Tuesday, 2 February 2021

MYANMAR MILITARY IN THUNEIHNA LA, DE-FACTO LEADER AUNG SAN SUU KYI KIKHUMCIP

 

MYANMAR MILITARY IN THUNEIHNA LA, DE-FACTO LEADER AUNG SAN SUU KYI KIKHUMCIP

Feb. 1, 2021: Myanmar galkap ten tu zingsang in civilian makai Aung san Suu Kyi leh politicians dangte vakkhia thei lo dingin a khumcip (detained) khit nungun gam sung thuneihna amau khut sungah la uh hi. Military TV in state of emergency kum khat sung kipulakin kikoih a, thuneihna kila hi, ci-in tangko khia hi. Hih bangin galkap ten thuneihna a lakna (coup d'etat ) uh pen November 2020 election ah galkap ten vote kigukna ahih kei leh a man loin vote khiatna (voting irregularities or voter fraud) om hi ci-in ngawhna a bawl khit nung uh civilian government eh galkapte kikal ah kitelsiamlohna a pian' khit nunga thupiang ahi hi.
Myanmar (Burma zong ci-in a kithei) gam pen 2011 kum in democratic reform a kipat ma-in galkapte ukna nuai-ah kum 64 na ukcip hi. Monday in Myanmar military (Tatmadaw) in, "Election fraud hangin thuneihna commander-in-chief Min Aung Hlaing tungah kipiakhia hi," ci-in gen hi. Nay Pyi Taw leh Yangon khuapi-a kongzingte ah galkapte dim phengphang uh hi. November' election in Daw Suu Kyi' National League for Democracy (NLD) in government thak bawl zawhna dingin 83% seats na ngah uh hi.
MYANMAR COUP HANGIN KUA IN BANG GEN?
US in coup a mawhpaihna thu pulak a, Washington in "Nov. elections results laih ding sawmna ahih kei leh democratic transition (kikheelna) dalna ding sawmna khatpeuh kilangpang hi," ci hi. US Secretary of State Antony Blinken in government uliante leh civil society makai kiman khempeuh a kikhahkhiatna dingin ngen a, US in Burma in democracy, suahtakna (freedom), kilemna (peace) leh khantohna (development) a sepnopna (aspiration) ah kidin'pih hi. Military in hih bangin a gamtatnate manlang takin lehngatin a lumlet (reverse) ding hi, ci hi.
Australia Foreign Affairs Minister Marise Payne in, "Military in rule of a zahtakna dingin kingen a, buaina omte thukham tawh kituak lawful mechanisms a zatna ding leh civilian makaite leh mi dang a matte manlang takin a khahna dingin kingen hi," ci hi.
'A LAUHUAI AHIH KEI LEH LAMPI (PERILOUS PATH) AH MYANMAR'
Analysis box by Jonathan Head, BBC News
Hih thupiang pen official hi a, Myanmar gam-a armed forces in in 1962 khit nungin civilian government thuneihna thakhat thu-in a laksakna (coup d'etat) masa pen a kipsakna thu gen hi. Hih bang coup de'tat pen Myanmar constition kizahtak ding hi ci-in Kiginni in galkap ten a kamciamna uh zahtak loin a palsatna uh hi.
Military leh government kikal-a kitelsiamlohna hangin galmuang lopi-in omna (tension) hangin haksatna a pian'sakte kilim theih khit zo hi. November election ah military-backed party USDP performance sia mahmah a, ahih hangin NLD in 2015 election sangin hih hoih zaw hi. Hih bang hun in coup a pian' pen a hilhcian ding baih mahmah hi. Tu kal pen election khit nung parliament session kipat kik hun hita ahih manin government thak ding thukimpihna piakna ding hun hi. Ahi zongin tua bang piang nawn lo ding hi.
Military in game plan sawt zaw a neihte teh ding haksa hi. A geelna uh-ah kum khat sung gam a uk theihna dingun thuneihna kipiatawm uh masa phot uh hi. Covid-19 pandemic lauhuai hun awlmawh lo liangin 70% vote khia Aung San Suu Kyi' adingin a tam zaw vote a pia mipite in hih coup hangin thangpai-in hong kitom pelmawh ding uh hi.
A thukhel leh genkhak in a minthang (famously stubborn a lutang ah thau a kingim hangin gallkapte mai-ah a kun nuam lo Suu Kyi in kithuahpih (co-operate) nuam lo ding hi. Suu Kyi kipawlpih President Win Myint bekin state of emergency pulak theihna dingin constitution ah thuneihna nei omsun zong amah tawh kimanin kikhumcip (deained) khawm hi. Tu lian dinmun in military gamtatna pen phengtatna ahih manin a lauhuai lampi ah Myanmar koih hi.
A MUN-A THUPIANG (GROUND SITUATION) BANG?
Mobile internet data connections leh khuapi gol pawl khatte sunga phone services mun ah zong nawngkaina piangin kingah lo a, state broadcaster MRTV in zong technical issues ka nei uh hi ci-in khah thei nawn lo uh hi. Nay Pyi Taw khuapi-a communication zong a nawngkaina tam ahih manin line ngah ding haksa hi.
