D-DAY MAW AHIH KEI LEH V-DAY KOI ZAW LUNGGULHHUAI ZAW DING?
Sept. 9: Myanmar' Shadow Government National Unity Government (NUG)-te' interim president Duwa Lashi La in Sept. 7, Tuesday in social media panin a video adress na-ah allied pro-democracy militias leh ethnic armed groups teng kipawlin thu nam 14 i.e 14-points address a genna ah State of Emergency koihin, Myanmar gam buppi-in junta hiam tawh a do huanna dingin tangko hi. Hih bang a tangkona D-Day ci-in a lawp leh thangah kitam mahmah a, lametna lianpi tawh junta regime kilawnthal vat dingin a ngaklah kitam mahmah hi.
Duwa Lashi in a thugenna ah, "Ngongtatna zang loin lehdona (peaceful resistance) tawh junta in mipi a tam zawte deihna bangin a kiteelcing (democratically elected) National League for Democracy (NLD) government tungah thuneihna a p kikna dingin a nawhna lawhsam a, Myanmar gam mite a lute un kun sukin nengngiamna sanmg nawn lo ding uh hi. Military dictatorship mipite lehdona tu ni, Sept. 7 ni-a kipanin kipan ta hi. Hih revolution pen mipite revolution a, Union of Myanmar gam milip khempeuhin a ngongtat Min Aung Hlaing a lehdona hi," ci-in kha nga a pha NUG in People’s Defense Force (PDF) militias tuamtuamte leh mual tung mi thau tawite (armed ethnic groups) amau regions tekah Myanmar military a suamna ding uh leh khua sunga vaihawmte (local administrators) nasep a khawlna dingun ngen hi.
Duwa Laisi in a thugenna ah, PDF ten mipite nuntakna leh neihsa lamsate a humbitna ding uh leh NUG' command nuai-ah People's Defense Army in thukhun leh zuih ding a piakte a kizuihna dingin ngen hi. a kisam lopi-in khuazin loh ding leh inn lusi khempeuhin PDF units huhna ding an leh zatui a kaikhopna dingun zong hi. Myanmar' gamgi cing Border Guard Forces (BGF) leh junta nuai-a om galdo dinga kipia khiate (militias) khempeuh zong Myanmar military langa forces omte a kihelna dingun Duwa Lashi in a nget kawmin palik leh kumpi nasemte (police personnel and civil servants formally) zong a manlang thei penin NUG tawh a kipawlna dingun zasak hi.
Duwa Laisi in D-Day a pulak khit nungin Yangon leh Mandalay kihelin khuapi golte ah a tengte zong patau pah uh a, zatui leh nek ding kan kaikawmin buai pah vengvung uh hi, ci-in RFA’ Myanmar Service reports in gen hi. NUG in "D-Day" operation a tangko khiat pen military khut sung panin mipite a hu dingin PDF groups newtwork a phuankhiatna tawh mipite kiphinna (popular uprising) tungtawnin junta Myanmar panin junta lotkhiat ding a ngimna hi.
NUG in “D-Day” operation kipat ding a tangko pen Feb 1 coup khit nung kha sagih sunginBangkok-base Assistance for Political Prisdoners (AAPP) in Sept. 7 in a ciamtehna sungah junta security forces in nautang 1,051 a thah banah mi 6,313 a mat leh hen khit nunga thupiang ahi hi.
NUG IN "D-DAY OPERATION A TANGKO KHIT KUA IN BANG GEN?
Washington panin U.S. State Department spokesperson in NUG tangkona pen military panin mipte' kihumna dinga gal dona (“people’s defensive war”) hi, a cih hangin huhna leh zatui (aid and medicine) a kihawm theihna dingin kilemna leh daihna (peace) a om ding kisam hi, ci hi. "United States in Burma ah buaina ven'sakna dingin ngongtatna zat thukimpih lo a, a langtuakin kilemhuaihuai takin a om ding uh kideih hi. Burma gam sungah Covid-19 pandemic a nasiat tawh kituakin hunamitarian huhna nawngkaina om loin a kicing, a bit leh dalna om loin a kihawm theihna dingin kilemna a om ding kisam hi. (Junta) regime in ngongtatna khempeuh a khawlsanna ding, democracy lampi ah Burma a koihkikna ding leh a man lopi-in a mat leh hen khempeuh a khahna dingin kingen hi," ci hi.
