Friday, 14 June 2019

A manpha mahmah Pate

A manpha mahmah Pate 

~ Sia Pau Khai
Leitung ah Pate ni kum 1910 a kipan in a kibawl hi in kiciam teh a, Pate ni Piankhiatna gam pen USA gam hi in, tu laitak hileh USA gam pan a piang mah diam cih zong dotna thupi khat hongsuak ta hi. Ahi zongin Pate ni hong tung ta ahih manin phawkhuai mahmah pawl khat lungngai khawm ni.
1. PA NEI NAWN LOTE' PHAWK DING:
Napa a om nawn kei leh, lungneu leh lungkham lua in om ke in. Na pa' thupha leh hong itna uh tu ni dong si nai het lo cih phawk in.
2. PA NEI LAITE' PHAWK DING:
Na pa a dam lai leh na pa hong it na leh a thuphate na ngahna dingin na pa tungah lungdamkohna thupi takin nei in. Na mawhna pulaak in la, na pa' lungsim a tawldamna dingin hanciam in.
3. THUPHA NANGAHNA DINGIN ANKUANG LUI IN:
Isaac in Esau kiangah thupha kong piak theihna dingin sameh lim hong bawl in ci hi. Na pa tungah a duh a deih thute na tangtun zawhna dingin hanciam in. Topa Pasian in Pate tung panin a luansak thupha nam tampi tak om hi cih phawk ni.
4. PATE' LUNGGULH THUTE:
– Na pa' thu man sawm in.
- Na pa pahtawi siam in.
– Na pa na vaite thei sak den in.
– Na pa dem kha kei in.
– Na pa simmawh bawl kei in.
– Na pa thupitna gensiam sawm in.
– Na pa langah pang kei in.
– Na pa a hoih lam in panpih in.
– Na pa tungah thupha tuh in.
– Na pa lungnuam sak in.
– Na pa lungkim sak in.
– Na pa midangte tawh tehkak kei in.
– Na pa' thanemna panpih siam in.
– Na zi' hangin napa langpan kha kei in.
– Na pa' ginat lohnate thuk kik ngei kei in.
– Na pa' khanggui panin tangthu kisut cih mangngilh kei in.
– Na pa leh na nu a kikhen leh zong na pa langmuh ngei kei in.
– Na pa' thupha na san'na dingin hanciam den in.
5. PATE PEN PASIAN TAVUAN PIAK HI:
Pate' tungah Topa in vang leh lim tampi koih hi. Innsung nuntakna zong Pate tungah makaih theihna tavuan ap hi. Pa tawh a nungta lote leh Pa tawh a nungtate midangte in a et ciangin a zahtak dan kibang lo hi.
6. PATE' NI PEN A THU BEKIN BAWL LOIN ACTION TAWH BAWL SAWM NI:

Pate ni hong tung ding bawl ding cih dan in ngaihsut bek loin manpha takin khiatna nei takin zat sawm ni.
7. NA PA' KHUA UL LEH KHITUITE THUPHA SUAK DING HI:
Na pa in tate, innkuanpihte a khualna in gim leh tawl in na a sepnate leh a gim a tawlnate khempeuh tate adingin thupha suak cih phawk ni.
Na pa in hong khawlpihpih man lo kha ding a, hong tutpihpih man lo kha ding hi. Ahi zongin na pa in nang adingin a vai hawmhawm ahih lam mangngilh kei in.
THUKHUPNA:
Pate ni ah Pate thupitna leh manphatna tam gen in pate kisapna leh thanemnate i tawm gen ding pen thupi leh pilvan' huai kha ding hi.
Topa in Pate tung panin a luang thei ding thupha nam tampi tak tate tungah hongtung sak ta hen!
Thupha piakna tawh,
Sia Pau Khai

