AMIT SHAH IN PARLIAMENT AH ILP INTRODUCED DING HI CI-IN HONG CIAM: CM BIREN SINGH
Dec. 10, Pithai: Manipur Chief Minister N Biren Singh in Union Home Minister Amit Shah in Manipur ah Inner Line Permit (ILP) system koih dingin kam hong ciam hi ci-in zan in gen bangin tangtungsak takpi hi. Biren Singh in Manipur mite in tualsuak mite (indigenous community) humbitna dingin Prime Minister Modi' makaih central government tungah lungdam a kohna dingun zasak hi.
State home department in ILP kikoih lungdamna lahna dingin government offices khempeuh ah zan in half-day holiday pulak hi. Zan in Government of Manipur Commissioner (Power/IPR/HTE) & Special Secretary (Home) leh Kh. Raghumani Singh, IAS in Government of Manipur, Secretariat: Home Department letterhead U.O. No.1/1/2019-SS/HOME (Misc) panin a thukhahkhiatna ah, "Government thupiakna bangin a nuai-a teng kisemkhia ding hi:
1. Parliament ah ILP kikoih hi ci-in kipulakkhia ta ahih manin Subordinate offices khempeuh in IPL pawi kham (celebrate) ding uh hi.
2. Hon'ble Prime Minister Modi leh Home Minister Amit Shah maante zangin IPL pawi kham ding uh hi cih tuangsak hi.
Kinialna leh buaina ding a piangsak (contentious) Citizenship (Amendment) Bill (CAB) kici Indian parliament dawl nuainung pen Lok Sabha ah kiluikhia-in zan in kipassed ta a, Bengal Eastern Frontier Regulation, 1873 notification nuai-ah IPL a kikoih khitnasa Arunachal Pradesh, Mizoram leh Nagaland in a huamkhak teng leh Assam, Meghalaya, Mizoram leh Tripura state sunga Sixth Schedule to the Constitution kikoihna tribal areas sungah CAB zat loh dingin kipengsak hi. CAB pen biakna hangin bawlsiatna tuakin Bangladesh, Pakistan leh Afghanistan gam panin India ah illegal in Dec. 31, 2014 ni leh ma a hong lutte Indian citizenship piak theihna ding Bill hi napi Muslim ten ngah theih loin non-Muslim bek ading hi cih ahih manin biakna hanga kideidantuamna om a, Indian Constitution Article 14 leh 14 palsat hi ci-in kinialna nasia mahmah Parliament ah piangsak khinzo hi.
CAB pen controversial Bill ahih banah Constitution tawh a kituah loh hangin a Bill passed theihna dingin ruling BJP in Parliament ah members kicing nei uh a, thukham a suah theihna dingin Rajya Sabha ah a kipass theihna dingin BJP ten non-NDA parties Rajya Sabha ah members 250 limited lak panin tu lianin 245 om (233 elected by Vidhan Sabha, 12 nominated by President) lak panin Tamil Nadu panin members 18 omte lakah AIDMK in CAB a gup banah members sagih nei BJD leh members nih nei YSR Congress Party in CAB gum uh ahih manin CAB passed zawhna dingin number kisam 120 votes ngahna dingin BJP in lei khinzo cihna hi. A beisa hun in CAB gum members guk nei TRS in hih Bill Rajya Sabha ah ka gum kei ding uh hi cih news report om hi.
"A pualam mite hong lutna (influx of outsider) hangin indigenous community mite tungah a sia lam leh thuhoih lo piang ding hi ci-in i patauh denna tu-in tawldam ta hi. Manipur ah IPL a kikoihna hangin CAB deih lohna hanga lungphona zong bei ta ding hi," ci-in Parliament in Manipur ah ILP a kikoih ding a kipsak khitin chief minister Biren in gen hi.
HIGHLIGHTS:
- ILP pen Govt. of India in tribals mite leitang kihumbitna (protected area) sunga Indian citizen khualzin mite hunciam sung a om theihna dingin official travel document a piak genna hi.