Pro-military Strategic Studies Institute ah executive director Thein Tun Oo in, "NUG’ tangkona pen a hawm thu pulakkhiatna (“empty statement”) ahih manin a phattuamna om lo ding hi," ci-in military in PDF members leh terrorists tampi man khin zo hi, ci hi. "Thu om zia leh a dinmun ah thuneihna na neih ciang bekin thu na tangko thei hi. Amaute in sepkhiat zawh ding nei lopi-in thu tangko khia uh hi. Amaute a gumte in a ut ut leh a thupiakna uh mang lo ding uh hi," ci hi.
Thein Tun Oo in, anti-junta groups ten bomb ko puahsak hi ci-in a gen zah un kiam liam manawh a, PDF members kimat behbeh ahih manin khuapite ah kikaptuahna ahih kei leh bomb puak kibeh tuam lo ding hi, ci hi. RFA’ Myanmar Service in Tuesday in military spokesman Maj. Gen. Zaw Min Tun in comment a piakna dingin a contact hangin dawn'na pia lo hi.
Aug. 27 ni-in Nyapitaw ah a news conference neihna ah Zaw Min Tun in, "NUG, Parliament’ Pyidaungsu Hluttaw Committee of Representatives (CRPH) leh PDF ten D-Day campaign pat ding leh a gamtatnate uh hangin military ukna phuk sawm uh ahih manin military in gam bup sungah a thuneihna tawh ukna khempeuh (full control) la nai lo hi," ci-in na gen hi. Thein Tun Oo in ama muhna leh tuatna (assessment) panin NUG in D-Day operation a tangko hangin phattuamna leh kilamdan'na piang lo ding hi, a cih hangin anti-junta groups tuamtuamte junta do dingin kiciam uh a, RFA kiangah "full-scale revolution' piangsak thei ding hi, ci uh hi.
Sagaing region' Pale township sung panin PDF kihelin groups dangte in NUG tangkona bangin van kisamte tawh huhna kipia ding hi, ci hi. "Galdo a kipat pah theihna dingin ka kithawi uh a, ahih hangin lim takin a kipumkhat gal a dona dingin galvan tawmkha bek kinei hi. Galdo nopna lungsim a kineih hangin galvan kicing ka nei kei uh hi," ci-in Pale PDF panin Bo Naga in gen hi.
Junta dona a nasiat theihna dingin mual tung pansan thau tawite (armed ethnic groups) zong kihel dingun kilamen hi. ahih hangin Feb. 1 coup khit nung Myanmar' border region mun simthamte ah military forces bases laksak khinsa a neih ban uh-ah military a do kipan khinsa a tampi ki-om ahih manun NUG in D-Day operation a tangkona amau adingin kilamdangna lian piangsak tuam lo ding hi, ci uh hi.
“D-Day a tangkona bangun ka state sung uh-ah ko ni sim in gal na do den ka hih manun ko adingin lawpna ding om tuan lo hi. D-Day a tangkona hangun galdo nasiatsak bek dingin kilamen hi. Ni dang sangin tu-in ka lim kithawikholh zaw uh a, ka lawmte uh a munah om khin zo uh hi," ci-in nisuahna lam-a om Kayah state panin Karenni National Defense Force (KNDF) spokesman in gen hi. Gal kidona a nasiatna dingin a ki-ummawh pen Burma-China gamgi-a regions om northern Kachin state ah Kachin Independence Army (KIA) hatna leh Kachin state kiangashate state sunga MNDAA Kokang military hatna munte hi.
Magway region sunga tanglai khuapi Bishnio panin Beikthano PDF spokesman in NUG in D-Day a pulak khit nungin ka group in Natmauk, Yesagyo, Myothit leh Taungdwingyi townships sunga military panmunte ah bombs nga kipuaksak a, galkap nih a sih banah bangzah hiam liam uh hi, ci hi. KNU ukna nuai-a om Taninthari townships Pathein Chaung leh Palaw sunga khuaneute ah zong Sept. 7, Tuesday in kikaptuahna piang ahih manin mi bangzah pha hiam cih a kithei lo khua mite tampi galtai uh hi. Sources in military lamte a liam leh si om hi a cih hangin PDF members a si om lo hi, a cih hangin thuman kitel lo hi ci-in RFA in gen hi.
