Tuesday, 10 November 2020

KHRISTIAN MISSSIONARY-TE HONG TUN ZAWH KUM 100 VAL KHIN TA NAPI-IN KHRISTIAN PATAU DEN TAM CIHAKIN I TAM LAI MAWK PEN I BIAKNA SIATE IN HONG PATTAH KHIALHNA HIAM?

 

KHRISTIAN MISSSIONARY-TE HONG TUN ZAWH KUM 100 VAL KHIN TA NAPI-IN KHRISTIAN PATAU DEN TAM CIHAKIN I TAM LAI MAWK PEN I BIAKNA SIATE IN HONG PATTAH KHIALHNA HIAM?

Ei khamtung-a teng Zomite pen Tapidaw (Chritian) i suahna a kum 100 cin'na centenary pawi i bawl zawh sawt pian ta a, centenary suang tawh i phut valval uh hi. Chin state ah American Baptist Mission pawlpi in missionary masa pen dingin hong sawl Rev. Arthur E. Carson' hong tun' hun pen March 15, 1899 kum pek ahih manin hong tun zawh khit tu kum tawh sim khawm ding hi le'ng kum 121 tak cing ta hi.
British gamkekte in 1891 kum in Manipur hong lak zawh khit uh missionary hong lut theihna ding lampi hong kihong hi. February 6, 1894 kum in Manipur ah Edinburgh, Scotland ah a piang Rev. William Pettigrew hong lut khit nungin Tapidaw suak ki-om panpan ta hi. Tua khit nungin Churachandpur district leh Pherzawl district of Southern Manipur, India ah Welsh Presbyterian missionary Watkin R. Roberts hong lut kik hi.
1910 kum in Hmar khua ahi Senvom hausapa, Pu Khamkholun in Mizogam-a om Watkin R. Roberts leh misiionarry-te kiangah Lungdamna Thu (Gospel) bang hiam ci-in laikhak in na dong hi. Roberts in zong pu Khamkholun kiangah Lungdamna Thu sung Johan' gelh laibu khak hi. Johan laibu a khiatna hei zo lo uh ahih manun February 5, 1910 in Senvon khua-ah Lundamna Thu hilh dingin Roberts hong kuan a, Senvon khua hausa Pu Khamkholun leh Hmar-te mi li in Lungdamna Thu lungdam takin sang uh a, Tapidaw suak uh hi.
Manipur ah Lungdamna Thu hong tun cil hun pen February 6, 1894 kum in William Pettigrew hong tun' zawh khit nung ahih manin Tapidaw i suah cil kum panin tu kum tawh sim khawm ding le'ng kum 106 pha ta a, Lungdamna Thu hong lut zawh centenary pawi i bawl banah centenary suang i phut khin zo uh hi.
American Baptist Missionaries mite Chin Hills ah hong tun' hun uh a nuai-a bang ahi hi:-
1. Rev. Arthur E. Carson leh a zi Laura H. Cason - 15th March 1899
2. Rev. Dr. E.H. East leh a zi - 21st March 1902
3. Rev. Dr Joseph Herbert Cope leh a zi - 21st December 1908
4. Dr H.H. Tilbe leh a zi - 1902
5. Dr J.G. Woodin leh a zi - 3rd November 1910
6. Rev. C.U. Strait leh a zi - 27th October 1925
7. Rev. E. C. Nelson leh a zi - 3rd December, 1939
8. Rev. Johnson leh a zi - 7th February, 1947
Tapidaw i suah zawh kum 100 vak piikpeek khin zo hi. Ahi zongin Khristian pawlpi lutang ahi Khris tawh kizopna kinei nai lo ahih kei leh leenggui taktak tawh kizopna kinei lo hiam Khristian patau kitam mahmah lai a, i Khristian hihna a bitna dingin i mitsuan leh i muan ding Khris mitsuan leh muan in nei loin politician leh political party i pum gup leh pum phatte peuh bekin i Khristian hihna hong humbitsak zo dingin a muang zaw kitam mahmah lai hi. Tua bangin i suan leh muante kiteelna ah a guallelh ciangun makai dinga ing thakte i lipkhap mahmah uh a, a kihta i tam mahmah lai mawk uh hi.
