JOHN WILLIAMS : MINAM MAWLTE VAN ANKUANG LUINA A PILUTNA DINGIN A TAKSA ANKUANGLUINA SA DINGIN A PIA KHIA
A sih zawh kum 170 sung vingveng a bei zawh in John Williams sa a na nebei nam niamte’ suan leh khak ten Pasian a na muhtak manun John William’ tute hong zong khia uh a, 2009 kum in a gam uh ah sam in ngaihdam ngetna lungsim khoih mahmah na bawl uh hi. Erromanga, New Hebrides (tu hun a Vanuatu kici ta) gamah Lungdamna Thu pualut dingin vapai a, kum khat zong gen man lo-in na that in a sa a nek ni uh November 20, 1839 hi ta hi.
John Williams pen Tottenham High Cross, London ah June 27, 1796 kumin na piang hi. Lai siamthei mahmah khat hi-in sik sunna mechanic sin in, siam a, tua pen a nekzonna ding hi ta hi leh kilawm ahih lai in 1818 kumin Topa Jesu a Gumpa dingin a hong muhcian zawh in Tabernacle Church ah thanuam takin hong sem ta hi. Rev. Matthew Wilks makaihna nuai ah khalam ah hong picing in gammial veina hong nei ta ahih manin London Missionary Society ah missionary dingin hong kipia hi. Surrey Chapel ah September 3, 1816 ni in ordination tang a, October 29, 1816 ni in Mary Chauner tawh kiteng uh hi.
Kithuahpih ding dang Robert Bourne, David Darling, George Platt-te tawh Tahiti tuikulh gam zuan uh a, South America gam lam tawnin Rio de Jeneiro, Brazil tung uh a, tua munah Rev.Launcelot Threlkel in hong zom hi. John Williams pen mi thanuam mahmah leh sep ding thei mahmah ahih manin Lungdamna Thu bek hilo-in a gam mite adingin khantohna ding tampi na semkhia a, thuneihna zong lianpi piakin na om hi. Kum 18 sung mun khat pan mundang-ah Lungdamna Thu gen in vak kawikawi a, hih hun sung in tai (mile) 100,000 lam kal na suan hi. A sepna gam mite gupkhiatna thu a hilh banah lai simdan, gelhdan, lo bawldan, gunkuang (boat) bawldan cihte hilh a, tua banah thukham kep bit ding zia zong hilh hi. Raratonga tuikulh gam na mukhia a, tuamun ah mission phualpi ding bawl a, tuasan mah-ah Lai Siangtho teikhiatna pan hi.
1834 kum in England ah kilehkik a, a nasepna thute mi ten za ut-in lunglut mahmah uh a, sum leh paai zong piakhawm uh a, Williams in tuikulh gam tuamtuam-a a zinna ding gunkuangneu khat lei thei a, a min dingin Camden phuak hi. Missionary kuamah dang a pai khak ngei lohna tuikulh gamte ah a banban a lut-a Lungdamna Thu gen pen a sawmna ahi hi. Hih banga a zin kualkualna ah amau mi hilo midang a muh uh leh a that hamtang nammawlte tenna Erromango ah Lungdamna Thu puak lut teitei sawm in kuan hi. November 20, 1839 ni-in a lawmpa James Harris tawh Erromango tuikulh gam a hong tun’ un singtangmi nammawl ten hong delh in molhtum in satlum uh a, hih Topa’ galkap hangsan muanhuai nihte a sa uh ne in ankuang luina in zang uh hi.
John Williams hahkatna hangin Tahiti tuikulh gam, Samoa tuikulh gam, Raratonga leh Pacific tuipi-a tuikulh gam tampite ah pawlpi ding ta hi. John Williams pen a mi lainat mahmah uh ahih manin a sih in hih tuikulh gamte ah dahpihna nasiatak om hi. John Williams leh a lawmpa James Harris sih khit nung kum 170 vingveng a bei khit nungin amah thatte’ tusawn’ tate in a pute un tua banga hehpihna bei-in missionaryte that bek zong hilo-in a sa nangawn uh a na nek zawh uh thupha tawina nei lo thei lo-a kingaihsun in missionaryte’ tusawnte hong zong khia uh a, a va paithei mi 18 va pai uh a, tuikulh gam neucik khatah maisakna ngetna nei uh a, lungsim khoih mahmah hi.