- IPL hangin protected area sungah visitors ten leitang leh neih leh lamh lei (purchase property) thei lo uh hi.
- Manipur Regulation of Visitors,Tenants and Migrant Workers Bill 2015 in indigenous mite hamphatna (interest) humbit lo hi ci-in Joint Committee on Inner Line Permit thangpaihna hangin hih bill 2015 kidokkik (withdrawn) hi.
- 3 Bills deih lohna hangin 2015 in Manipur tribal areas ah lungphona neite in MP Thangso Baite' inn, Manipur Family Welfare Minister Phungzaphang Tonsing leh MLAs ngate inn halsak uh hi.
- Manipur khamtungmi (tribals) ten ILP pen Meitei Scheduled Tribe status a ngah theihna ding uh hi cih ummawh thuleng (rumours) hangin lungphona piang hi kici hi. Tua khit nungin ILP pen Meitei ten tribals lands suksak ding a sawmna uh leh khamtung mi teng indigenous mi hi loin illegal immigrants a suahsakna dingun a ngian uh hi ci-in ki-ummawh hi.
- BJP leh regional parties pawl khatte in ILP demand 2015 panin gum uh hi. Tua hun in Chief Minister leh Congress party makai Ibobi Singh in zong ILP demand a gup hangin Congress party in ILP kikoih/kizatna (implementation) kideih lo hi ci uh hi.
- Manipur ah indigenous mite humbitna ding cih paulap tawh ILP koih ding vai hangin 2015 panin Manipur nasia takin buai a, lungphona hangin khamtung mite siluang giat a kikham khit banah mi a hunkhop in liamna tuak uh a, MP khat leh MLAs guk inn Churachandpur town ah a kihal khit nungin indefinite curfew kikoih hi.
Inner Line Permit kici bang?
Inner Line Permit (ILP) kici pen Government of India in protected area sungah Indian citizen a va zinna (inward travel) ciangin hunciam (limited period) sung bek s om theihna dingin official travel document a piak genna dinga kizang hi a, ILP kizatna state pulam-a teng mite protected area sungah a ten' (reside) theihna dingun a lut ma-un hunciam kipiakna lai poimawh genna hi. Hih thukham pen British ten India gam amau colony bangin a ukkhum lai un Bengal Eastern Frontier Regulations, 1873 kici thukham panin a mengkhia (offshoot) hi a, India gamgi kiim-a state leh territory omte ah British Crown in niangteh, sathau leh sai hapaak tawh a sumbawlna uh a humbitna dingin "British subjects" a cih British gam mite lut ding a dalna thukham hi. India in suahtakna a ngah khit nungin northeast Indian tribal culture humbitna dingin "British subjects" cih kammal pen "Indian citizen" ci-in kilaih hi.
Dec. 9, 2019 in Parliament ah Inner Line Permit zatna dingin Manipur state a kibehlap ma-in Arunachal Pradesh, Mizoram leh Nagaland ah ILP na kizang hi. A document pen Bengal Eastern Frontier Regulation, 1873 in a piak hi a, a ciangtan'na thukham in state khat leh state dangte ah kibang khin lo a, khualzin theihna dingin (travel purposes) kizang hi. Hih states sunga zin mite in neih leh lamh a lei ding uh kiphal lo hi. Ahi zongin long-term visitors mite adingin thukham tuamtuam om thei a, central government employees leh security forces mite adingin zong valid lo hi.
Manipur Regulation of Visitors, Tenants and Migrant Workers Bill 2015:
Manipur ah 2015 kum leh ma a kipanin Inner Line Permit a kizatna dingin Meitei ten lungphona nasia takin na nei kawikawi uh hi. 2012 in Manipur assembly in government kiangah ILP a kikoihna dingin ngetna in resolution na passed hi. Ahi zongin March 2015 in Chief Minister Okram Ibobi Singh in Manipur Regulation of Visitors, Tenants and Migrant Workers Bill 2015 na introduced hi. Hih Bill pen act and state labour department (proposed) bawl ding nuai-ah directorate of regulations of visitors and tenants thukham zangin Manipur state sunga visitors, tenants leh migrant workers minte ciamtehna ding ngimna hi. Hih Bill pen indigenous people interest humbit lo hi ci-in Joint Committee on Inner Line Permit makaite hehna a pian'sak manin kidokkik (withdrawn) hi.