Sept. 7 ni-in Kayah state sunga Loikaw leh Demawso township sungah PDF forces ten military suam uh hi. Hih bangin PDF ten Loikaw leh Demawso townships a suamna uh pen Monday in Chin state ah military columns nih in CDF battalion base a suam khit nung uh Kanpalet CDF leh YDF-Saw coalition forces kipawlte leh junta galkapte nai nih sung a kikaptuah khit nung uh-a thupiang hi. Chin state ah kikaptuahna ah CDF members giat leh YDF-Saw coalition forces members thum liam uh a, military lamte 20 kiim si uh hi, ci-in Kanpetlet CDF spokesman in gen hi. RFA in a si leh a liam zah thucian kithei lo hi, ci hi.
Sept. 6, Monday in military in Shan state leilu lam China tawh gamgi a om Mongkoe sub-township sungah Kokang forces do kisanin kek gol beh hi. Local media reports in junta galkapte in Mongkoe panin tai 10 kigamla Phaungsai khuaneu a kapna uh-ah kum 34 khua mi khat kap liam hi, ci hi. Hih kiim sungah tu nai diakin kikaptuah leh kidona hangin galtai 700 dektakte inn ciahkik ngam nai lo uh hi, ci-in sorces in gen hi.
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA) in Aug. 27 ni-in a genna ah, Feb 1 coup khit nungin Myanmar ah cimawh dongtuak humanitarian huhna kisam 2 million pha dek ta hi, ci hi. August kha bulin OCHA in Myanmar gam sungah a galtai (internally displaced persons or IDPs) 205,260 om a, a tam zawte Kayin, Kayah, Shan leh Chin states pan hi, ci hi. Hih IDPs 205,260 kibehlapte pen Norwegian NGO ahi Internal Displacement Monitoring Center in 2020 kum bei kuanin kum sawm-a sim military leh etnic armies kidona hangin Myanmar ah galtai 500,000 val om hi, ci-in a gen khitsate khit galtai a kibehlapna hi.
Myanmar ah junta leh anti-junta forces kido lai takin Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) Special Envoy to Myanmar in gamvai buaina, economy kiatna leh September kha kim panin Covid-19 nasiatna hangin cimawh dongtuak huhna kisam a leh thumin kibehlapsak ahih manin huhna kisamte a kipiak theihna dingin kha li sung kikaptuah khawlsan (four-month ceasefire) dingin ngen hi. Brunei' second foreign minister Erywan Yusof in nung kal bei kuanin Japan’ Kyodo News online kiangah, tu kum bei dong kikaptuahna a khawlsanna dingin nung kal sawnin videoconference panin Myanmar’ military-appointed foreign minister, Wunna Maung Lwin kiangah ka sawmna thu ka gen hong thukimpih hi, ci hi.
ASEAN gam makaite in a kha-a sim kihona a neih khit nungun Myanmar gamvai buaina ven'sakna dingin junta in ngongtatna zat a khawlsanna ding leh kihona neih a patna dingin "five-point consensus" kici thukimna a neih khit nungun August kha bulin Myanmar ah special envoy dingin Erywan Yusof panmun kipia hi. ASEAN makaite in“five-point consensus” thukimna a neihna nuai-ah ngongtatna zat khawlsan ding, kilemna a pian' theihna dingin kihona neih kipat ding, myanmar gam-a parties om khempeuh tawh special envoy leh humanitarian aid ten kihona a neih theihna ding leh special envoy a va zin theihna ding cihte kihel hi.
Sept. 7 ni-in NUG interim president Duwa Lashi La in a thugenna ah ASEAN gamte leh UN kihelin leitung buppi-in Myanmar gam kisapna siksanin D-Day operation pat ding a kitangko hong theihsiam ding uh kilamen hi, ci hi. A lametna zahin international community in a D-Day pulak a muakna uh leh a gupna uh kam keek nai mel lo uh a, Washington panin taina muinam lo za pah zawsop hi.
D-DAY KICI BANG HI HIAM? A KHIATNA TAKTAK I TELCIAN TAKPI MAH HIAM?