Gam pawl khatte ah kiteelna (election) a om ciangin biakna Sia pawl khatte in amau political party leh makaite deihte a pum gup nop manun i biakna i Khristian biakna hong humbitsak dingin tua party leh tua makai pen bek muanhuai pen a, kiteelna ah a gualzawh kei leh i biakna leh Khristian hihna a kiling ding, kip zo nawn lo ding leh a bit nawn lo ding dan peuh in mi teng hong patausak uh hi. Politics bulphuh in Khristian mite kalsuan zia ding hilh ding leh political ideologies bulphuh in a tuute uh pattah dinga ngaihsun biakna Sia kihau mahmah ta ahih manin i Khristian thu upna pen Pasian' kammal ah zungthuk kha zo nawn lo hi. Hih thu pen a dahhuai mahmah thu hi.
Sawltak Paul in Khristiian a suak cil Korin khua mite' kiangah a lai khakna ah, "Leitung mite tungah thugen bang leh Khrih upna sungah naungek a bangte tungah thugen bangin ka hong gen ding kisam hi. Note in antak ne zo nai lo na hih manun nawitui ka hong tulh hi. Tu mahmahin zong nawi bek mah tulh ding a kisam lai na hi uh hi. Bang hang hiam cih leh Pasian’ deihna bangin gamta loin, leitung lungsim deihna bangin gamta lai na hih manun upna sungah naungek bang ahi lai na hi uh hi. Note khat leh khat kihaza-in kitawng kiselin na om uh ciangin hih leitung mite mah a bang lel na hihna uh hong kilang hi," ci-in 1 Korin 3:1b-3 in a gen hi.
Tua bang pian mah in nawitui bek mah Siate in hong kitulhtulh uh bang hi. Zo suante Khristian a suak khina kum 100 val khin napi-in i biakna Siate in thu upna ah ngaungek bangin nawitui bek hong tulh den uh ahih manin leitung lungsim deihna bangin a gamta, politica ideologies peuh biakna thu upna (dogma or doctrine) a sasa lai leh khat leh khat kihazatna hangin kitawng kiselin in ki-om ngeingei lai hi. Kua mawhna hang hi ding hiam? Pawlpi a kem siat tavuan political ideologies tawh makaih niloh ding cih Lai Siangtho deihna mah hiam?
Kum za val Zomite Khristian hi khin ta i hih teh naungek nek theih ding thute (nawitui) bek kitulhtulh loin Khristian khanghamte nek ding thugilte mah biakna Siate in hong lim gen zaw ta le-uh i upna kip semsem ding a, thu upna ah zung thuk kikha semsem zaw ding hi. Tua loin bel politician or party khat khawngin i Khristian hihna hong gum zo bek ding leh hong humbitsak zo bek ding a sa kitam lua lai ahih manin a patau den, a Khristian hihna a humbitsak dingin gam makai leh political party a deih leh pum gupte bek mah uh a kisam den leh tuate bek muan leh suan in a nei kitam semsem ding bang hi. Ei Zo suanbek hi loin global Christian community in i biakna Siate hong makaih khialhna hangun hih bang paauhna a tuak kitam mahmah hi.
Pasian thu pen Lai Siangtho tawh kituakin hangsan takin gen ngam a, tua bulphuh in kipattah ding hi zaw hi. Tu hun teh bel biakna Siate in mite zaknop leh lungdamna ding bek, maipha ngahna leh zonna ding bek, a za a ngai mite' lawp theihna ding leh ngaih nuam ding vive bek, a zate pahtakna ngahna ding ngimna tawh thu vive bekbek mah genbel in nei zaw ta uh ahih manin Khristian thu upna tawh a thugente uh kigamla semsem, a tuute uh lampial tam semsem a, tua bek tham loin biakna Siate nangawn LST kammal panin a pial mang tam semsem ahih manin dahhuai mahmah leh zumhuai mahmah thu hi.
Pasian kammal pen thuthuk ahih manin ngaihsutna khuak zangin lim takin lungngai dide kawmin thungetna tawh ki-ap khit ciangin sim leh ngaih kisam a, mipite in a theihsiam theihna dingun gentehna khawng tawh hilh ding cih loh buang behlap leh deihkaih gawp ding leh deihna mun teng eu khiat niloh ding hilo hi. Jesuh in a thugen thuthukte za mite in a telsiam theihna dingun gentehna zangin a gen theih mah bangin gentehna zangin gen huai zel hi.