Myanmar gam-a khuapi golpen leh state capital lui Yangon ah zong phone lines leh internet connectivity a ciangtanh (limited) bek kingah ahih manin service providers tampi in a services uh sattat uh hi. BBC World News television leh international broadcasters dangte kikhaksak a, local stations-te zong kikhak ta hi. Hong tung ding nite ah haksatna lianpi piang ding hi ci-in Yongon khuapi-a ATMs omte ah mi kigual deudau uh hi. Banks leh financial services khempeuh zong tawlkhat sung kikhak (temporarily halted) khin ta hi, ci-in Bankers Association in gen hi.
NOVEMBER ELECTIONS AH BANG PIANG?
Nov. 8 general elections ah NLD party in tutna om 100 lakah 83% ngah uh ahih manin mi tampi in suu Kyi' civilian referrendum (mipi a tam zawtte deihna) hi, ci-in ngaihsun uh hi. 2011 kum in military junta tawh ki-ukna a bei khit nungsang 2020 elections pen elections nihna hi pan hi.
US presidential elections ah a guallel dikdek ten mipite thukhenna a sang nuam loh mah bangun Myanmar military in election results sang nuam loin voter fraud om hi ci-in ngawhna bawl a, Myanmar president leh election commission chairman Supreme Court ah a heekna uh khia (filing complaints) uh hi. Galkap ten nung kal in voter fraud om hi ci-in ka complaints bawlna uh hong kithusimsak kei leh actions kila ding hi, ci-in vauna a bawl hangun election commission in voter fraud om hi, ci-in a ngawhna uh nial hi.
AUNG SAN SUU KYI KUA HIAM?
Aung San Suu Kyi pen Myanmar' independence hero bangin a kingaihsun leh 1948 kum in British colonial rule panin Myanmar in suahtakna a ngah ma deuhin a kisuam lum General Aung San' tanu hi. Suu Kyi pen human rights a tangkopih minnei mahmahte lak-a khat hi, 1991 kum in house arrest in a kikhumcip lai takin Nobel Peace Prize a ngah thuneihna ahih kei leh vangliatna a nei lote adingin vanliatna/thuneihna gentehna hoih hi, ci-in kiphat hi. 1989 panin 2010 kikal sung house arrest nuai-ah galkap ten na khumcip uh hi.
Kum 25 adingin Myanmar gam-ah open in election kituhnna masa pen November 2015 in National League for Democracy (NLD) na makaih a, guualzawhna lianpi na ngahpih hi. Ahih hangin Myanmar 2008 in Constitution nuai-ah gamdang mi tawh ta nei ahih constitution in president a let ding na kham in phal lo hi. Ahi zongin kum 75 mi Aung San Suu Kyi in a a man in a man kei zongin makai (de facto leader) hi ci-in mi a tam zawte in mu-in ngaihsun uh hi.
Leitung bupah human rights a gupna hangin minthang vangvang napi-in Myanmar gam-a Muslim Rohingya minority mite ama makaihna nuai-ah 2017 military operation bawlna ah bawlsiatna lianpi a thuakna hangun leitung bupah a minphatna ngahsa teng mindaina in liah khin dektak hi.
2017 August in Rakhine state sunga police stations a kisuamna khit nungin Myanmar military in Rohingya rebels group ARSA kicite hi ci-in a betdaihna dingin Rakhine state ah military campaigns a bawlna hangun Bangalesh gamah Rohingya mite 750,000 kiim galtai uh hi. Suu Kyi' international supporters luite in Suu Kyi in Rakhine state ah Rohingya numeite kibuanna, kithahna leh a minam uh siansuahna (genocide) dingin galkapte gamtatna khamna dingin bangmah ahih loh banah galkapte ngongtatna a mawhpaih nuam loh banah nngongtat mah uh hi ci-in mawhpaih nuam lo hi, ci-in ngawh uh a, pawl khatte in a Nobel Peace Prize a kilak kik sakna dingin campaign nangawn pan liang uh hi.
Tua bang hi napi-in Myanmar gamah Suu Kyi pen "The Lady" kici veve in a diakn Rohingya mite tungah hehpihna leh lainatna tawmkha bek a nei Buddhist majority lakah a min thang vangvang lai hi. Galkap ten kum khat sung state of emergency pulakin thuneihna a lak hun sungun US presidential elections ah 7 million votes tawh a guallel dikdek mipa in a thuneihna a khahsuah lohna dingin Martial Law or state of emergency a pulak ding a deih khempeuh in refugee or asylum siauh theihna ding thupha hi, mah cihcih phot kul leh kilawm hi.
References: BBC
@Thang Khan Lian #ZUNs reports

No comments:

Post a Comment