Galpi Nihna bei kuan June 6, 1944 in Wstern Front ah Nazi Germany galkapte ukkhumna panin suahtakna ngahna dingin alled Forces lam panin Allies United Kingdom, United States, Canada, France, Australia, Czechoslovakia, Poland, Belgium, Netherlands, Norway, New Zealand, Southern Rhodesia ( tu-in Zimbabwe a kici) leh Greece galkap 160,000 Norwady, France ah teembaw leh gal vanleng tawh kuanin Operation overload (codename Operation Neptune) a patna uh genna pen D-Day kici hi.
Hih Operation Neptune pen gal kidona tangthu sungah tuipi pansanin galdo in simna (sea-borne invasion) nasia pen hi a, allied Forces lam panin 156,000 galkap (soldiers) leh 195,700 teembaw galkap (naval personnel) kipawlin 50,350+ 170 coastal artillery guns (100mm panin 210mm guns, leh 320mm rocket launchers) a zang Nazi Germany galkapte a dona uh genna hi. Hih Operation Neptune or D-Day gal dona ah Alled Forces galkapte a liam leh a si (casualties) 226,386 lak panin 4,414 si uh a; gal vanleng 4,101 aircraft leh 4,000 tanks kisia or suplaw uh hi. Nazi Germany galkapte a liam leh a si 288,695 - 530,000 kikal pha dingun kituat lak pani 1,000 kiim si uh a; 2,127 aircraft leh 1,500 - 2,400 tanks & assault guns suplawh uh hi.
June 4, 1944 in Normandy Bay ah Allied galkap 160,000 kiim a tun' khit nung uh teembaw panin galdo eh bomb lot, gal vanleng tawh bom khiat leh Navy leh lei galkap tawh 6 June 1944 panin galdo kipan uh a, 30 August 1944 in Nazi German galkapte zo uh hi. Hih gal kidona pen Operation Overlord (codename for the Battle of Normandy) pen leitung tangthu sungah D-Day ci-in Normandy Bay a tun' ni uh kiciamteh hi. Gal kidona a nasiat banah nuntakna panin galvan supna lianpi piang hi. Ahih hangin Western Fron bekah Nazi Germany gualzawhna piangsak a, Eastern Front ah Germany' guallelhna piangsak zo lo hi. Brigadier General Schultz in, June 6, 1944 ni-in Norwady va simna (invasion) pen Galpi Nihna ah D-Day ni bek hilo hi, ci hi.
V-DAY NI-IN BERLIN KHUAPI SOVIET UNION' RED ARMY TEN A BULUHNA
8th May, 11:01 pm Berlin time in Nazi Germany in Galpi Nihna ah a guallelhna uh tangko uh hi. Hih thu hangin Europe buppi-ah Alled Forces lamte gualzawhna hong kilang hi. Ahi zongin Berlin time leh Moscow time a hun kibang lo ahih manin Nazi Germany a kizawh gawpna dingin a poimawh diak ahi Soviet mite in May 9, 1945 in Gualzawhna Ni (Victory Day) zang uh a, mihingte' tangthu adingin sisan naisan a tam luanna pen galpi a beina ni ciamtehna dingin tu dong Russia in kum sim May 9 in Victory Day na zang den uh hi.
May 9, 2021 pen Russia gam-ah ni mawkmawk ni hilo hi. Kum 76 lian a beisa hunin Russia gam-ah Second World War kici Galpi Nihna i cih amau Great Patriotic War a cih uh a beina ni leh Nazi Germany tungah gualzawhna a ngah ni uh ahi hi. Galpi Nihna hangin leitung bupah gal kidona leh kialpi hangin mihing 70 million kiim bang (tua hun in leitung bup milip 3%) na si hi. Soviet Union gam in Galpi Nihna ni 1,418 sung na do a, mihing 27 million val bang na sihlawh uh ahih manin mi tam si pen uh hi. Hih galpi ah a kihtakhuai thupiangte mihingte lungsim sungah a lauhuaina leh luang tampi tak a khamna uh tu dong kimangngilh lo ahih manin Galpi Thumna a pian' ding a deih leitung tangthu kan lote buang kuamah om lo hi.
