Sunday, 8 November 2020

US 46th PRESIDENT PRESIDENT DINGA KITEELCING THAK JOE BIDEN' THUGENNA

 

US 46th PRESIDENT PRESIDENT DINGA KITEELCING THAK JOE BIDEN' THUGENNA 

Nov. 8: US incumbent President Donald Trump in Nov. 3 presidential election - a khum vet loin kiteelna ah kidemna (bitterly fought election a kici liang) ah guallelhna lianpi hangin guallel khin mah hi'ng ci-in sang nuam lo a, US President-elect Joe Biden in gualzawhna a ngah khit nungin a thugen masakna ah thukpi in a kikhen khin Ameria gam damsak kik hun ta hi ci-in gen hi. November 20, 1942 in Scranton, Pennsylvania ah a piang kum 77 mi Joseph Robinette Biden Jr. in kiteelna ah gualzawhna a ngah khit nungin a teen'na khua Wilmington, Delaware ah thugenna hih bang teng hi:
Hih gam mipite in thugen khin zo uh hi. A kitelcian gualzawhna hong pia uh hi. Ka Americans mipihte aw, i gam mite in thugen khin zo uh hi. A uphuai ding gualzawhna kician hong pia uh hi. "Ei a Mipite" (We the People) i gualzawhna hi. I gam tangthu sungah presidential ticket vote tam kikhia kikhiat penna ah gualzawhna i ngah uh a, 74 million i ngah uh hi.
Kei tungah upna leh muanna na hong neih ngamna hangun angtanhuai ka hi. I gam red states (Reublicans hatna) leh blue states (Democrats hatna) cih bangin en sese loin United States hi ci-in a ente adingin a kikhensak ding hi loin a kipumkhatsak president hi dingin ka kiciam a, ka lungsim khempeuh tawh mi khempeuh muanna ka ngahna dingin nasem dingin ka kiciam hi.
Tua bang pen America ahihna: a mipite (people) hi. Tua banah tua bang a bulphuh administration (vaihawmna) hi ding hi. America' nungtakna kha; lungsim (soul) a om kik sak dingin president zum (office) tuh ka hi. I gam kingakna; nungzangguh (backbone) - middle class mite a lamkik (thahatsak kik) dingin hih zum ka tuh ka hi. I kiim i kianga gam omte (leitung) in America hong zahtak kikna ding uh leh i gam (i inn ah) ah i kipumkhat kik theihna dingin hih zum tuh ka hi hi. American millions tampi in saupi ka muhna (vision) ka sepkhia theihna dingin ka nuntak hun sungin a mee (vote) uh hong piak manun angtan'huai ka sa hi. Tu-in hih vision a taksuah theihna dingin nasep kipat hun ta hi.
A beisa hun-in tampi vei ka gen khitsa mah bangin, kei pen Jill (Biden)' pasal ka hi hi. Jill' hong itna leh gim leh tawl ing ci loin hong thapiakna (gupna) loin hih ciang ka tung kei ding hi. Hunter, Ashley, ka tute leh a zite uh leh ka innkuante khempeuh hong thapiakna leh nungthuapna lo tawh hih ciang ka tung zo kei ding hi. Amaute pen ka lungtang hi. Jill pen pen nu, galkap nu (military mom) leh pilna siamna hilhin a pattah mi (educator) ahi hi. Jill in a nuntak hun sungin pilna siamna (education) hilhna ding kipiakhia a, ahih hangin lai hilh bek a nasep hi loin ama hihna pen amah ahi hi. Pilna siamna hilhin a pattah America mite adingin tu ni pen ni thupi hi a, note in White House ah mi khat nei-in American president' zi "great first lady" ding Jill hita hi.
A thupi mahmah, numei masa, mivom numei masa, South Asian' suan leh khak masa, hih gam adingin national office ah immigrant khat i tanu Vice-President masa ding ahi Kama Harris tawh nasem khawm ding ka hih manin angtan'huai ka sa hi.
Hih bang a pian' theihna dingin hun sawtpi kingak a, hih bang a pian' theihna dingin tha leh zung tampi suplawh in mapangte i phawk hi. America pen thuman thutang lam manawh in leitung vannuai-ah sia leh pha khentheihna thukhun zangin a kinga gam hi cih ka hong phawksak kik nuam hi. Kamala, Doug - na ut in na ut kei ta zongun note pen ka innkuanpihte na hi uh hi. A zahtakhuai Bidens na hi uh a, na kipelhtheihna ding uh lampi om lo hi.
Ut thu tawh a kipiakhiate (volunteered), Covid-19 pandemic hun in vote khiatna ah nasemte, local election kumpi uliante - na vekpi un i gam sik leh taang dingin lungdamna a tuam ngiatna hong kikoh ding na kilawm uh hi. Hih bang a pian' theihna dingin mapang ka campaign team, volunteers khempeuhte tungah leibat khempeuh kong ba hi. Tua leh tha hong pia-in hong gumte tungah i campaign bawlna angtan'huai ka sa hi. I mapang khawm ziate uh, a zai thei pen ding leh i tangthu adingin minam tuamuam tam pen kipawlin ma i pan' khawm theih angtan'huai ka sa hi.
