-in, saklam Lamka khua-a om eimi mipilpa khat England gam London khuapi-ah a va zin leh leitung galpi nihna hun lai-in Khamtung gamah hong tung ngei mikang papi ham khat tawh kimu kha hi. Tua mikangpa tawh a kihona thu i Zo mipilpa in a nuai-a bangin a gen hi.
Mikangpa in "Nang kua mi na hi hiam?" ci in hong dong a, "Chin mi hi ing" ka cih leh tua mikangpa in, "Chin i cih pen Burma leh India kikal mualtunga tengte hilo na hi uh hiam?" hong cih ciangin, "Hi mah ing" ci-in ka dawn leh, "Na lai uh leh na biakna uh bangci ciang tun' na hi uh hiam?" ci-in hong dong hi. Tua ciangin kei zong lungdam kisa in, "Ka lai uh pen hih bangin Pasian thu gelhna in nei ung," ci-in Laisiangtho bu la-in ka lah leh mikangpa in, "Hih pen no lai hi loin, komau lai hi, no lai taktak nei hilo nai vuam,?" ci-in hong dot ciangin, ka cihna ding ka thei kei hi.
Tua ciang mikangpa in laibu khat vala a, tua laibu sung lem in, "No lai taktak pen hih hi," ci-in Pau Cin Hau' laimal tawh kigelhte hong lak hi. Tua mikangpa in, "Chin mi hi napi-in nomau neihsa lai leh biakna na theih khak loh uh pen no khialhna hi loin, komau khialhna hi. Komau kong khialhsak uh hi. Na gam uh a hong uksuak zo ding kisa kha-in komau aa tawh hong pantah kha hi ung. Tua thu hangin ka gupna uh (Pasian Thupha) ka tan khak ding uh ka dah hi," ci-in a thum hi.
(4) KAWL KUMPI LEH ZOTUAL LAI
1960 kim pawlin Laipian Pawlpi sung panin makai khat in, kumpi tungah, "Ko Zomi (Chin)-te in, minam ngeina, minam biakna leh minam lai ka nei uh hi," ci-in, minam Lai (ZOTUALLAI) sin ding a nget leh kumpi in, "Tua leh no Zomi (Chin)-te gam khat in ding nuam ung a ci maw/," a cih tak ciangin, bangmah ka pau ngam nawn kei hi, a ci hi.
(5) MIZO GAM LEH ZOTUAL LAI
India gamah kumpi in, lai neite bek mun leh gam, amau leh amau ki-ukna pia cih Pu Laldenga in a theih ciangin Zotuallai (Pu Pau Cin Hau Lai) tawh kigelh mualsuang khat pua-in, "Hih in ka minam lai hi," cih a lah manin India kumpi in, Mizogam pen state pia hi kici hi.
(6) COL. KHUN NAUNG' GENNA
1968 kum pawlin Maymyo (Pyin Oo Lwin) khua-a galkapbo sinna sangah sang ukpi panmun len Col. Khun Naung in a genna ah, "Kawlgam sunga om Kachin, Kayah, Karen, Rakhine minamte'n minam lai nei loin, Chin minamte bekin lai nei uh ahih manin eite sangin thupi zaw hi. Tua Chin minamte lai pen Pau Cin Hau' lai kici a, tu-in UNO van thupite lahna museum sungah kikoih hi," ci-in a gen hi.
(7) GERMANY MIPILPA' GENNA
Leitung biakna lian 11te a kikhopna ah a makaipi Germany mipilpa in a genna ah, "Kawlgam nitumna lam-a teng Zomite hai lah hai mahmah uh, zawng lah zawng mahmah uh, ahi zongin leitungah amau bangin Pasian thupha a sang kuamah om lo hi. Bang hang hiam cih leh Laipian Pasian thu siangtho leh lai kician nei ahih manun leitungah amau sangin a hampha zaw kuamah om lo hi," ci hi.
8. REV. S.T HAU GO' (M.A, M.R.E) GENNA
Neu thu mangmawhin ci leng, ka neu tunga kipanin Lailui ah suak, Lailui ah teng hi'ng. Pa Hau (Pau Cin Hau)-te zong tua hunin Lailui mahah teng uh a, ka phaitam lamah amau inn om hi. Pa Hau pen ei pau taktakin lai a piangsakpa hi. Mite'n ama minin lo ngam loin, zahtakna tawh Lai a piangsakpa a cihna in ''Laipianpa" min puasak uh hi. Pasian mahmahin a tuam vilvelin a apiak hi a, lai dangte tawh kibang het lo hi. Ama' lai tawh a kibang lai dang khat beek leitungah om nai lo hi. Midangte'n lai cih kammal pen na nei lo uh hi.
Tua khit ciang, lai bek hi loin, dawi hong khemna hangin zu leh sa tawh i biaknate khempeuh i biak nawn lohna dingin Pasian in thu na pia hi. Pasian paaina tawh damna taktak a ngah ciangin satang kang bangin a thu kizel hi. Mi kim khat in, Laipianpa thu pen dawi thu hi, ci mawkmawk uh hi. Tua bangte pen a theihna uh a kicing lo mite hi lel uh hi. A theihna uh kicingtaak hileh tua bang cih ding hilo a, Pasian piak thu mah hi ei, a cih ding lo ngal thu om lo hi. Theihna muhna kicing lo, tapkual pilna cih bang danin kiim i paam thu ciang bek a phawk mite bel amau phawkna zah zui-in dawi thu hi lel e, zong ci kha thei mah ding uh hi. Ahih hang thu khempeuh a vangkimin a thei a sin mite'n dawi thu hi cih tangin Pasian thu mah na hi zaw cih zawkna ding pen thu kicing zaw hi.
(9) ZOMI MICIIM MAHMAH KHAT IN A GENNA
Siapa aw, lunghimawh kei in. i mipihte'n ni khat ni ciang, a masa in,-
(1) I Zogam hong it semsemin hong puah hong zun kik ding uh hi.
(2) Zomi hihna hong ki-angtanpih ding uh hi.
(3) Zo ngeinate hong kanin hong it semsem ding uh hi.
(4) Zolai mah hong ci ding uh a, Zolai mah hong zang nuam ding uh hi.
(5) Zo biakna mah hong ci ding uh hi.
Lung patau se dah in. Ei aa mah, ei aa mah, ei aa kanin a hoihzaw om kei, hong cih ni hong tung ding hi. (1990 kum)
(10) PROF. SALAI RIANG VEL' (PH.D) GENNA
Pu Pau Cin Hau Lai pen ko Falamte'n zong sin ding, Hakhate'n zong sin ding hang a, Chin buppi-in sin ding hi hang. I minam lai a maan pen Pu Pau Cih Hau' lai hi. Falam, Hakha lai gelhna in zong lem mahmah ahih manin hih bekin ei Chinte pumkhat hong suah zo bek ding hi. Pu Pau Cin Hau Lai in ei Chinte i laitaang (common literature) suak zo ding hi.
A kaikhawm: Nahneu
Source: Khamtung Mite Lai neih zawh Kum 114 cin' ciaptehna, 2013. 



No comments:

Post a Comment