REICHTAG TUNGAH SOVIET FLAG KHAINA (RAISING A FLAG OVER THE REICHSTAG)
Germany khuapi Berlin ah gal dona "Battle of Berlin" kici kidona nasiat hun laitak May 2, 1945 in Soviet' Red Army-te in German' Weimer Republic i parliament Reichtag tungah Soviet laan (flag) va khai uh a, a laan khai laitak uh 1991 in Soviet Union gam a kitapkhap khit nungin a maan zaih ding a vaihawmpa pen Red Army Naval officer leh photographer Yevgeny Khaldei hi cih kitheikhia panin, na kikipsak thei hi. Reichtag tungah Red Army laan kikhaina maan kizaihna May 13, 1945 in Ogonyok magazine ah kisuaksak masa a, tua khitin leitung bup-a publications tul tampi ah a kisuahsak banah Galpi Nihna (World War II) hun adingin maan poimawh leh Soviet gam in Nazi Germany tungah gualzawhna a lahna lim hi, ci-in kiciamteh hi.
Battle of Berlin kici gal dona pen Galpi Nihna hun in European theatre ah a tawpna gal kidona lian (final major offensive) hi a, Soviet Union in "Berlin Strategic Offensive Operation" hi, ci-in ciamteh hi. 16 April 1945 panin Vistula-Oder Offensive kici gal kidona ah Soviet' Red Army in Germany front sungah va lut suak zo uh a, Germany nitumna ah manlang takin ni khat in 30-40 kms kikal mainawt uh uh hi. 16 April 1945 panin kidona kipan hi. Vistula-Order Offensive gal dona ah Red Army manlang takin a mainawt zom khit uh history adingin sisan naisan tam a luan'na pen leh mi tam sih penna lak-a khat ahi Battle of Berlin kici 20 April 1945 zan nung a kipanin 2 May 1945 dong kidonna piang hi.
1894 kum in a kilam Reichstag' architecture pen tua hun adingin thupi mahmah leh gol mahmah building hi. A building pen German history kiciamtehna lim dingin a kizat hangin Soviet' Red Army in fascist gal (enemy) ciamtehna lim (symbol) bangin ngaihsun uh hi. Reichtag building pen Nazis adingin democracy leh representative government lim hi a, 1933 in mei-in a kat siat khit nungin khak uh hi. Reichstag building pen fascist power laizang dingin kizang lo zawsop a, Nazi party in a uk hun sung kum 12 kikhak a, Reichstag a meetings neih dingte a kianga om Kroll Opera House ah nei zaw uh hi. Reichtag kulhbaang kiim-ah gal kidona nasia takin a piang khit zawh Soviet' Red Army galkapte in 2 May 1945 in Reichstag building la zo uh hi.
Reichstag building pen German history ciamtehna lim (symbolic) ahih banah Nazi Germany' lungtang ahih manin Berlin adingin a ciamteh tham ngimna nei-in a kimuitum pen (most symbolic target) suak hi. Reichtag tungah Red Army laan a kikhai hun pen a building kiim-ah kidona a nasiat hun lai-in zanin a kikhai ahih manin a maan zaih kua hiam cih kithei khia zo pah lo hi. 30 April, 1945 in Soviet makai Joseph Stalin in International Workers' Day ahih kei leh May Day i cih uh 1 May ni-in a galkapte un Reichtag building a lakna dingun nawhin thu na pia hi. Soviet gal vanleng nih in a building tungah puan sau a san a kibawl gol (large red banners) bang zah hiam khiat khum hi.
Tua khitin parties nih headquarters - 380th Rifle Regiment panin M.M Bondar leh 756th Rifle Regiment Capt. V.N. Makov' kiangah reports tampi tung a, 30th April in Reichtag building tungah Soviet laan kikhai hi ci-in thu tampi vei va tung hi. Hih bang reports Marshal G. K. Zhukov' tungah a tun' khit zawh in a galkapte in Reichtag building la zo uh a, a building tungah Soviet laan (flag) khai uh hi ci-in tangko hi. Ahi zongin a building ah correspondents mite a tun' tak ciangun Soviets laan kikhai mu lo uh a, a pualam ah German thautangin a kapkhiatsakna kimu hi.