MAKAI ZA TAWH KISAI MAKAITE' KAMMAL HOIH


MAKAI ZA TAWH KISAI MAKAITE' KAMMAL HOIH

*Thaumuk ahih kei leh rifle muk-a tem kithuah (bayonets) tawh kumpi tokhom ding kilam thei mah hi. Ahih hangin tua tokhom tungah sawt na tu zo kei ding hi.- Boris Yelsin
*Hun khat lai-in makaihna i cih pen thatang hat zawhna hang tawh kingah ka sakha hi. Ahih hangin tu hunin mipite tawh tonkhawm theihna hi zaw hi. - Mohandas Karamchand Gandhi
*Mipite ka zuih ding ahi hi. Amaute makai hilo ka hi hiam?
- Benjamin Disraeli
*Nga si khinsate bek tawh luita tui kipeek khawmin luangkhawm hi cih mangngilh kei in.- Malcolm Muggeridge
*Mipite tungah tua bang tua bang teng hih in ci-in hilh ke'n la, ahih ding uh hilh in a piangkhia (results) tawh lamdangsa sak in.
- George S. Patton
*Mipite a lutang uh satna tawh makaih kei in - tua pen thagum zangin khutkhakna tawh suamna hi a, amaute makaihna hilo hi.
– Dwight Eisenhower
*Executive hoihpen i cihte pen sep dingin a deih semkhia thei dinga mi hoih teel theihna dingin ngaihsutna neihna hi a, sep dingin a deih pen a kisep lai takin nang va kigolhin va nawngkaisak khak lohna dinga kikepzawhna hi.- Theodore Roosevelt
*Makaihna dinga thukhun masa pen in: Na khempeuh nang i mawhna hi. (na langte leh nang hong pum gup lo teng mawhna hilo hi). – A Bug’s Life
*Makai hoihpen i cihte pen mi dangte in a om lam a theihlah dek liang ciang uh hi zaw a, mipite in makai ahihlam a gen ciang uh leh a thu a man' ciangun hoih lua khin zo lo a, a simmawh ciangun makai gina lo ahi hi. Ahih hangin makai hoih i cihte pen a nasepna a zawh leh mualsuah (gualzawhpih) khit ciangin tam pau se loin "I vek un semkhawmin i sepna i zo thei uh hi," cite hi.
– Lao-Tzu
Reference: Leadership quotes to make you laugh @ Forbes panin a teikhia leh a kaikhawm: Thang Khan Lian #ZUNs
Image may contain: people dancing, text that says "BOSS LEADER"