Khualzin mite a khengval a tam lua-in lutna (Excessive influx of tourists):
India gam leh Manipur a kigawmkhawm (merger) ma-in Manipur in state na ngah khin a, ILP system na nei dektak hi. Ahi zongin 1951 tua hun in chief commissioner Himmat Singh in ILP koih ding thukim lo ahih manin a pualam mite tampi tak Manipur ah a khamna ding om om loin lut ding phalna (allowed unregulated entry of outsiders) na pia hi. Meitei ten hih thu hangin ei khamtung mite pen illegal immigrants hi hong ci uh a, i lut ding dalna ding leh hawlkhiat theihna dingin 3 Bills cihte State Assembly ah na passed uh a, tuate lak panin July 23, 2018 in Manipur Assembly fifth session ah Manipur People's Protection Bill na passed khinzo a, Indian President in a thukimna suai a kaih ding bek kisam hi.
Convener-in-charge of the Joint Committee on ILPS (JCILPS) K. H. Ratan in Nov. 2015 in IANS news kiangah, "2011 census in Manipur milip (population) 27 lakh lak panin 17 lakh (1.7 million) pen indigenous people (Meiteite a cihna) hi a, 10 lakh (one million) bek outsiders (khamtung mite a cihna) hi," ci-in na gen hi. Business Standard report in bel Manipur milip 2.7 million lak panin 700,000 mite pen non-Manipuri origin hi na ci hi.
Meiteite' lauh leh lunghimawhna:
DNA report in foreign tourists a tam lut luatna hangin Manipur ah milip om zia kikim lohna (demographic imbalance) piangsak hi ci hi. Hih thu a hun khit zawh kei leh zong Nepal, Bangladesh leh Myanmar gamte panin illegal immigration lut a tam luat manin demographic imbalance crisis kici buaina piangsak hi ci hi. Hih thu hangin tualsuak mi a kici Meitei ten nasepna (employment) kingah zo lo ding a, leisung sumpiang mihing adingin taksap omte (availability of resources) kicing zo lo hi ci-in lau-in patau uh hi. Nasepna (jobs or employments) ah locals leh outsiders kikal ah kidemna nasia takin a om lai takin outsiders tam zawte pen sum tam lo kipia-in nasem (low paid work) ahi uh hi.
Meitei ten hih bang patauhna a neih manun ei khamtung mite in government employment job applications ciangin Scheduled Tribe (ST) reservation i neih hong eng leh haza mahmah uh a, ST status ngen in a kiphinphin uh hi ta uh hi. Indo-Naga peace accord pen a min khinsa (public in a kipulakkhia nai lo bek) ahih manin hih thukimna public in hong kipulakkhia leh Modi' government in UFF-KNO in territorial council demand a nget uh bang hong piak hileh (Ku leh Zo land tawh i buaipih lenglung den lai uh) Meiteite' lungkimsakna dingin ST status pia lo ding hi cih kigen khol masa ngam lo bang hi (Meiteite' lungkimna dingin ILP pen naupang kap muamkhum tawh a zolna dan uh tawh kibang lel a, National Register of Citizen or NRC leh Citizen Amendment Bill or CAB zong Modi' government in India gam bup-ah implementation bawl dingin a hanciam san' laitak ahih manin Meitei ten peemta mi hong suahsak sawmna dingun a galvan hoih uh suak thei hi).