Reichtag building pua leh sungah kidona nasia takin a piang khit nung 30th April 1945, 22:40 hrs in Red Army kum 23 mi Rakhimzhan Qoshqarbaev a kicipa a building tungah kahto-in Germany gam lim lahna (symbolizing) dinga kizang numei lim a kibawl "Germania" statue kumpi lukhu (crown) ah Soviet laan va khai hi. Soviet laan a khai hun pen zan ahih manin maan zaih dingin mial lua hi. A zing ciangin German te'n Soviet laan kikhai va lakhiatsak kik uh hi. A tawpna dingin 2 May, 1945 in Red Army galkapte in Reichtag building khempeuh la zo uh hi.
2 May 1945 in gal kidona a bei pian khit a dai khikhe (pacified) Reichtag ah Red Army Naval officer leh photographer Yevgeny Khaldei maan zaih dingin va kah hi. Khaldei in laan golpi khat tua mun-a khai dingin a pu (uncle) in sabuai tuamna puan (tablecloths) thum a khuikhawm tawi-in kahpih hi. Reichtag building ah Soviet laan a kikhaina a official story ah bel a laan khai dingin Red Army nih a kitengkhia ngiat - Meliton Kantaria (Georgian mi) leh Mikhail Yegorov (Russian mi) kicite Soviet flag a khai dingin kizangin maan kizaih hi, kici hi. Ahi zongin laigelh (authors) pawl khatte hih maan kizaihna a gam vai tawh kisai-in a hang (political reasons) kilaih a, a laan khai taktak pen Aleksei Kovalev hi zaw hi, ci uh hi.
Ahih hangin Reichtag building tungah Soviet laan a kikhai laitak maan a zaih Khaldei in Reichstag ka tun' in ka maan kizaihna uh (photoshoot) hong huh dingin lampi a hong pai kha galkapte ka zang hi, ci hi. A maan zaihna ah a building tunga la om Khaldei kihel in mi li dawk hi. Maan zaihna ah Reichtag building tunga Soviet laan khai pa pen Kiev khua panin kum 18 mi Private Kovalev leh mi dang nihte pen Gagestan khua mi Abdulkhakim Ismailov leh Minsk khua mi Leonid Gorychev (Aleksei Goryachev zong a kici) ahi hi. A maan kizaihna dingun 35mm f3.5 lens a nei Leica III rangefinder camera zang uh hi.
Thukhupna: Zawhna dingin do loh kiphamawh hi. Galdo kipat theihna dingin si leh liam ngam ding, sum ngam dingin kipiakhiat a kisap banah zawhna dingin a tawp dong nawksuak loh kiphamawh hi. Allied Forces ten Normandy ah D-Day hunin galdo a kipatna hangun Western Front bekah Nazi galkapte gualzawhna piangsakin gualzawhna ngah uh hi. Nazi Germany a guallelh dikdekna ding leh Galpi Nihna a bei theihna dingin a kipiakkhiatna (surrendered) a pulakna dingun Berlin khuapi Soviet' Red Army ten a va buluh ngam uh kisam a, Reichtag building tunga Nazi Germany laan lakkhiatsakin Soviet laan a va khai uh kisam hi.
Myanmar ah D-Day bek tawh regions or townships pawl khatte ah gualzawhna ngah zawh kha theih mah hi. Ahih hangin Naypitaw khuapi-a galkapte headquarters building tungah gualzawhna laan i va khai zawh mateng D-Day bek tawh junta regime tuk zo lo ding hi. Tua ciang dong i va lut leh nawk ngamna dingin supna lianpi tuak dingin kimansa-in om a, thauvui thautang kicing neih kisam hi. Tua loin lawp vat man leh kipummuan luatna tawh D-Day pat pen SUICIDE OPERATION a suah zawksop khak ding baihlam thei lai hi. Social media panin video address ah D-Day tangko khiatna bek tawh ukna buluhte lotkhiat zawh ziau ding hilo hi. Nitumna lam bek ah gualzawhna D-Day deih maw? Ahih kei leh leitung bupah dictator guallehna V-day deih zaw maw? Teel ding nam nih om hi.
Photos: D-Day leh V-Day
Sources: Time; The Express; The Wire; Sputnik; RFA and Wikipedia
@Thang Khan Lian #ZUNs reports







No comments:
Post a Comment