Wednesday, 12 June 2019

KAMMAL KIBANG LOTE A ZATNA TELSIAM LEH A ZAT DAN SIAM KISAM HI

KAMMAL KIBANG LOTE A ZATNA TELSIAM LEH A ZAT DAN SIAM KISAM HI

Taanglai a kipanin biakna leh ngaihsutna kibat loh manin kilang neihna, kituam bawlna, kideidantuamna leh gal hangin sisan naisan tam na luang lua khin zo hi. Tua ahih manin leitunga gam a tam zaw in a constitution uh-ah secular state leh media freedom om theihna dingin freedom of speech and expression rights cihte tuangsak citciat sese uh hi. Secular state i cihna gamte ah biakna leh politics kigawm loin kikhen a, kituamkoih vilvel in kisukkhak sak loh ding cihna hi.
1948 in Burma pen secular state hi a, government policies pen socialists Marxist ideology in zo mahmah hi. August 1961 in Burma gam Buddhist religious state suahsak ding na hanciam uh a, Ministry of Religious Affairs in Department for the Promotion and Propagation of Sasana (Buddhist teaching) nangawn na pan in 1962 dong a khauhpai mahmah authoritarian military regimes nuai-ah na om hi. (1962 in galkap ten aana tawh thuneihna la - military coup uh hi).
1974 in Socialist constitution a ki- suspend ciangin constitution in biakna suahtakna (religious freedom rights) tawm hong phiat theihna dingin 8888 Uprising lungphona sisan naisan tampi luangin a betdaih khit nungin humbit nawn lo manin ahih manin religious freedom rights bei hi. (8888 Uprising kici Nationwide Popular Pro-Democracy Protests -
8 Aug 1988 – 21 Sep 1988 kikal sungin Burma gambup ah lungphona piang a, mi 3,000–10,000 kikal kithat in tul sawm tampi Thailand ah galtai in, government lehdo thau tawi kipawlnate (insurgent groups) ah lut tampi om hi.
Ahih hangin Myanmar authorities ten a tangpi (general) in religious minority ten lungphona a neih manun religious groups ten amau biakna suakta takin a biak theihna ding uh phalna pia napi biakna pawl khat ten a biakna uh-ah hih ding leh hih loh cih gakna (religious restrictions) leh right to freedom of religion palsat sak hi cih ngawhna tu dong om lai hi.
Current military government, State Peace and Development Council (SPDC) in constitution or legislature om loin 1988 dong galkap thahat tawh military junta tawh gam na ukcip uh hi. October 2006 Minister of Religious Affairs Brigadier General Thura Myint Maung in Kawlgam a main religious groups lite - Buddhist, Muslim, Christian leh Hindu makaite samkhawm in hopih a, freedom of religion i gam ah om a, Muslim biakinnte leh Christian biakinnte (mosques leh churches) ah kikhop ding phalna kipia hi ci-in na gen hi.
Myanmar gam milip 54 million (2009 in a kituatna) pha lakah 90% ten Theravada Buddhism (48 million kiim), 4% Christianity (1.65 million Baptists leh 550,000 Roman Catholics), 4% Islam (2.2 million), 1% Hinduism (550,000), leh 1% Mahayana Buddhism, Vajrayana Buddhism leh Animism biakna zui uh a, secular state hilo hi. Religious state dan in a om hangin religious minority ten suahtakna a ngah veve pen i hamphatna lianpi hi.
India gam ah milip 1.35 billion val (1,360,670,306) a, tua lak panin biakna tuamtuam omte lakah main religion pen Hinduism, Islam, Sikhism, Buddhism leh Jainism hi. India gam ah 2017-18 et in biakna tuamtuam zui a percentage a et in hih bang hi:
Hindu population 74.33% (2011 census in 79. 8%), Muslim population 14.20% (2011 census in 14.2% ahih manin khang hi), Christian 5.84% (2011 census in 6% ahih manin kiam hi), Sikh population 1,86%, Ethmoreligionist population 1.35%, Buddhist population 0.82%, Non-religious population 0.48% leh Other kicite population 0.47% cih bang hi. Christianity pen 3rd largest religion hi. Tua loin Zoroastrianism (i.e. Parsis & Iranis) leh Judaism biakna zui tam lo om hi.
India pen secular state hi a, Myanmar gam pen Buddhism state religion hi. Kawlgam hi leh India hi leh Christian hong lutna sawt mahmah ta napi Christian kici pong leh thu-um (believer) kici napi thu zui meel i tam loh manin Christian kibehlap zo mahmah loin khang tuam mahmah loin kiam zawsop hi cih i mu thei hi. Ak lak ding tampi om a, an la ding mi tawm lai mahmah hi.
Biakna leh politics gawmkhop manin zong Central Europe gamte ah Religious War ahih kei leh Thirty Years War kici 1618 panin 1648 kikal sungin Khristian leh Khristian kidona biakna gal piang a, Khristian leh Protestant biakna zuite kidona hangin million 8 sihna na piang hi. Biakna leh politics gawmkhop pen cidamhuai het loin lauhuai mahmah cih kitel hi.
Jerusalem khuapi kituhna ah hangin zong Crusaders ten giat vei tak Jerusalem khuapi lakna ding na sim uh a, crusades wars kici kum 195 sung biakna gal piang hi. Muslimte leh Christiante 1096 panin 1291 kikal na kido uh a, crusaders leh a tawlkhat a lak zo taktak uh khat vei cih theih bek ahih manin Pasian in zong biakna gal na gum het lo hi kitel hi. Hih crusades wars hun sungin Judahte zong na peng tuan lo uh a, crusades wars hangin nautang leh galkap kigawm 1.7 kiim in sihna tuak uh a, crusaders 20 bek Jerusalem ah lut zo hi ci-in historians ten ciamteh uh a, Jerusalem tawlkhat a lak zah hangun a kituhna mun uh-ah tu dong Muslimte biakna lak panin a siangtho pen thumna in a tuat uh al-Aqsa Mosque, Dome of the Rome bek Solomon Temple omna ah ding lai hi. Hih mun Judahte leh Muslimte kituhna hangin tu dong buai lailai hi.
Biakna leh politics kikhenna, tribe leh nation kibat lohna leh a zatna mun khen siam kisap mahmah hi Zomite sungah tribe/ethnic leh nation kibang a sasa lai peuh kitam mahmah lai a, nation/minam min zang nuam a haipih keei tengin tribe min zangte minam langpang in ngaihsun in ngawh uh a, tribe min bek ultungsak nuam ten minam min bek zat ding a deih sese tentante tawh kilem thei meel lo uh hi. A kibat lohna i telsiam mateng minam it lo ci-in kingawhna dai ngei lo hih tuak ahih manin i ngaihsutna taanzau sakin thu i kan zek ding kisam hi.
Tribe leh nation kibat lohna tel lopi leh minam itna kician nei lopi-in kammalte kibat lohna tel lopi-in i zatkhialh khak ding lauhuai mahmah hi. A dam thei lo natna bang thei ahih manin gam tam zaw in secular democratic governmental system zang in, ngaihsutna suakta takin genkhiat theihna dingin freedom of speech and expression right leh media freedom omna mun koih in a constitution uh-ah tuangsak ta uh hi.
I ngaihsutnate suakta takin genkhiat theih lohna leh biakna i ut peuh suakta takin i zuih theih lohna mun ah mihing ten i rights i neih tei sam hangin ganhing' rights tawh a kikhiat luatna om loin ngaihsutna kibat loh manin kimat, kivuak leh kithahna piang baih mahmah a, mihing hi sam napi ganhing bang ngaihsutna nei a ngongtat tam mahmah hi. Ei ngaihsutna bang lian ngaihsutna nei lo, i upna bang leh i thu saan zia lian banga kalsuan lo teng ei hong langpang, minam kipawlna leh minam langpang a ngaihsutna pen civilized society leh kum zalom 21 hun ah mihing ngeina hi nawn lo a, ganhing vai lua ta hi.
@ Thang Khan Lian #ZUNs