Kum 170 bang a bei khit nunga tua bang liangin a puaknat ding lawmlawm uh zong om nawn lo dingin a ngaihsut lai un maisakna ngente kisikdan leh khasiatdan va mu uh a, a missionaryte’ innkuante’ lungsim zong khoih mahmah hi. Amau gam ngeina bangin a tanute uh lak a naupang khat kum 7 mi va na pia uh a, tua ciangin maisak in om uh hi ta cih ngaihsun in lungnuamtak in kikhen ta uh hi. John Williams phawk tawntungna dingin hih tuikulh gamah Lungdamna Thu genna peuhpeuh a zat dingin ama hunlai sanga hoihzaw gunkuangneu dang 8 England gam panin sawlkhia uh a, kum leh kha tampi a bei khit nungin John Williams nasepna patkhiatsa si loin pai to zel hi.
John Williams van-ah a lungdamna ding pen bel amah lei a nammawlte’ ankuang luina dingin a taksa pia khia a, ama sihna pawlpite hong dinkhiakna dingin a suangphum hong hita ahih manin hih minam mawl ten Pasian hong mu in van ankuang luina ah a tel ding uh pen a lungdamna lian pen hi ta ding a, en mulkimhuai leh hehpihhuai i sak lai un John Williams in a sihna hangin Pasian in mi tampi a gupkhiat muhna hi thei hi leh hih singtangmi nammawlte adingin a ankuangluina un pang kikkik ut lai ding hi cih uplah huai lo hi.
(Rev. Dr. Khai Za Kham in Vaiphei tawh a gelh “John William” panin hong kitei, Lungdamna Aw, Sept. 2016 ah hong kisuaksak panin kong teisawn ahi hi).
A sih zawh kum 170 sung vingveng a bei zawh in John Williams sa a na nebei nam niamte’ suan leh khak ten Pasian a na muhtak manun John William’ tute hong zong khia uh a, 2009 kum in a gam uh ah sam in ngaihdam ngetna lungsim khoih mahmah na bawl uh hi. Erromanga, New Hebrides (tu hun a Vanuatu kici ta) gamah Lungdamna Thu pualut dingin vapai a, kum khat zong gen man lo-in na that in a sa a nek ni uh November 20, 1839 hi ta hi.
John Williams pen Tottenham High Cross, London ah June 27, 1796 kumin na piang hi. Lai siamthei mahmah khat hi-in sik sunna mechanic sin in, siam a, tua pen a nekzonna ding hi ta hi leh kilawm ahih lai in 1818 kumin Topa Jesu a Gumpa dingin a hong muhcian zawh in Tabernacle Church ah thanuam takin hong sem ta hi. Rev. Matthew Wilks makaihna nuai ah khalam ah hong picing in gammial veina hong nei ta ahih manin London Missionary Society ah missionary dingin hong kipia hi. Surrey Chapel ah September 3, 1816 ni in ordination tang a, October 29, 1816 ni in Mary Chauner tawh kiteng uh hi.
Kithuahpih ding dang Robert Bourne, David Darling, George Platt-te tawh Tahiti tuikulh gam zuan uh a, South America gam lam tawnin Rio de Jeneiro, Brazil tung uh a, tua munah Rev.Launcelot Threlkel in hong zom hi. John Williams pen mi thanuam mahmah leh sep ding thei mahmah ahih manin Lungdamna Thu bek hilo-in a gam mite adingin khantohna ding tampi na semkhia a, thuneihna zong lianpi piakin na om hi. Kum 18 sung mun khat pan mundang-ah Lungdamna Thu gen in vak kawikawi a, hih hun sung in tai (mile) 100,000 lam kal na suan hi. A sepna gam mite gupkhiatna thu a hilh banah lai simdan, gelhdan, lo bawldan, gunkuang (boat) bawldan cihte hilh a, tua banah thukham kep bit ding zia zong hilh hi. Raratonga tuikulh gam na mukhia a, tuamun ah mission phualpi ding bawl a, tuasan mah-ah Lai Siangtho teikhiatna pan hi.
