Friday, 5 February 2021

CACEROLAZO PROTESTS A KICI BEEL LEH KUANG SATNA TAWH LUNGPHONA LAHNA

 

CACEROLAZO PROTESTS A KICI BEEL LEH KUANG SATNA TAWH LUNGPHONA LAHNA

Feb. 5, 2021: An huanna beelte leh meh kanna beelte (pots and pans) zangin mipi lungphona lahna pen kum zalom 19 hun lai pekin Fance gamah na kipan masa a, kum zalom 20 hun in Latin America gamte ah economic reform leh ecomomy kiatna leh inflation hangin nuntakna leh nek ding haksatna hangin kumpite tungah lungkimlohna hangin lungphona lahna leh 21 hun in conservative government in austerity measures leh educational insitution privatisations hong keekna hangin lungphona lim dingin beel hawm satna tawh lungphona kici pen Spanish pau in "cacerolazo" a kici "beel sat gingna" a cihna kum zalom 20 hun in Chile leh Venezuela gamte ah hong kipat manin leitung bup-ah a kizeel radical, nonviolent form of protest nam khat hi, a hong kipatna bulpi bel kum zalom 19 hunin France gam hi.
FRANCE
1830-1848 kikal sungin 'July Monarchy" a kici Republicans ten a langpang uh kinial leh kitot theihna (controversial) lianpi a piangsak dingin liberal constitutional monarchy tawh ki-ukna Kumpi Louis Philippe I in upadi zangin kumpi ki-ukna tawh thuneihna na la hi. Phillippe I in kumpi tawh gam uk thuneihna hong lak ciangin July Revolution of 1830 kici na piang a, Revolution of 1848 tawh na bei hi. Hih thupiang hangin Bourbon Restoration (1814–1830) a kici beisak hi. Hih hun sungin Republicans ten a lungkimlohna uh lahna dingin July Monachy public servants (kumpi nasepte) phinna dingin government buildings-te ah beel leh meh kan'na beel (pots and pans) va tum ging ngeingai thapai den uh hi. July Monarchy (1830-48) sung bek cacerolazo or la casserolade a kici tawh lungphona bek na piang lo a, 2017 kum in Paris khuapi-ah French President Emmanuel Macron’ labor reforms ding geenlna a neih a deih lo mipite in lungphona lahna dingin beel leh meh kanna kuang sat leh tum gin henhan kik uh hi.
BRAZIL
1964 kum kipat cil lamin van man khan' leh kiat vatna (inflation) hangin Brazil gam sungah kikhenna lianpi leh lungkimlohna lianpi na piangsak hi. President João Goulart in leftist lamah hong kihei-in March 1964 kum in agrarian, electoral leh educational reform pat ding hong sawm ciangin a nawngkaihuai leh a bil-aphuai mahmah "March of the Family with God for Liberty" cih slogan min zangin numeite, conservatives leh Chistian pawlpi makaite a za-a simte in um leh beel satna tawh lungphona neih hong kipan uh hi.
“March of the Family with God for Liberty,” cih lungphona min a kizatna nuai-ah government in innkuan, Pasian leh suahakna (family, God and liberty) langpang hi cih ngaihsutna tawh lungphona neihna ah middle class mite zong kihel uh hi. April 1964 in mipite kaikhawmna (popular mobilization) thapiakna hang tawh government langpangin Brazilian military zong kiphinna ah kihelin President Goulart paikhia-in kum 21 sung piilpeek military dictatorship tawh gam hong uk ziau mawk uh hi. Tua hun in beel leh meh kanna beel tumging in lungphona nei numei ten Goulart' governmental economic policies in sabuai tungah nek ding mipite in a lui theihna ding uh suksiatsak ahih manin beel leh meh kanna beel kizatna pen lungphona neihna ah a poimawh mahmahte lakah kihel hi ci-in gen uh hi.