NA GAM LEH MINAM ITNA KOI DAN?

NA GAM LEH MINAM ITNA KOI DAN?

Gam leh minam itna taktak i cih pen i minam hihna i sih dong i sisan ah i paai ciat ahih lam tel zo nai loin a minam hihna kam beembeem a otpih baba kisam sa nawn se lote minam langpang a ngawhna leh a ngaihsutna uh suakta takin a genkhiate kampau zadah pah in hehna, gal bawl ngamna leh thah ding nangawn a vau ngamna hi loin a mipihte gilkial dangtak in a om ding phal lohna leh minam siatna leh supna leh kiam tuamna ding beek lah hilo napi a basic fundamental rights uh "freedom of speech and expression" zangin a ngaihsutna uh suakta takin a genkhiat theih lohna dingun vauna a tuakte thuahpih in gup ngamna leh lampialte lampi man lahna leh lamsam a thanem a bah mite huhna hi zaw hi.
Na gam leh minam laan a kilehkhai na muh manin hehna dinga kiphinna bangin ngaihsutna pen gam leh minam itna kici lo hi. Nek ding leh silh ding nei lo mi khat lam kiangah tu na muh ciangin hehna dinga kiphinna bangin ngaihsun in, nang nek tang ding na piak ngamna pen gam leh minam itna kici hi.
✍️Thang Khan Lian

HYMN SONG TANGTHU TEDIM LABU 271: “SI-A KHUT GUAK MASUAN DING MAW?" (Must I Go – and Empty Handed?)

HYMN SONG TANGTHUTEDIM LABU 271: “SI-A KHUT GUAK MASUAN DING MAW?"(Must I Go – and Empty Handed?)

