Hymn songte tangthu
KONG UP KONG MUANNA LIAN (My Faith Looks Up to Thee)
(Ephesians 3:12)
(Ephesians 3:12)
Ray Palmer (1808-1887)
Lowell Mason (1792-1872)
Lowell Mason (1792-1872)
America gam suahtakna ding galpi a ven khit ciangin America gam-a Pasian’ thu ki-upzia nakpi-in hong kikhel hi. Mite in Lai Siangtho up loh ding peuh thupisak zawsop mawk uh hi. Zeisu Khazih Pasian ahihna peuh um lo-in, biakna pongpong gimneih nopna hong khang hi. Ngongtatna, thanghuaina, thaikapna leh phengtatna hong khang mahmah hi. Ahih hangin a kicing Ama’ geelna leh a bei thei lo Ama’ itna hangin Pasian in America gam sungah “the Second Awakening” a kici a nih veina kha khan'lawhna lianpi tungsak hi. Pawpi sung bek hilo-in, Pasian’ thu a awlmawh lo College sangnaupang tampite hong piangthakin Zeisu Khazih’ sungah “mi thak” suak ziahziah uh hi.
Tua bang sangnaupangte lakah Ray Palmer zong kihel hi. Amah November 12, 1808 ni-in Little Compton, Rhode Island ah suak hi. A pa pen tua kiim-a thukhenmang khat ahi hi. Kum 13 a phak ciangin upmawh lohpi-in sum leh paii hatsatna tuak-a a sangkah zom zo nawn lo-in Boston-a vanzuakna khat-ah lai-at sem hi. Tangthu-a minthang Park Street Church ah kikhawm den a, tua lai-ah Zeisu Khazih a Honpa-in sang hi. A sawt loin Ama’ nasem dingin Pasian’ sapna a ngah lam kitel-a, Andover Academy ah a sangkah zomkik-a, 1830 kumin Yale University panin a sangkah zo hi. Tua university ah theology a sin kawmin New York City a numeinote’ sang khat-ah laihilh hi.
Yale University pan sang a man khit, a sepna sangsiapinute innkuan tawh a omkhop laitak-a hih la a phuah ahi hi. Tua kumin a ci nana a, a lungsim neu mahmah hi. Zan khat, singlamteh mai-ah khukdin in, a hehpihhuai mahmah mawhnei mi khat’ thu kigelhna German poem khat a sim leh a lungsim lawng mahmah hi. Tua German la Mangkam in letkhia a, phuahbeh in taang 4 behlap hi. Tuateng “Kong Up Kong Muanna Lian” ci-a i saksak la hong suak hi.
Ama’ genna ah, “Hih la sunga kammalte kei’ hanciam kul het lo-in ka lungsim sungah hong suak lel hi. Christian hymn-a kisa ding cih thadah, midangte’ muh ding nangawn-a ka ngaihsut ngei hilo hi. ‘Na mai kong muh ciangin, Tatkhiatsa ka kha in’ a cihna a tang tawpna ka tun ciangin hotkhiatna leh tatkhiatna nasep khempeuh kihel a, a tawntunga Pasian a kiphatna ding thu hong lak ahih manin ka lungsim hong khoih lua-a ka khitui tampi a luan ka mangngilh thei het kei hi” ci-in gen ngei hi.
Mr. Palmer in a ip sunga a puak den laibuneu sungah hih lamalte tei khia a, khatveivei amah leh amah Pasian’ tunga ki-apna a neih cianga a sim ding cih sim loh ngaihsutna dang nei lo hi. Tua zawh kum nih khit ciangin Boston a va hawh leh a lawmpa Lowell Mason tawh mi tam mahmahna lampi khat-ah kituak citciat uh hi. Thucin thutang a gen laitak un Dr. Mason in tua hun laitak-a a kaihkhop labu sunga hel ding lamal kiphuak thak khatpeuh a nei hiam cih dong kha zenzen hi. Mr.Palmer in zong a laibuneu sunga a la phuah lak ngam pak lo pi-in lak hi. Dr. Mason in tua la dal khat ngen hi. A gei-a vanzuakna khat-ah lut uh a, tua la dal khat tei uh hi. Tua zawh ni nih ni thum khit ciangin lampi-ah kituak leuleu uh a, Dr. Mason in Mr. Palmer kiangah, “Kum tampi nungta-in na lian tampi na sem zongin a khangkhangin,‘Kong Up Kong Muanna Lian” cih la a phuakpa-in hong kitheizaw ding hi” ci hiau hi. Dr. Mason in hih la tawh kituak ding la-aw khat phuak-a, “Olivet” ci se hi. A la sunga thu tawh kituak dinga a phuah ahi hi. 1832 kumin Spiritual Songs for Social Worship kici labu sungah kihel pah a, a kikhet masaknapen ahi hi. Tua hun-a kipan tu ni dongin evangelical labu peuhmah ah kihel den hi.