Sawltak Paul in, "Kote in thu ka hong hilh uh ciangin thuman lo, ngimna hoih lo leh khemnopna lungsim tawh a hong hilh ka hi kei uh hi. Pasian in kote hong thei-in Lungdamna Thu a hilh dingin kilawm hong sa ahih mah bangin mite’ lungdam theihna dingin thu a hilh hi loin kote’ lungsim ngimna a hong thei Pasian’ lungkimna dingin thu a hilh ka hi zaw uh hi. Tua ahih manin note in na theih uh mah bangin mite’ lungdam theihna ding phatna kamte ka zang kei uh a, kote’ phattuamna ding ngaihsutna tawh zong bangmah ka sem het kei uh hi. Hih bang ka hihna uh Pasian in hong thei hi," ci-in 1 Thesolinika 2:3-5 ah gen i biakna Siate in lim takin hong lungngai pha-in hong zui le-uh Khristian patau den ki-om nawn lo ding hi.
KHRISTIAN I KICIH LEH I PHAWK DING LAI SIANGTHO KAMMAL PAWL KHAT:
Mi i muan sangin Topa belh ding hoih zaw hi. Uliante i muan sangin Topa belh ding hoih zaw hi. (Late 118:8-9)
Topa a muang mite pen ling het loin a om tawntung Zion Mual tawh kibang hi. Jerusalem kimkotah mualte a om mah bangin ama mite’ kimkotah tua kipan a tawntungin Topa om ding hi. Thuman mite a khialhkhak lohna dingun amau a kipia leitang tungah mi gilote in amaute uk paisuak lo ding hi. (Late 125:1-3)
Tua ciangin Jesuh in, “Kei pen leenggui taktak ka hi a, ka Pa pen leenggui lonei pa ahi hi. Amah in gah a nei lo ka hiang khempeuh satkhia a, gah a nei hiangte ahih leh a gah semsem theihna dingin a puah hi. Note tungah ka hong thugennate hangin note a siang na suak khin zo uh hi. Kei tawh hong kizom paisuak le-uhcin kei zong note tawh a kizom paisuak ka hi ding hi. A hiang pen a gui tawh kizom kei leh gah a gah theih loh mah bangin note zong kei tawh na kizop kei uhleh gah na gah thei kei ding uh hi. “Kei pen leenggui ka hi a, note pen a hiang na hi uh hi. Note in kei tawh loin bangmah hih thei lo ding na hih manun kei tawh a kizomte in gah tampi na gah ding uh hi. Kei tawh a kizom lo mite pen leenggui hiang bangin kipaai khia-in keutum hi. Tua bang hiangte meikhuk sungah kilawnin a kangtum hi. Kei tawh na hong kizop uh a, note sungah ka thu a om nakleh na deih peuhpeuh uh hong ngen le-uhcin hong kipia ding hi. Gah tampi gah le-uhcin ka Pa’ minthan'na a kilangsak na hi ding uh a, keima nungzui na hihna uh kilang ding hi. Ka Pa in kei hong it zahin note hong it ka hih manin keima hong itna sungah om un. Ka Pa’ hong thupiakte zui-in ama itna sungah ka om mah bangin note in zong ka thupiaknate na hong zuih uh leh ka itna sungah a om na hi ding uh hi. Note hangin kei ka lungdam theihna ding leh note’ lungdamna a cingtaak a suahtheihna dingin hih thute a hong gen ka hi hi. (Johan 15:1-11)
"Hun bei dongin note a hong ompih tawntung ding ka hihna thu phawk ta un,” a ci hi. (Matthai 28:20b)
Hun bei dongin hong ompih tawmtung dingin hong kamciam Jesuh sangin term khat leh nih sung bek thuneihna a len thei uliante leh political party koi muan leh suan' in nei zaw ding na hiam? Nangma deih teelteelna ah kinga hi.
A gelh: Thang Khan Lian #ZUNs
Image may contain: one or more people, text that says "Your duty is to believe and to preach what the Bible says, not what you want it to say. RC Sproul"

Comments


No comments:

Post a Comment