A la phuak: Charles C. Luther
A la kaih leh music bawl: George C. Stebbins
1887 kumin Evangelist A.G. Upham in America gam New England kual-a Rev. Charles C.Luther in pastor a sepna pawlpi khat-ah cialpi bawl ngelhngelh hi. Tua cialpi kipat ni-in Evangelist Upham in ni bangzah hiam khat sung kigen dingte’ thulu genkhol hi. Tua hun lai-a zatzia bangmah in amasa lam teng piangthaksa thu-ummite ading thuhilhna nei hi. A deihna taktak ah a piangthaksa thu-um mite Pasian tawh a kalsuanna man-a, thu-um nai lote’ tungah teci pangin kikhopna sungah mi kaihkhop theihna ding uh ahi hi.
Tua bang thuhilhna a kineih lai takin nitak khat Evangelist Upham in a thuhilhna thulu dingin, “Na Kumpi Lukhu Ading Aksi,” ahih kei leh, “Khamangthangte’ Tunga Teci Pan’na A Thupina,” cih thulu dingin teel hi. A thuhilhna ah gentehna khat gen a, a pian’thak khit kha khat a pha pan tuahsiatna hangin si dinga om tangval khat thu, thupiang takpi khat gen hi. Tua tangvalpa a natna nasia semsem a, nungta zo lo kha ding cih a kitel semsem ciangin a lawmte khat a piangthak mahmah khatin, “Sih ding na lau hiam?” cih dong dong hi.
Ama’n a dawng kik a, “Lawm aw, Jesu in hong hon khin ahih manin sih ding peuhmah kihta vet ke’ng. Ahih hangin piangthak in Amah ka theih khit ciangin kei bangmah-a mawhnei mi khat beek Ama kiang ka tut zawh loh zawzen! Sih ding bel lau ke’ng, ahi zongin pai taktak leng khut guak masuan-a pai takpi ding ka hih zawzen!” ci-in thum ngaungau hi.
Tua thuhilhna, a diakdiakin tua tangvalpa’ tangthu in Rev. Charles C. Luther’ lungsim sukha lua mahmah a, la dawng khat phuak hi. Rev. Upham in a thu a gengen laitak mah-in a Lai Siangtho sunga laidal khat tungah hih la kammalte gelh khia samsam hi. Khawl het loin gelh hi. Ngaihsut kul vet loin a lungsim sunga phul zuaizuai lel hi. Providence, Rhode Island ah cialpi bawl-a om George C. Stebbins kiangah a tangthu a cingin gen a, a phuahsa hih la khak vingveng hi. George Coles Stebbins in a la aw (a kaih) ding phuak a, “Ka la aw phuahsa khempeuh lakah ol penpen hi,” ci-in gen kik hi. George C. Stebbins in a la aw a phuah khitin Gospel Hymns No. 3, 1878 ah kituangsak masa pen hi.
Hih la aw a phuak George C. Stebbins pen America gospel music-a mi minthang mahmah khat hi a, February 26, 1846 in Canada gam Orleans County, Ontario ah suak hi. Orleans County pen tuizeu (waterfalls) minthang mahmah Niagara Falls pan nisuahna leilu lam tai 50 pawl-a om ahi hi. Kum 23 a phak ciangin America gam Chicago ah lal sukin Lyon and Healy Music Company ah na sem hi. 1874 kumin Boston ah kisuan a, Charendon Street Baptist Church ah Music Director sem hi.
1876 kum in amah tawh nasem khawm dingin DL Moody in sam a, kum 25 sung Moody leh Hymn Songs sung la aw tampi a bawl Ira D. Sankey-a kipan evangelist minthang George F. Pentecost leh Major DW Whittle-te tawh kithuah-in la makai, choir (la pawl) director, la-aw phuak, gospel la khaikhawm-a a khenkhiapa cih bangin om hi. 1876 kumin Phillip P. Bliss a sih vat mawk ciangin tua hun lai takin a labu khetna ah Ira D. Dankey panpih uh a, George C. Stebbins leh James Mc Granahan-te panpihna tungtawnin Sankey in Gospel Hymns’ bu thumna, bu lina, bu ngana leh bu gukna khenkhia zo uh hi.
La minthang tampite a la-aw ama’ phuah hi a, hih la, “Si-a Khut Guak Masuan Ding Maw?” (Must I Go –and Empty Handed?)” banah, “Sian’tho Nang Hun Zang In” (Take Time To Be Holy), “Kei Dahna Khuamial, Koltan’na Pan,” (Jesus, I Come), “Khuapi Umna Kulh Pua Lam (There Is A Green Hill Far Away), “Nih Vei Na Suak Kik In,” (You Must Be Born Again), “Topa Aw Ka Ihmut Ma In,” (Savior Breathe An Evening Blessing), “Saved By Grace,” cih late kihel hi.
1924 kum-a a khet ama’ tangthu leh a khan’ lai-a thute a gelhna “Memoirs And Reminiscences” kici laibu tungtawnin George C. Stebbins’ thu cing takin kitheithei hi. Pasian’ piaksa nuntakna man nei takin zang a, a kum 91 a phak laitak, October 6, 1945 ni-in Catskill, New York ah si hi.
“Sun khuavak lai teng kei hong sawlpa’ na I sem ding hi. Kuamah in na a sep theih loh hun zan hun hong tung ding hi”. - Johan 9:4
(Sia Zam Khat Kham in a bawl “Christian Hymn-te’ Tangthu” panin kong teisawn leh Hymntime.com leh Wikisource pan-a kong behlap hi).
* Charles C. Luther:
A pian ni leh a pianna: May 17, 1847, Worcester, Massachusetts.
A sihna mun leh sih ni: November 4, 1924, Farmingdale, New York.
A kivuina mun: Green-Wood Cemetery, Brooklyn, New York
*George Coles Stebbins:
A pian ni leh a mun: February 26, 1846, in Orleans County, New York
A sih kum: 1945
@Thang Khan Lian #ZUNs
Photo: Charles C. Luther leh George Coles Stebbins