Democrats, Republicans leh Independents. Progressives, moderates leh conservatives. Khangno leh khanghamte. Khuapi, khuapi gol lua lo leh khuata mite. Gay, straight, transgender. White. Latino. Asian. Native American. Tua banah a diakdiakin, hih campaign ah a niam penna a tun' hun in hong din'pih African American community hi. Amaute kei nungzang hi den uh a, amaute nungzang kei ka hi den hi.
A kipat cil panin america mite sik leh tangin a ding dingin campaign ka deih hi cih mah bangin tua bang i semkhia uh hi cih ngaihsutna ka nei hi. Tu-in a administration zong tua mah a bat ding ka deih hi. President Trump adingin vote a khia mite aw, tu zan in na lungkiat thanem kisakna uh hong theisiam hi. Ke'n zong kiteelna nih vei ka na lel khin zo hi. Ahih hangin tu-in hunpha khat leh khat kipiatuah ni. Cihtakna leh thumanna a kihel lo leh thuman leh khiatna kician nei loin mite thuzawhna dingin kam khauh (harsh rhetoric) zat a satna i khiamsukna ding, khat leh khat i ki-et theihna ding, khat leh khat thugente i kingaihsak theihna ding, i mainawt theihna dingin i khawlsan hun ta a, i langte gal bangin et i khawlsan hun ta hi. Eite pen gal leh sa ihi kei a, Americans ihi hi. Lai Siangtho in na khempeuh in hun nei uh hi ci-in hong hilh mah bangin lam hun om a, a gahte at hun om hi. Tua mah bangin damsak hun om hi. Tu-in America a damsak hun hita hi.
Tu-in campaign hun bei ta a, mipite deihna bang hi hiam? Amaute thukhensatna bang hiam? America in thumanna leh khentuam nei lo thatang a lahkhiat hun hi ci-in hong sam hi. Ei khang hun in galdona lian i tuah thatang in nong nawk lai takin lametna a om theihna in science thatang tawh i do kisam hi. Hih virus (Covid-19) i ukzawhna dingin i do loh phamawh hi. Hauhna, nopsakna (prosperity) i lamna dingin do loh phamawh hi. Na innkuante' health care kepbitna dingin do loh phamawh hi. I gam-ah minam hanga kideidantuamna om loin thuman thuman (racial justice) a om theihna ding leh ahi ding bangin minam dang khat sangin minam dang khat thupi zaw ahih kei leh niam zaw hi cih ngaihsutna (systematic racism) a zungpi i kalhkhiatna dingin i do loh kiphamawh hi.
Khuahun, khualum - khuavot leh nisa guahzu (climate) humbitna dingin do loh phamawh hi. Thumanna a om kikna ding, democracy humbitna ding leh i gam leh mi khempeuh in hamphatna a ngahna dingin do loh kiphamawh hi. Uk zawhna nuai-ah Covid-19 i koih zawhna dingin nasep kipat kisam hi. I economy i puahphat kik theihna ding, i tha i zungte a khauh kikna ding, nuntakna manpha pen ahi i tute kip takin i pom theihna ding, suahni pawi, mopawi, graduations pawite i bawl kik theihna dingin hih virus uk zawh leh kham zawh masak loh kiphamawh hi.
Monday ciangin Biden-Harris COVID Plan leh Jan. 20th, 2021 ciangin action blueprintt omte nasep a kipat theihna dinga hong huh dingin leading scientists leh experts groups-te transition advisors dingin kiguang ding hi. Tua geelna kingakna suang science hi ding a, lainatna, itna leh hhpihna, leh lunghimawhna tawh kilam ding hi. Hih Covid-19 panddemic panin i kiheikhiat theihna dingin nasepna leh hanciamna siit ka nei kei ding hi. Democrat ka hihna kisakheihpihna tawh president ka tuh hi. Tu-in American president ding ka hita hi. President panmun ka let theihna dingin vote hong pia leh hong pia lote adingin na ka sm ding hi.
America a gilo ahih kei leh a sia-in a mial hun (grim era of demonization) a bei kipatna tu-in kipan ta hen. Democrats leh Republicans khat leh khat mapang khawmin nasep khop nuam lohna pen i uk leh kham zawh loh ding thatang hatna a nei hilo a, eite in i teel man hi zaw hi. Mapang khawm thei lo dingin i deihna i teel thei mah bangin mapang khawm dingin deihna i teel thei hi. Hih pen American mite in a lunggulhna uh tawh a thukhenna uh hi cih ka um hi. Amaute in i pan'hawm ding hong deih uh hi.