Hih bangin Brazil’ 1964 protests pen 1970s kipat cil hun in Chile gamah mipite in makai dingin a teelcing uh democratically-elected president Salvador Allende langpan'na dingin conservative protest hong kipatna leh piankhiasak (harbinger) hong suak hi. Bazil gam-a lungphona mah bangin Chile gam-a lungphona ah US government nungthuapna leh gupna tawh military dictator a khuanungin a hong suak Gen. Augusto Pinochet kihelin galkap makaite in nautangte lungphona nungthuap in tua khit nungin Chile gamah military coup tawh thuneihna hong la ziau uh a, mipite a bawlsia leh nengniam (repressive) right-wing dictatorship tawh gam ki-ukna hong piangkhiasak zawsop uh hi.
Um leh beel satna tawh lungphona pen khantohna ding a pibawl ten progressive democratic government lotkhiatna dingin conservative protests a neih uh ahih banah right-wing dictatorships gam tuamtuamte ah a pian'sakna hangun um leh beel sat gingna tawh lungphona neihna bei tuan lo hi. 1984 kum in Brazil gam democracy lamah damdam in hong ciahkik tawh kituakin Brazillian millions a simte in 1985 president election ah direct elections (US presidential elections system ah electoral college inpresident a teel bang hi loin mipite president a teel uh genna) neih ding nawhna in kongzingte ah lungphona hong neih uh Diretas Já movement a kici hong piangkhia hi.
Diretas Já movement a kici lungphona pen Brazil gam tangthu adingin a nasia pen hi a, an huanna beel leh meh kanna beel zangin conservatives ten progressive government deihlohna lahna in lungphona lah nei uh hi. Ahih hangin sectors a golpi mah in democracy ah ciahkikna dingin mipite a kihel ding (direct participation) nawhna nei uh hi. A movement lamet bangin a lawhcin' zawh loh hangin 1989 kum in Brazil elections ah direct presidential elections kizang thei ahih manin an huanna beel leh meh kanna beel satna hangin lungphona lahna iin a gah suang hi, cih kimu thei hi.
Beel leh meh kanna beel tumgin'na tawh lungphona ciamtehna dingin Chico Buarque a kici in Diretas Já movement ah a kihelna la in phuak hi. Chile gam mite in nengniamna ngian zatna leh democracy bettdaihna hangin 1970s hun lai mah bangin 1980s in lungphona lahna dingin an huanna beel leh meh kanna beel government lanpan'na lahna dingin na tum/sat ging ngeingai uh hangin 1980s hun in a lanpan' uh democratically-elected leftist makaite hi loin military dictator hi zaw ta hi.
An huanna beel leh meh kanna beel tum gingna tawh lungphona neihna political ideologies a kilaih loh hangin a methods a kizatzia hong kilaih semsem hi. Gentehna dingin 2001 kum in Argentina gamah neoliberal policies, devaluation, inflation, bank accounts khakna full effect in hong kizat ciangin Argentines mite in an huanna beel leh meh kanna beel zangin government in austerity measures leh fiscal policies President Carlos Menem in 1990s panin a pat a conservative ideologies lehdona dingin na zang uh hi.
Hih bangin an huanna beel leh meh kanna beel (pots and pans) satna tawh lungphona lahna pen a kimang thei mahmah vanzat left leh right ideologies gum pawl adingin na suak hi. Hih bang lungphona a kizat nunungna pen economic conditions haksatna hangin Canada gam-a Montreal khuapi, Covid-19 dona dingin India gamah 2020 leh Feb. 1, 2021 in galkapte' tthuneihna lakna hangin Myanmar gam-a lungphona hi ding hi.
CHILE
1970 kipat cil hun in ngongtatna piangsak loin kiphinna dai takin lungphona peaceful protest Atlantic kuam sunga, Andes, Salvador Allende’ Chile ah upper-middle class women ten socialist government lehdo leh langpan'na dingin an huan buk sung-a um leh beel leh kuang kizangte US economic sanctions hangin sum leh paai haksatna leh nek ding kicing a neih lohna hangun na tum/sat ging uh hi. 1971 in socialism a langpang numei anti-socialist women ten La marcha de las cacerolas vacías ahih kei leh beel hawm sat/tum ging tawh lungphona na pan uh hi. Hih bangin lungphona numei ten a neih uh pen an leh tui kitangsapna hangin anhuan buk sunga van zat omte tum leh sa gingna tawh gamlumna a piansakna a lim ciamtehna bangin kingaihsun hi.