CHARLES - AMA DEIHNA BANG BEKIN GAM UK NUAM MITE' TANGTHU PANIN SIN DINGA HOIH TANGTHU TOM

CHARLES -AMA DEIHNA BANG BEKIN GAM UK NUAM MITE' TANGTHU PANIN SIN DINGA HOIH TANGTHU TOM

Hih a nuai-a milim pen Charles hi. 1625 kum in Mikang kumpi King Charles I a sih khitin Charles in a pa' zalaih in kumpi tokhom tungah tu hi.
Kumpi tokhom tungah a tut masak kum in Charles in Catholic mi French kumpipa' tanu Henrietta Maria a teenpih manin a uk mite - Protestants thu-um mite thangpaisak mahmah hi.
Tua khitin Charles in gamvai ah ama langte (political opposition) a ut bangin a ukkhum theihna dingin ngaihsutna tawh parliament bang zah vei hiam a phiat (dissolved) khit nungin tua tawh lungkim zo lo lai ahih manin parliament lo tawh gam uk ding 1629 in thukhensatna bawl hi.
Parliament (gam pawl khatte ah Congress) in ama deihna bang funds a piak nop loh ciangin Charles in kum 11 government shutdown bawl hi. Ama deihna bangin parliament panin sum (funds) a ngah theihna dingin thukhun palsat in a khengval in zang (abused laws) in phengtat hi.
Parliament phiatin parliament ah mipite' teelcingte thukham bawlte zui loin parliament lo tawh gam a uk khit nungin kumpi leh parliament kikal ah thuneihna sang zaw kituhna 1642 in nasia takin piang a, kilangneihna lianpi piangsak ahih manin tualgal masa pen First English Civil War kici hong piang hi.
A hat mahmah galkap Ironside forces kicite a makaih Oliver Cromwell in Parliament ah thukham bawl dinga kiteelcing mite (parliamentarians) makaih a, Charles gum Royalist forces kicite gal kidona poimawh mahmah Marston Moor ah 1644 leh Naseby ah 1645 in zo gawp uh hi. Tua khit nungin Second English Civil War ah New Model Army kicite Oliver Cromwell in makaih a, Charles' galkap Royalist forces galkapte in Scotland gam a simna ding panun nungdelhpih uh hi. 1646 in Scottish army-te khut sungah Charles kipiakhia (surrendered) hi.
A tawpna ah mipite in Charles cimtak lua mahmah in a langte ukna leh thuneih khumna high Court ah 1648 kum in kidingsak a, a gam mipite muanna bangin gamta loin khem; a gam lehpei (treason) hi ci-in kimawhpaih a, January 30, 1649 kum in Kumpi Charles' ngawng kitansak hi.
Charles a ngawng a kitansak khit nungin Cromwell in kumpi thuneihna tawh ki-ukna (monarchy) phiat a, Cromwell in English Commonwealth thak ah thuneihna hong len hi. 1658 in Cromwell a sih khit nungin a tapa upa pen Richard in thuneihna a let hangin 1659 in England gamah kumpi thuneihna tawh ki-ukna kikoih kikin Charles I' tapa Charles II kicipa kumpi tokhom tungah hong tu ahih manin aana (force) in France gamah Richard taimang hi.
A sih khit nungin a tapa Francis English commonwealth thakah thuneihna a let theihna dingin lampi a sialsak Oliver Cromwell a gam lehpei ci-in kimawhpaih veve a, a hankhuk sung panin a luanghawm Westminster Abbey panin kitokhia-in Tyburn ah mi kikhailupna ah kikhia hi.
Thuneihna khengval lua a zat khak ding kidawm loin ama bek deihna tawh gam bup upadi zahtakna nei lote thuak hun tung peelmawh veve hi. A thuakna uh a thuneihna len hun lai uh tawh kikhia mahmah hi.
Charles bangin gamta-in, amah etteh kha kei in. Na maban sawt limci lo ding hi.
"Amah in hun leh khuahunte kheel a, kumpite koihin lah a lakhia hi." (Daniel 2:21a)
Reference: History @ Thang Khan Lian #ZUNs
Image may contain: 1 person, text that says "This is Charles. Charles was a king. Charles wanted to rule all by himself. When Parliament wouldn't give him what he wanted, Charles shut down the government for eleven years. He tried to abuse the aw to get funding for the things he wanted. In the end, they cut his head off. Don't be like Charles."