Tua bang dingin thukhensatna ka bawl hi. Congress, Democrats leh Republicans ten tua bang a teelna dingun ka kunh hi. American tanghu pen ol pai napi-in hamphatna damdam in zai semsem hi. Hihkhiah nei kei ni - sunmang tampi sawt i diah lua khin zo hi. Mi khempeuh - a ci leh sa, a minam, a biakna, ahihna ahih kei leh pianken in mipoi ahi zongin America a taksuahna dingin kamciamna nei ni. America in haksatna tuamtuam i ut lohpi i pal kha khin zo hi.
1860 kum in (Abraham) Lincoln in Union na hunkhia hi. 1932 kum in haksatna lianpi a tuak i gam hutkhiatna dingin Franklin D. Roosevelt (FDR) in New Deal na ciam hi. Kennedy (JFK) in 1960 kum in New Frontier na ciam hi. Tua khit a beisa kum 12 hun in Barack Obama in tangthu na bawl a, "Hi mah hi, I hih thei hi," ci-in "Yes, we can," ci-in hong hilhin hong gen hi.
Tu-in a na/hun haksatsa mun ah i ding kik uh hi. Lungkiatna i zawhna dingin i gam hauhna leh khantohna leh a ngimna nei-in i lam theihna dingin hunpha i ngah hi. I zo ding uh hi. I zo ding uh hi cih ka thei hi. America nuntakna kha/lungsim (soul) gal dona thu ka genna sawtpi hita hi. America' nuntakna kha/lungsim neisak kik ding hi hang. I gam in vantung mi a hoih zaw vantung mite (better angels) leh thakhat thu-in hong nawk thatang/i lunggulhna (impulse) kidona tawh kilam hi. A hoih zaw vantung mite gualzawh hun ta hi. Tu nitak in leitung bup-in America mitsuanin hong en hi. Leitung bup-ah America a hoih penna lahkhiatna tawh i makaih kisam hi cih ka um hi. I thahatna leh vanliatna (power) gentehna (example) diing zangin i makaih kei ding a, ahih hangin gentehna vangliatna tawh i makaih ding hi.
America cih kammal khat tawh a khiatna kigen thei hi cih upna ka nei den a, tua in piangthei hi, hi thei hi (possibilities) cih ahi hi. Pasian in hih theihna leh siamna (abilties) hong piakna ciang a tun' theihna ding leh a sunmang neih ciang uh a i tangtunsak theihna dingun America ah mi khempeuh hamphatna i piak ding ahi hi. Hih gam adingin ahi thei leh piang thei om hi cih ka um hi. I mailam ding i en den uh hi.
America mai ah i lunggulhna banga sepkhiatna leh thuman zawk ding om hi. America mai-ah hihna tawh kituakin nasepna leh zahtakna piangkhiatsak ding om hi. America mai-ah natnate lakah cancer leh Alzheimers cihte a damsak dingin hong ngak hi. America mai-ah kuamah i nung ah i nusiatsan loh ding hi. America mai-ah lungkia-in i khawlsan lohna dingin hong ngak hi. America pen gam thupi hi a, eite pen mihoih ihi hi. Hih in United States of America ahi hi. I pan'khawm ciangin a piang zo lo cih bangmah om lo hi.
Campaign ni tawp kuan hun in hymn la khat ka ngaihsun a, kei leh ka innkuanpihte, adiakin ka tapa phamsa Beau adingin a la kammal leh thute manpha mahmah hi. Ka thu upna ka khahsuah lohna ding leh America kepcipna ding hong phawksak hi. Tua la-in tu kum in a lauhuai hih virus hangin a it a ngaih uh nuntakna 230,000 valte mansuah khinsate innkuanpihte a kuapeuh hong hehnem dingin ka lamen hi. Covid-19 hangin innkuanpihe suplawhte khempeuh kong thuakpih hi. Hih la-in no zong hehnepna leh lungnopna hong guan dingin ka lamen hi:
'"Muvanlai' khate omna ciang dongah
Amah in hong domto ding a,
Phalvak dong hong lenkip ding hi;
Ni bangin nang hong taangsak ding a,
A khut tawh Ama'n hong len ding hi."
Tu-in muvanlai' khate tuangkhawm in Pasian' nasepna ah i tuang khawm ding a, tangthu in hong sapna bangin sep dingte mapang khawmin i sem khawm ding uh hi. I lungsim khempeuh leh i khutte kilen kawmsa-in America leh khat leh khat i kimuanna, i gam i itna leh thuman thutang tui duh bangin i dangtakna tawh i gam leh i minam tun zawhna ding ciangah tungsak ni. Gam leh minam kipumkhat in gam leh minam thahatsakin damsak hi.
Source: The Times of India
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports

No comments:

Post a Comment