3 Bills kipassed hun lai-a lungphona:
Manipur Assembly in 3 Bills - CM Obobi' luikhiat (tabled) Protection of Manipur People's Bill, 2015, Revenue Minister Debendra Signh' luikhiat Manipur Land Revenue and Land Reforms (Seventh Amendment) Bill, 2015 leh Minister Labour and Hemochandra Sigh' luikhiat Manipur Shops and Establishment Bill, 2015 kici a passed hun in ei khamtung mite gam makaite a langpang ngam kuamah a om loh manin, "I gam makaite in i gam leh i leitang hong zuaksak uh hi," ci-in mipi ten lungphona a pat uh hiamgamna leh ngongtatna (violence) tawh hong kizui pah a, MP of Outer Manipur Lok Sabha seat ngah Thangso Baite' inn, Manipur Family Welfare Minister Phungzaphang Tonsing' inn, leh MLAs nga dangte - tuate lakah Manga Vaiphei leh Vungzagin Valte (Thanlon) innte kihalsak hi. Tua bangah lungphona neih hun sungin Zomi-Kuki sungah luang giat bang kikham man a, a hunkhop in liamna tuak uh hi.
Tua hun-a lungphona (protests) ah i theihkhak loh bang:
Indian Express report in a genna ah Manipur state sunga a tam zawte Meitei community (Vaishnav Hindus) sungah lungphona ah lungphona ah active players hi uh a, sunga tribal population ten'na hill districts ngate - Ukhrul, Senapati, Tamenglong, Chandel (Naga districts) leh Churachandpur (Kuki leh Zomi tribes ten'na) sunga mite non-active players hi ci hi.
ILP deih lohna hanga kiphinna (Iagitation) pen Meitei ten Scheduled Tribe status ngahna ding a sawmna uh hi cih upmawh thuleng (rumour) leh Meitei ten khamtung mite leitang suhsakna ding leh peemta mi illegal immigrants suahsak ding a sawmna uh kici hi. Indian Express report in a genna ah Principal Secretary (Home) Dr. J. Suresh Babu in, "Hih lungphona in minam khat leh khat kimuhdahna dingin aw khengval (communal overtones) a gin'sak banah society kikhenna (polarize the society) piangsak hi ci hi," ci-in gen hi.
BJP's reaction:
Political parties ten tua hun in ILP implementation ding na gum uh a, BJP ten mipi muh dingin a langtang in gum uh hi. Manipur ah ILP demands a nasiat ma-in BJP ten Manipur, bek hi loin Tripura, Assam leh Meghalaya ah ILP a kizat na langpang uh hi. Ahi zongin July, 2015 in Manipur Pradesh president in Governor kiangah ILP a kikoihna ding ngetna in memorandum na khia hi. Tua khit nungin ILP pen vote ngahna dinga vote bank hoih mahmah hi cih thei BJP leh regional parties tuamtuam ten ILP hong gum huan ngeingai uh hi.
Congress sunga kikhenna (Division in Congress):
Congress in Manipur ah Inner Line Permit kikoih leh zat ding ka langpang uh hi ci-in a gen hangin hih vai tawh kisai-ah tua hun in (2015) in Chief Minister Ibobi Singh in a gupna ah din'pih veve ahih manin ILP vai tawh kisai-ah Congress party sungah kikhenna piangsak hi. Tua hun lai pek panin Ibobi Singh in BJP-led Centre government kiangah ILP implementation ding a gupna thu na gen hi.
Modi makaih in NRC a passed khit nungin anti-immigration bill dang CAB kici Dec. 9, 2019 in Lok Sabha ah passed kik leuleu a, Manipur ah zong ILP koih beh hi. Maban ah Modi' makaih BJP ten bang thu bang la zingvai hong hawm ding uh hiam cih genkholh theih loh a, Christmas season adingin Hindute hamphatna ding letsong hoih tampi pia khin ahih manin amah leh BJP gum pawl adingin tu kum Christmas thupha kicingsak khinzo hi. Modi leh Amit Shah' mission thupi zaw a leibat om lai pen uniform civil code leh India gam Hindu gam suahsakna ding (Hindurashtra) bek kisam lai hi. "Gul' tuk loh in gulgu thei lo," cih paunak i neih bangin a gul in hong tuk taktak ciangin gul gu a kihtakhuaina leh conservative or majaritarian policts zang political parties khatpeuh gu i telcian ding uh hi.
By: Thang Khan Lian #ZUNs

No comments:
Post a Comment