Lowell Mason’ genkholhna tangtung takpi hi. A kum 79 pha-a a sih khit ciang dong Dr. Palmer in na lianpi tampi mah sem khia hi. Kum 30 sung America gam Nisuahna lamah Congregational pawlpi nih kem-in pastor sem a, American Congregational Missions Program ah corresponding secretary zong sem hi. Mi tampite’ deih mahmah biakna la leh biakna lai tampi gelh a, hymn dang dawng 37 zong phuak hi. Ahi zongin kum 22 a phak lai-a a phuah, “Kong Up Kong Muanna Lian” la a phuakpa ahihna tawh mite in tu ni dongin phawk lai uh hi.
Dr. Palmer pen a nuntak sung buppi a Topa a it mahmah, mi cidam, maitai den-a a kithuah khakpih mi khempeuh in a it mahmah mi lungsim hoih, hokum nuam mahmah khat ahi hi. A kum hong tam-a hong ham semsem ciangin ni danglai medieval hun lai-a Latin hymnte Mangkam-a teikhiat ding hong uk mahmah a, tua bang late teikhia-a pawlpi sunga a kisakna dinga a hanciam masapen ahi hi. Tua banga a teikhiat Latin late lakah 12th century lai a khang, “O Sacred Head, Now Wounded” (A Lu, Tu’n Liamgawp-Xtian La No. 93) a phuak St. Bernard of Clairvaux’ phuah a minthang mahmah la khat ahi “Jesus, Thou Joy of Loving Hearts” ahi hi.
Hih la a aw a phuak Dr. Lowel Mason pen “Father of American Church and Public School Music” (American Biakna/Pawlpi leh Sang lam Music-te’ Pa) kici zawzen hi. January 8, 1792 ni-in America gam Medfield, Massachusetts ah suak hi. A khangno lai-in Savannah, Georgia ah teng hi. 1827 kumin Boston ah kisuan-a, tua lai-ah a ten sungin Boston School of Music phuan hi. Boston-a sangte ah music a kisinna dingin a phuangkhiapa ahi hi.
Tua khit ciangin Europe gam lamah zin-a laihilhzia sin hi. America a tunkik ciangin music kikhoppite vaikhawma mite in paakta-in mi zo mahmah hi. 1851 kumin New York City ah kituah a, tua lai-ah hymn leh la tampi kaikhawmin khenkhia hi. La-aw dawng 700 val phuak hi, ci-in kiciamteh a, tuate lakah, “Vuuk Paakna Gam Mual Panin” (From Greenland’s Icy Mountain), “Nang Tawh Naizaw Nuam Ing” (Nearer My God to Thee), “Vanglian Kumpipa Hong Sihna” (When I Survey the Wondrous Cross) cihte kihel hi. “Leitung Lungdam Topa Hong Pai” (Joy To the World) la a gualphapa (arranger) zong hi lai hi, a aw bel George F. Handel’ (1685-1759) phuah hi, kici hi. 1855 kumin New York University in Doctor of Music degree pia a, America gam-a sang khatpeuh in tua bang degree a piak masaknapen ahi hi.
By: Rev. Zam Khat Kham "Christian Hymn te’ tangthu 2005"
Maan : Raymond A. Palmer
Maan : Raymond A. Palmer

No comments:
Post a Comment