Military coup zangin Chile gamah Gen. Pinochet in aana zangin thuneihna hong lak khit zawh Alennde' sih khit nung 1983 kum in lobour groups ten Pinochet' dictatorship langpan'na dingin cacerolazo protest hong pan kikin mun bitna mun a innte uh zan ciangin a ging thei um leh beelte sat leh tum ging henhan uh hi.
ARGENTINA
2001 in mihau Argentina mite in Agentina' economy uh a tuksiatna hangin lungkimloh lahna dingin kongzingte ah a sum uh peso manphatna nakpi takin a kiatna hangin nautangte nuntakna haksatna lianpi pian'sak banah a savings uh ampi suplawh uh ahih manin lungphona lahna hong kipan uh hi. ,
QUEBEC
Canada gam Montreal khuapi-ah sangnaupangte in lungphona a neih thieh lohna dingun provincial government in right to protest restriction bill Bill 78 kici a bawlna hangin sangnaupangte in May 2012 in Montrea ah lungphona hong pan uh hi. Hih lungphona pen Bill 78 nuai-ah university tuition fees kan'sak ding cih a om manin university sangnaupangte thangpaihna piangsak hi Hih bill tawh kisai human rights commission in a khuanungin a mawhpaihna khauh takin a pulak khit nungin Canadian government in September 2012 in a controversial bill hiat kik hi.
CATALONIA
2017 in Spain gam-a Catalonian mite in mipi a tam zate deihna vote lakna tawh spain gam panin suahna (vote on their referendum on independence) ngah ding hanciamna tawh 15 minutes sung um leh beel sa in tum ging ngeingai uh hi. Hih bangin lungphona lahna hong pian' theihna pen 2001 kum in Agentina gam panin Barcelonona khuapi-ah gam beel in hong tengte in suahtakna ngah ding a deihna uh a gupna hang uh hi.
VENEZUELA
Venezuela gamah cacerolazo protest a pian' hun 1980s bei kuan leh 1990s kipat cil hun in in President Carlos Andrés Pérez in economic reforms hong pat langpan'na hangin hong kipan hi. President Pérez' economic reforms langpanna hangin um leh beel satna 1992 kum in working-class Caraceños ten kongzingte ah um leh beel sat ging leh mawtaw horns mek ging ngeingaina tawh lungphona nasia takin hong piang hi.
2017 kum pawlin Venezuelan cacerolazo a kici um leh beel sat gingna tawh lungphona neite a innte uh leh a tawlete uh-ah President Hugo Chavez’ administration tungah a lungkimlohna uh, tuate lakah 2012 kum in exceptional demonstration a kici lungphona ah a movement in Chavez a car sungah a tuan lai takin um leh beel satin a paina ding lampi na khaksak uh hi. Chavez' zaih President Nicolás Maduro nuai-ah US economic sanctions hangin Venezuala' economy siatna hangin a gam mite in 2017 January in um leh beel satin lungphona lahna na nei uh hi.
COLOMBIA
Nov. 21, 2017 zan panin Colombia gamah ngongtatna piangsak sese loin revolutionary peaceful protest na kipan a, a gam khuapi uh leh mun tuamtuamte ah um leh beelte sat ging henhan in lungphona lahna a gam mite in zan nga a kizom in lungnuam takin a ihmut theihna ding uh leh leitung bup in a aw uh (um leh beel satna) a zatna dingin lungphona lahna na nei uh hi.
December 2, 2017 in cacerolazo Latinoamericano in Sunday kik ciangin um leh beel sat gingna tawh lungphona neih dingin miite na zasak hi. Latin America gam sung khempeuh ah a gam mite adingin khantohna leh hihna manphatna (dignity) a kizahtakna dingin hih bang lungphona kinei hi, ci uh hi.
Sources: Asia South and North and The Bogota Post
@Thang Khan Lian #ZUNs reports
No photo description available.

No comments:

Post a Comment