MAKAI ZA TAWH KISAI MAKAITE' KAMMAL HOIH

MAKAI ZA TAWH KISAI MAKAITE' KAMMAL HOIH

*Kumpi tokhom ding thaumuk ahih kei leh rifle muk a tem kithuah (bayonets) tawh na kilam thei mah hi. Ahih hangin tua tokhom tungah sawt na tu zo kei ding hi.
- Boris Yelsin
* Hun khat lai-in makaihna i cih pen thatang hat zawhna hang tawh kingah ka sa kha hi. Ahih hangin tu hun in mipite tawh tonkhawm theihna hi zaw hi.
- Mohandas Karamchand Gandhi
*Mipite ka zuih ding ahi hi. Amaute makai hilo ka hi hiam?
- Benjamin Disraeli
* Nga si khinsa bek tawh luita tui kipeek khawm in luangkhawm hi cih mangngilh kei in.
- Malcolm Muggeridge
*Mipite tungah tua bang tua bang teng hih in ci-in hilh ken la, ahih ding uh hilh in a piangkhia (results) tawh lamdangsa sak in.
- George S. Patton
*Mipite a lutang uh satna tawh makaih kei in - tua pen thagum zangin khutkhakna tawh suamna hi a, amaute makaihna hilo hi.
– Dwight Eisenhower
* Executive hoihpen i cihte pen sep dingin a deih semkhia thei dinga mi hoih teel theihna dingin ngaihsutna neihna hi a, sep dingin a deih pen a kisep lai takin nang va kigolh in va nawngkaisak khak lohna dinga kikepzawhna hi.
- Theodore Roosevelt
5. Makaihna dinga thukhun masa pen in: Na khempeuh nang i mawhna hi. (na langte leh nang hong pumgup lo teng mawhna hilo hi).
– A Bug’s Life
* Makai hoihpen i cihte pen midang ten a om lam a theih lah dek liang ciang uh hi a, mipite in makai ahih lam a gen ciang uh leh a thu a man' ciangun hoih lua khin zo lo a, a simmawh ciangun makai gina lo ahi hi. Ahih hangin makai hoih i cihte pen a nasepna a zawh leh tangtun khit ciangin tam pau se loin "I vek un semkhawm in i sepna i zo thei uh hi," cite hi.
– Lao-Tzu
*Leadership quotes to make you laugh @ Forbes panin a teikhia leh a kaikhawm: Thang Khan Lian #ZUNs

