Thursday, 18 November 2021

BANGMAH NA LAWH SESE LOH HANGIN HONG BALZAN NUAM HUMPINELKAI KIANGAH NA OM HITHIAT ZONGIN SUAKTA DEN DING KISA NA HIAM?

 

BANGMAH NA LAWH SESE LOH HANGIN HONG BALZAN NUAM HUMPINELKAI KIANGAH NA OM HITHIAT ZONGIN SUAKTA DEN DING KISA NA HIAM?

Feb. 1 ni-in Myanmar military in ukna buluhin thuneihna hong lak cilin full democracy, federal sytem leh ei leh ei ki-uk kivaihawmna (self-determination) i sunmang khempeuh meiivom kai hong bang hi. Ngongtatna zang vet loin kilemhuai takin junta ukna deih loin lungphona neite (anti-junta protesters) uino thah bangin hong mot thah khit nung uh, sanginnte leh zato innte ah ban buluhin bu tomin military base dingin a hong zat uh ciangin democratic institutions teng go lumin, tuatcil beh hong thuak sawnawn zaw uh hi.

Hih bang hunin junta regime khut sung panin suahtakna leh saltan'na thu nam nih bek teel ding om hi. Tua bek hi loin leitungah Zo suante i lom teen'na lakah milip a tamna state i neihsun Chin state ah junta forces khuai bangin hong hang semsem a, numei leh naupangnote dipkua leh patausakin, mi a za-a simte galtai uh a, junta forces in a lehdo vet lo hong thahsak leh buansak khit zong a omte lakah nau suak khat khat khit nung nangawn maap tuam loin buan uh hi. Nuntakna a nei lo junta regime a lehdo vet lo innte leh biakinnte hong halsak uh ciangin zawh leh lelh tawh kisai loin lehdo loh hong kiphamawh hi.

Tua bek hi loin junta in international flights a khakcip banah Myanmar gamveng India ah galtai mi a hunkhop matna tuakte lakah Zomite thongkia khin zong ki-om hi. Sept. 12 in Guwahati ah Kawlgam mi 26 matna tuakte ni 60 sung a thongkiat khit zawh uh IPC Section 167(2) nuai-ah kum sagih thongkia thei dingte default bailout ngahin thong panin a suaktakna uh a order lai ka mu kha hi. A tawpna gualah, "accused person are allowed to go on bail of Rs. 50,0000/- each with one local surety of the amount," cih Kamrup (M), Paltan Bazar P.S. Case no. 860/2021 Addl. CJM J. Sharma' order ah kigelh hi.

Bail ngahin thong sung panin a suahtak hangun a legal case uh a veng hilo a, thukhen zum ah a din' sim uh bail in a suahtak theihna dingun a case bei mateng Rs. 50,000 a va sung den ding uh kisam hi, cih accused person are allowed to go on bail of Rs. 50,0000/- each with one local surety of the amount," a cih a legal term a khiatna kammal hi. Bail ngahna dingin Rs 50,000 sung khit ciangin hourt hearings dingin hong kisap sim bail ngahin suahtak kik theihna dingin Rs. 50,000 piak beh den ding pen sum kung a nei ihih kei leh baih lo ding hi.

Junta regime ukcipna panin i suahtak theihna dingin Malaysia ah lut ding ci le'ng lah khe tawh tai tung suak zawh ding ahih loh banah operasi laang hi. India ah hong taite lah matna tuak leh thongkia a hunkhop a om banah immigration law khauh semsem ahih manin i taina dinga nai gamte in galtai muak lo ahih manun ut leh ut loh kisai loin suahtakna i ngahna ding leh i inn leh lote banah i nuntakna i hut theihna dinga omsunn junta regime leh junta forces lehdo loh hong kiphamawh semsem suak hi.

Sept. 7 in Acting NUG President Duwa Lashi in gam buppi-ah junta lehdona ding gal (resistance war or D-Day) a pulak khit nung local PDFte leh ethnic armed groups pawl khatte galdo hong kisan uh a, khoh zawh ding hi nawn loin gal kidona hong nasiat beh semsem ding bang hi. I lehdo sawm vet kei zongin i lai thuak khak ni hong tung veve ding hi. Democracy leh suahtakna deih maw? Dictatorship leh dictator regime ukcipna nuai-ah nengniamna, bawlsiatna, hencipna leh saltan'na teel zaw ding maw? Suahtakna leh santan'na - thu nam nih bek teel ding om hi.

