Friday, 13 December 2019

KILEMNA KUMPIPA' HANGIN CHRISTMAS HUN PEN KILEMNA HUN SUAK (JESUH' LIM KISUAITE THU SAU LOIN SUUTNA)

KILEMNA KUMPIPA' HANGIN CHRISTMAS HUN PEN KILEMNA HUN SUAK (JESUH' LIM KISUAITE THU SAU LOIN SUUTNA)


Topa Jesuh i cih bel kilemna kumpi hi takpi mawk mah hi. Bang hangin? Jesuh' lim leh mel maan kizaih leh lim kisuai kikemcing na om lo ahih manin ama lim leh mel a zang nuam mel lo leh biakinn sungah zong a suang nuam mel lote lak panin biakna tuamtuamte, adiakin Protestants doctrine zuite nangawn in Christmas hun hong tun' ciangin Christmas muakna dingin biakinnte zeemin, biakinn sungah gan an kuang sunga Jesuh' suahna leh tuucingte in letsong a piakna limte tawh biakinn nak zep mahmah veve uh a, Mary' lim, Jesuh lim leh vantung mite' lim leh Jesuh suah hun in letsong puak mite - mi pilte leh tuucingte leh mi siangthote (saints) lim hangin buaina nei se lo uh hi.

Jesuh' lim leh mel camera in na kizaih lo a, a kem om lo hi. A meel ding dan upmawh thu tawh milim suaisiam (painter)-te in a gelhtawm uh hi bek hi. A lim leh mel mu-in a gelh om lo ahih manin a lim va biak a, va kun ngaungau liang zong milim biak vai suak thei a, milim biakna namkhat ahi tam cihhuai phial hi. Bang hangin? Siampi Laibu 21:1 ah,"Note in nomau adingin a mai-ah na kun dingun milim bawl loin, a kiseek milim hi ta leh biakna song hita leh na dingsak kei ding uh a, na gam sung uh-ah suang milim na phut kei ding uh hi; bang hang hiam cih leh kei pen Topa na Pasian uh ka hi hi," na ci hi. Thupiak Sawmte' lakah a nihna Paikhiatna 20: 3 sungah,"A kiseek milim hi ta leh, tunga vantung hita leh, nuai-a leisung hi ta leh, leinuai-a om tui sungah hita leh a om na khat peuhpeuh a sun khat peuhpeuh note adingin na bawl kei ding uh hi," ci-in Pasian in Moses' kiangah na gen hi.
A cil in Jesuh' lim suaite in khamul leh mukmul nei lo leh sam tom in a mel a khangno melsuah dingin na kisuai (draw or paint) uh hi. Jesuh' ministry nasep sung teng leh singlamteh tungah a sih ma-in a khamul sau lo leh a sam sau lua loin na suai uh a, singlamteh tungah a sih khit nungin milim suai siamte in a khamul sau sakin a lim a suaihtawm uh ahi hi. Tu hunin a lim suaite in bel singlamteh tungah a sihna lim zong a sam sausak uh hi. 300 AD kum kiim pawlin khamul nei leh a sam sau mel pua dingin na kisuai masa a, kum zalom 3 AD pawlin Rome khuapi-a Khristian kibawlsiate bukna leinuai kuahawm Catacomb (Catacomb of Callixtus) ah Tuucing Hoih (Good Shepherd) ci-in a lim kisuai hi.
235 AD kum in a kisuai dinga kituat Jesuh in miphak a damsakna lim Syria gam-a Dura Europos khuapi-a lim kisuai pen Jesuh' lim kisuaite lak panin a upa pen dingin ki-ummawh a, a mel leh puam ding kitel loin khedan (pencil) tawh kigelh sketch dan pianin kisuai hi. Western Roman Empire hun c. 400–410 AD kiim pawlin Rome khuapi-a Santa Pudenziana biakinn sunga kisuang "Christ Pantocrator" kici ah bangah a lim pen a khamul sau loin tawm bek om hi. Kum zalom AD 6 kiim a kipanin Eastern Christianity lamte in Jesuh' lim na zang nai lo uh a, nituma (West) gam lamah kum zalom AD 6 khit nung khit pekin na kizangin na kisuai pan hi bek hi.