1834 kum in England ah kilehkik a, a nasepna thute mi ten za ut-in lunglut mahmah uh a, sum leh paai zong piakhawm uh a, Williams in tuikulh gam tuamtuam-a a zinna ding gunkuangneu khat lei thei a, a min dingin Camden phuak hi. Missionary kuamah dang a pai khak ngei lohna tuikulh gamte ah a banban a lut-a Lungdamna Thu gen pen a sawmna ahi hi. Hih banga a zin kualkualna ah amau mi hilo midang a muh uh leh a that hamtang nammawlte tenna Erromango ah Lungdamna Thu puak lut teitei sawm in kuan hi. November 20, 1839 ni-in a lawmpa James Harris tawh Erromango tuikulh gam a hong tun’ un singtangmi nammawl ten hong delh in molhtum in satlum uh a, hih Topa’ galkap hangsan muanhuai nihte a sa uh ne in ankuang luina in zang uh hi.
John Williams hahkatna hangin Tahiti tuikulh gam, Samoa tuikulh gam, Raratonga leh Pacific tuipi-a tuikulh gam tampite ah pawlpi ding ta hi. John Williams pen a mi lainat mahmah uh ahih manin a sih in hih tuikulh gamte ah dahpihna nasiatak om hi. John Williams leh a lawmpa James Harris sih khit nung kum 170 vingveng a bei khit nungin amah thatte’ tusawn’ tate in a pute un tua banga hehpihna bei-in missionaryte that bek zong hilo-in a sa nangawn uh a na nek zawh uh thupha tawina nei lo thei lo-a kingaihsun in missionaryte’ tusawnte hong zong khia uh a, a va paithei mi 18 va pai uh a, tuikulh gam neucik khatah maisakna ngetna nei uh a, lungsim khoih mahmah hi.
Kum 170 bang a bei khit nunga tua bang liangin a puaknat ding lawmlawm uh zong om nawn lo dingin a ngaihsut lai un maisakna ngente kisikdan leh khasiatdan va mu uh a, a missionaryte’ innkuante’ lungsim zong khoih mahmah hi. Amau gam ngeina bangin a tanute uh lak a naupang khat kum 7 mi va na pia uh a, tua ciangin maisak in om uh hi ta cih ngaihsun in lungnuamtak in kikhen ta uh hi. John Williams phawk tawntungna dingin hih tuikulh gamah Lungdamna Thu genna peuhpeuh a zat dingin ama hunlai sanga hoihzaw gunkuangneu dang 8 England gam panin sawlkhia uh a, kum leh kha tampi a bei khit nungin John Williams nasepna patkhiatsa si loin pai to zel hi.
John Williams van-ah a lungdamna ding pen bel amah lei a nammawlte’ ankuang luina dingin a taksa pia khia a, ama sihna pawlpite hong dinkhiakna dingin a suangphum hong hita ahih manin hih minam mawl ten Pasian hong mu in van ankuang luina ah a tel ding uh pen a lungdamna lian pen hi ta ding a, en mulkimhuai leh hehpihhuai i sak lai un John Williams in a sihna hangin Pasian in mi tampi a gupkhiat muhna hi thei hi leh hih singtangmi nammawlte adingin a ankuangluina un pang kikkik ut lai ding hi cih uplah huai lo hi.
(Rev. Dr. Khai Za Kham in Vaiphei tawh a gelh “John William” panin hong kitei, Lungdamna Aw, Sept. 2016 ah hong kisuaksak panin kong teisawn ahi hi).

No comments:
Post a Comment