Hih bang hunin full democracy, federal system, self-determination leh state demands vai online panin a awngawng leh gam leh minam it a kineih pha diak pawl khatte in lehdo sese kei leng kibit pen hi, ci uh hi. Galvan, thauvui leh thautang kicing nei masa lopi-in guallel dinga lehdo kipatna pen haina hi, cih lim gen mahmah uh hi. Junta dictatorship regime in i political sunmang neihte a khawnkhongin hong pia dingin a kilamen miumiau kitam veve lai hi. Sangkahna a kibat loh banah mel leh puam a kibat loh bangin tua bang ngaihsutna tuam nei a om pen a lamdang lua hilo hi.

Tua bang ngaihsutna neite genna tawh bit ding i kisak leh Feb. 1 coup khit nung thupiang lunggai pak ni. Nov. 17 in Bangkok-base advocacy group Assistance Association for Political Prisoners (AAPP) sazian sungah Feb. 1 coup khit nung junta security mi thah 1,270; mat leh hen a tuak 7,344, military tribunal court mai-ah a din'sak lohpi-in thongkia ding ahih kei leh sih dan kipia khin (sentenced) 296 lakah naupang nih kihelin sih dan kipia 26; mat theihna dingin arrest warrants a piak 1,954; military tribunal court ah ding lopi-in thukhen in a mawhpaihin dan kipia (sentenced in absentia) 118 lakah sih dan kipia 39 pha khin hi. Court mai-ah a kidingsak ahih kei leh din'sak lopi-in sih dan kipia a gawmin 65 pha ta hi, ci hi. Hih bangin matna, thongkiatna leh dan tuakte lakah junta hiam tawh a lehdo lo tampi a om banah naupang nangawn nih kihel hi.

Galvan, thauvui leh thautang kicing neih mateng lehdo sese kei le'ng kibit pen hi, cih thu bullet pen kikhemna leh sila lungsim nei-in meidawi kampau hi cih kilang hi. Bang hang? 2006 in galkap 350,000 a nei Myanmar Army (Tatmadaw) pen 2021 Global Military Ranking ah a 38na (PwrIndex Score: 0.6521) in pang hi. Feb. 1 coup ma leh khit nung teng 36th ranking kimlai economy haksatna hang, Tatmadaw in galvan thak a lei beh zawh nawn loh hang, junta regime a lehdo resistance forces (PDFs leh ethnic armed groups) a dona ah a suplawhnate hang hiam 38na ah kia suk a, 36th ah United Arab Emirates ((PwrIndex Score: 0.6249) leh 37th ah Netherlands ((PwrIndex Score: 0.6391) in tawmkanin makhelh hi.

MYANMAR ARMED FORCES (TATMADAW) HONG PIANKHIATNA THU

British gamkeekte uk hun 1930s bei kuanin Myanmar organizations or parties tam lote in kipawlna (alliance) Burma's Htwet-Yet (Liberation) Group a kici a phuankhiatte uh lakah Dobama Asiayone a kici zong khat in kihel hi. Hih alliance ah a tam zawte pen Communist ahih manun Chinese Communists huhna tawh British colonial empire ukcipna panin suahtakna ngah ding lunggulh uh hi. Tha-khin Aung San leh a lawmte a guk a simthamin huhna ngenin China ah a va pai kimlai Japanese general tawh kimu uh a, Japanese Army tawh hong kipawl uh hi. 1940s kipat cilin Aung San leh mi dang 29te Japanese Army nuai-ah military training a simthamin ngah uh a, hih mi 30te pen Myanmar tangthu sungah modern Myanmar Army phuankhiatte hi, ci-in kiciamteh hi.

Japan Army in Burma sim dingin a kithawi khit nungun Aung San leh a lawm mi 29te in Thailand gam-a Burmese omte galkap dingin khum (recruited) uh a, Burmese Independence Army (BIA) a kici Myanmar Army first phase hong phuankhia uh hi. 1942 in BIA ten Burma gam simin a lakna (conquest) uh-ah Japanese Army na huh uh hi. Tua khit nungin Japanese Army in BIA min dingin Burmese Defense Army (BDA) ci-in hong laih uh pen Myanmar Army second phase hun hi. 1943 in Japan in Burma gam pen suahtakna a ngah gam hi ci-in a tangko khiat (officially declared Burma an independent nation) legal system tawh a kituakin (de facto) in Burmese government in gam ki-ukna ah thuneihna nei lo hi.