Jesuh' lim suai masa kua hiam cih kithei zo lo a, Eastern Orthodoxy, Anglicanism leh Roman Catholicism mite in hong nak zat manun hong kizeel in hong thang khia hi. Jesuh lim pen milim suaih siam Giotto, Fra Angelic leh adang dangte suaih panin lim suaih siamte in hong suaih suksuk uh hi kici hi. Jesuh' lim kisuaite lak-a minthang mahmah kum zalom 15 kiim pawlin High Renaissance hun in a masa pen dinga ki-ummawh Nekkhawm Bawlna Nunung Pen (Last Supper) lim pen Italian polymath Leonardo da Vinci in a suaih pen hi a, High Renaissance, Italian Renaissance, Renaissance, Mannerism hun-a limsuaih siam Rome khuapi-ah 18 February 1564 in a piang Italian mi Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (Michelangelo a kici zaw) in Italy gam-a tu dong biakinn tuamtuamte sunga kisuang LST sunga thute leh mite lim tampi na suai hi. Jesuh Lutang (The Head of Christ), Sallman Head zong a kici Nazereth khuami Jesuh ci-in a lim 1940 in American artist Warner Sallman (1892-1968) in a gelh pen a minthang pen pawl hi.
Pasian' tapa buang van tokhom nusiatsan in, leitung mite mawhna panin a honkhia dinga hong kumsuk hi napi-in a pian'na (suahna) ding leh a lu ngakna ding mun nangawn mu zo loin kiniamkhiatna tawh gan an kuang sunga hong piangpa i lungsim sungah suaksak in tengsak den hi le'ng buaina ding, kimuhdah leh kihuatna ding leh kigalbawlna ding leh kidona ding om lo hi. Na lung sungah Jesuh' suahna ding mun na awngsak hiam hiam? Na lung sungah mi dangte muhdahna, huatna leh deidantuamna leh kiliatsak kiphatsatna na luahsak sung teng hong suak Kilemna Kumpipa adingin mun awng ngei lo ding hi.
Kilemna Kumpipa' hong suahna phawkna muak dingin i kithawisan lai takin na kiim na kianga teng minam dangte leh biakna dang zuite leh na mipih sapihte tawh na kilempih nai hiam? Amaute tawh kilem masa lopi-in Kilemna Kumpipa na muak khak leh hong paisan khak ding thubaih hi. Kilemna Kumpipa hong suah phawkna hun na muak lai takin mi dangte hazatna, galbawlna leh muhdahna bek tawh na kidim leh naungek tampite sihna pian'sakna tawh Jesuh' hong suahna muakin Christmas kilemna hun kimlai lipkhaphuaipi-in khitui naptui luanna ding bek piangsakin tua tawh a beisak Kumpi Herod na bang ding a, na nuntak sung tawntung Kilemna Kumpi na lungsim sungah hong suak kha ngei lo ding, na bia kha ngei kei ding hi.
Lamhilh Aksipi zui ve ne, Jesuh kiangah hon tun' ding hi, Judah gam Bethlehem khuaneu ah bawng kuang kisial naungek ciuciau; Nisuahna lam pan mipil te'n lamhillh aksipi zui nawn loin amaute pilna hong suan' khak ciang naungek tampi'n sihlawh. Lamhilh Aksipi zui ve ne, Jesuh kiangah hon tun' ding hi, Judah gam Bethlehem khuaneu ah bawng kuang kisial naungek ciuciau; Gamlak-a tuucingte in vantung mi in a gen bangin Bethlehem khuaneu ah hong pai uh a, Jesuh hong bia uh hi. Lamhilh Aksipi zui in, Topa na muh nop a leh, na pilna na suan' khak lai teng Jesuh na mu ngei kei ding.
Kilemna hun (peace season) in na lung sungah mi dangte tawh kilem nopna lungsim na neih kei leh Kilemna Kumpi na muakna a mawkna suak ding hi. Na lung sungah Kilemna Kumpipa hong suah theihna ding leh Kilemna Kumpipa a hong suah theihna dingin mun taanzau bawlkhol masa in. Lamhilh Aksipi na zuih kei a, nangma pilna leh kumpi uliante na suan' khak leh a lipkhaphuai naungek kithahna a piangsak duhhopna leh hazatna tawh a kidim kumpi Herod na bang den ding hi.
✍️ Thang Khan Lian #ZUNs




No comments:

Post a Comment