SIH DING NGAK-A OM STEVE GOUVES IN A LUPNA TUNG PANIN A GEN KAMMAL NUNUNG PAWL KHATTE

SIH DING NGAK-A OM STEVE GOUVES IN A LUPNA TUNG PANIN A GEN KAMMAL NUNUNG PAWL KHATTE

Kum 56 bek a phakin sinkha a cancer natna (pancreatic cancer) nei Steve Gouves dam zo loin a neih a lamh teng leitung nusiatsan hi. A sih in Steve Gouves billionaires hi a, a neih a lamh a sum a tuat in $7 billion pha ding a go manpha nusiatsan in si hi. Steve Gouves a sih in a kammal nunung pen pawl khatte hih a nuai-a bang ahi hi:
Midangte mit muhna ah ka nuntakna pen lawhcin'na hi a, lawhcin'na tawh kilawi loin lawhcin'na kipatna bulpi hi. Ahih hangin ka nasep pualam ah lungdamna ding tam lo a, a tawpna ah neih leh lamh leh hauhsatna cih loh ka neih a dang om lo hi.
Tua bang hun lai takin sih ding ngakin ka lupna tungah ka lum a, si peelmawh ding hita ka hih manin sih ding ngakin ka om lai-in ka nuntak lai sung khempeuh in hong kiphawknate leh minphatna hong kipiate, kiciamtehna hoih ka ngahte leh ka hauhna, ka sum leh ka paaite a mawknapi ahih lam ka phawkkhia hi.
Na car hong hawlsak dingin mi khatpeuh sum tawh na guai (hire) thei a, nang adingin sum leh paai na zong thei hi. Ahih hangin nang natna hong thuaksak dingin kuamah na guai thei kei hi. Leitung nate zongin na hanciamna tawh na ngah theih hangin na mansuah khit ciangin na muhkik theih loh khat om hi - tua in "nuntakna" hi.
Nang leh nang lim takin kikem in a hoih bel in kibawl in la, midangte zong lim takin bawl in. I khangham tawh kituakin i kumte hong tam ciangin ngaihsutna sau zaw kinei-in thu saupi ngaihsutna kinei thei a, damdam in i khut a i bulh nai (wrist watch) $30 man ahih kei leh $300 mante a man zawh a kibat loh hangin a hun kibang mah hong lak hi cih i phawkkhia hi.
Sumbawm (wallet) $30 man ahih kei leh $300 man zangin i ip sungah i puak hangin a sunga sum om zah; i neih zah kibang veve hi. Car $150,000 man ahih kei leh $30,000 man i hawl hangin i taina lampi leh a gamlatna kibang veve a, i tunna mun kibang veve in a naina leh a gamlatna kilamdang tuam beek lo hi.
Zu $300 man ahih kei leh $10 i dawn hangin a bawm golna leh a pha zah kibang veve hi. 300 square meters a gol inn ahih kei leh inn 3000 square meters a gol sungah i teen hangin tangkhat leh lungzuang i kisakna kibang veve hi. Na lungsim tawng-a lungnopna leh lungkimna pen leitung nate panin hong pai leh a kingah hilo hi. Vanleng na tuan ciangin first class ah na tuang a, ahih kei leh economy class ah na tuang zongin na tuanna vanleng in tuahsiatna tuakin a kiat leh a vanleng tawh na kia khawm veve hi.
Tua ahih manin, thu kikuppih ding, na hopih theih ding lawm leh gual ahih kei leh kua hiam khatpeuh na neih pen lungkimna leh lungnopna taktak hi cih a tel dingin kong lamen hi.
Nial Zawh Loh Thuman Ngate:
1. Na tate a hau dingin pattah ken la, hau ding dan bek tawh sin kei in. A lungdam dingin sin in pattah zaw in. Tua hi keh a gol ciangun nate man (price of things) hi loin a manphatna (value) hong thei ding uh hi.
2. Zatui zaha bangin na an ne in. Tua ahih kei leh an bangin zatui zaha na nek loh phamawh ding hi.
3. Hong nusiatsanna dingin a paulapna ding a hang (reasons) 100 a nei zongin nang hong it takpi nu/pa in hong nusia ngei lo ding hi. Hong nusiat lohna leh hong letkipna dingin a hang khat mu den ding hi.
4. Mihing hihna lungsim neih theihna leh mihing a kibat lohna thu lianpi na om hi.
5. Manlang in na pai nop leh nang bek pai in. Ahih hangin saupi na pai nop leh midangte tawh tonkhawm in paikhawm in.
Tua leh ka thukhupna dingin leutunga siavuan (doctor) hoihpen gukte in hih bang ahi hi:
1. Nitaang (sunlight)
2. Khawl hithiat a tawldamna (rest).
3. Pumpi leh taksa kisawizawina (exercise)
4. A ngeina bangin pumpi leh taksa adinga kisam nek leh dawn (diet)
5. Ei leh ei kimuanngamna (self-confidence)
6. Kholpih lawm leh guakte (friends)
Hih a tunga nam gukte na nuntak sung na neu a kipanin na teek dongin nei-in, kem in, zang in, zuih dingin ciamteh in la, cidam a nuntakna tawh nuamsa in.
"Nang adingin Pasian in hong sawlte it in. Hun khat ciangin ama'n kisam in deih kik ding hi."
#Reference_and_Disclaimer: Social media ah a kinakkhah khiat mahmah "The Last Words of Billionaire Steve Gouves" kici panin kong tei sawn ahi hi.
December 2015 in Apple co-founder Steve Job in a sih ding ngakin a lupna tunga a kammal nunungte cih social media ah ama kammal ahi lopi kinak shared mahmah hi. Tua khit nung tu kum January 2019 in Steve Jobs' kammal nunung pente cih tawh kibang pian mah in Steve Gouves in a sih ding ngakin a lupna tunga a kammal nunungte cih social media users ten nak shared mahmah uh a, ken zong ka ngah hi.
Thuman hiam ci-in Fact Checking Google ah ka bawl pah hi. A kikhahkhiate lak-a minthang diak pen a beisa hun in information man lo khah leh Starbucks’ Christmas cups railing a bawl manin mi tampite theih evangelical internet personality Joshua Feurstein in
“Steve Gouves death bed speech” cih a khah kinak zelh mahmah a, a khahkhiatna post ah a milim dingin Mr. Steve Gouves dan in khamul leh mukmul nei pasal khat tuangsak hi. Misinformation ahih hangun a tangthu hoih ka sak manin Joshua Feurstein' post ah a laimal kizangte Snopes outlets in "Are These The Last Words of Billionaire Steve Gouves" kici Fact Check a khahkhiatna panin kong tei sawn ahi hi.
✍️ Thang Khan Lian #ZUNs