Hih thu hangin Aung San leh a pawlte in Japanese Army khut sungah suahtakna kingah lo ding hi ci-in a lungsim uh hong kheel uh a, Galpi Nihna bei kuan 1945 kumin Burma gam a luah (occupied) Japanese Army a lehdo British Army hong huhin, Myanmar Army a third phase hunin Patriotic Burmese Force (PBF) kici hi. Tua khit Burma gam British ukna nuai-ah hong om kikin suahtakna ngah tuan lo hi. Tua khit nungin Burmese army a kilamzia (structure) Britishte' thuneihna nuai-ah om ahih manin army ah kihel loin Kawlgam adingin nasemin mapang nuamte General Aung San in People's Comrade kici nuai-ah hong makaih hi.

Myanmar Army (Burmese: တပ်မတော်(ကြည်း) pen 1942 kum pekin Aung San leh a pawlte phuankhiat ci le'ng 2021 tawh a upatna sim le'ng kum 79 in upa hi. British colonial rule panin Burma in suahtakna a ngah Jan. 4, 1948 zawh Myanmar Army or Tatmadaw kum 73 in upa ta hi. Tua ahih manin Global Military Ranking 36th panin 38th ah tu kum sungin a kia suk Tatmadaw in galvan, thauvui leh thautang hih bang a ngah leh neihna dingin a kilam leh galvan a top khawm hun kum 73-79 kikal beisak hi, cihna suak hi.

"Galvan kicing i neih mateng junta regime lehdo kipat pen haina hi. Lehdo vet sese dah zaw le'ng kibit zaw ding hi," i cih leh 1962-2011 kikal kum 49 sung dictatoship ukcipna hawmthawh huai lua lai ahih manin kum 73-79 kikal sung piikpeek junta dictatorship regime ukcipna nuai-ah saltangin om hithiat beh lai lelin, tua hun sungin Tatmadaw i zawhna dingin galvan a kicing ding kaikhawm masa phot ni, cih vision tawh kibang hi. Gam leh leitang, a mi a sate itna leh khualna hi loin sila lungsim, meidawi kampauna tawh galtaite mat leh hen, thongkiatna a tuak uh a, i numei ten buanna a tuak zongun en tuak kei peuh le'ng pha zo hi, cihna hi zaw hi.

Lehdo vet loin Malaysia ah tai nuam le'ng lah international flight Myanmar panin direct a kikhak banah UN in malaysian government in Covid-19 pandemic hangin Movement of Control Orders (MCO) a koih manin UN card renewed dingin nasem thei loin tawlngacip a, operasi lah khuai bangin hang ahih manin taina ding bing hi. Tua loin Delhi zuan dingin tai nuam le'ng lah BJP ukna Manipur leh assam governments in documents bawltawm zangte matna dingin security khauhsak beh semsem ahih manin i kha tawh leng thei ding ihih kei leh taina ding bing semsem hi. Tua banah Myanmar gam mi Aadhaar card bawl tam lua hi cih Manipur government in thei-in Myanmar-India gamgite ah Aadhaar card bawl ding kham ahih manin fake ID tawh Delhi tun' ziau ding hamsa semsem hi.

Local PDFs leh ethnic armed groups ten lah junta regime leh forces lehdo khawmsan loin dual loin kisan semsem ding uh bang hi. I lehdo nuam vet kei ta zongin i lai thuak khak veve ding baihlam semsem bang hi. I inn leh lote junta in hong haltumsak khit ciangin gamnuai beelin i bukna panin i lehdo sese sangin PDFs leh ethnic armed group thapia-in lehdo zaw mai leng hoh muibun zaw ding bang hi. Do in do kei ta le'ng zong humpinelkai gilkial a bang junta forces in hong tuah khak ciangin hong balzaan veve ding hi.

Hih video sungah a bitna ding lunggulhin mun bit delhin a tai hangin humpinelkai ihmutna buk sungah kongkhak a kikhalnelh Charlie Chaplin tawh i dinmun kibang hi. Humpineikai bangmah va cih sese lo, va phin masa leh va lehdo sese kei le'ng zong a khanlawh khit ciangin a gilkial hunhunin hong balzan veve ding hi. Kawlgam dinmun hih dan lian hi a, mikangte pau-in "dilemna situation" or "dead end" a cih munah ding hi. Do loh kiphamawh ahih manin do kisam hi. Taina ding lah lampi teng kikhak kawikawi ahih manin i nuntak lai-in zawh leh lelh ding hi masa loin junta regime i deih loh i lahna in do loh kiphamawh ta hi. Mapang khawmin Pasian muan'na tawh do loh kiphamawh bang hi.

✍ Thang Khan Lian #ZUNs reports
0:13 / 3:41

No comments:

Post a Comment