EGYPT THUPHA MAW? CANAAN THUPHA? KOI LAMPI ZUI IN TEEL ZAW DING NA HIAM?
Eden huan sung panin gulpi' tung panin eima hamphatna ngahna ding leh lunggulhna bukimsak ding lunggulh zawkna hangin Pasian in nek loh ding a cih singgah nek khit nung nangawn in paulapna ding zongin, “Kei tawh a om dinga nong piak numei in singgah hong pia a, ke’n ka ne hi"; “Gulpi in kei hong khem a, ka ne hi,” (Pian. 3:12) ci-in paulap a siamte suan leh khakte i hih manin zuau gen kha ngei lo mihing kuamah ki-om lo hi. Eima aituam hamphatna ngahna ding leh tomno sung i khualzinna leitungah nuntakna zaw lunggulhna leh tangtun'sakna lelin zuau i gen nop leh zong minam leh i biakna su kha ding leh mindaisakna ding peuh in zuau i gen khak lauhuai mahmah kha ding a, a thupha gik mahmah ding hi cih i phawk zong kisam hi.
Thuman lohna leh zuau genna gah kha mahmah hi cih Lai Siangtho (LST) bu 66 zuite a kici kihi napi-in mun pawl khat ah thuman lohna leh zuau genna thu omte etteh ding bekbek tawh thupha ngah ding sawmin LST bang bulphuh zawzen in, Abraham leh Jacob in zuau a gen hangin thupha ngah veve uh hi, cih dante pawl thubullet (principles) teta keei in nei-in i mittaw sialkhau let khak ding lauhuai hi.
Jacob in a pian'na nu Rebekah' sawlna bangin lau kawmpipi mahin a pa khat vei na khem mah hi. "Nu leh pa' thuman' nah lawh peek," cih paunak i neih bangin a nah lawh peek deda bang tei sam napi-in a thuak kikna gik mahmahin a gah kha mah hi. Jacob in a pa khem a, a gah a lohkikna dingin a tapa 11 tengin amah khem cihtakin hing khem dikdek uh hi. Tua khitin a pu Laban in a it mahmah a zi dingin Rachel a thalawhna kum sagih sung a gimna a mawkna suaksakin khem dikdek hi. Tua khitin lau kawm ling kawmpi mahin a pian'na gam a ciahkik lai-in a zaluah a suhsak a sanggampa Esau' maipha zong kik veve hi.
Thupha a ngahna dingin vantung mi tawh Peniel ah na kibuan uh a, vantung mi in a khelkom suksakin a khelguh kilawisak a, tua khitin a suankhia (Jacob a cihna) panin Pasian leh mite tawh a kilai khin zo-in a zo pa (Israel a cihna) leh thupha ngah mipa hong suak thei pan bek hi (Pian. 32:25-29). Pasian in a pu Abraham' tungah a kamciamna bangin Jacob hi nawn loin Israel a suah khit ciangin thupha taktak a ngah zo pan mipa' suan a khakte in leitang ngah zo pan bek uh hi. Canaan gam a lut zote lakah Moses kihelin Israel mi a tam zawte Egypt salsuahna panin a ciahkikte Canaan gam lut kha lo lai hi. Canaan gam a lut zote pen Egypt gam-a saltan'na panin a paikhia Israel mi 2.5 million kiim lak panin mi 601,730 (galdo thei mi kum 20 tunglam numei naupang simloh) bek lut dingi kimansa-in om uh hi ci-in Gamlak Vakna (Numbers) 26:51 sungah Moab ah a pha zah a kisimna uh na gen hi.
Abraham' suante ahih manin Pasian' teelsa leh thupha piak mite hi ung ci-in a kisialhpih mahmah Judahte makai lian khat ahi tanglai in Judahte thukhenna member 23 or 27 thukhen a tutna Jewish Court "Sanhedrin" a kici ah member leh Judahte' ngeina leh Thukham lamsang thu a siam (Pharisee) Nicodemus' kiangah, “A man takin kong genin-ah, mi khatpeuh a suahkik kei leh Pasian’ Ukna sungah lut thei lo ding hi. A man takin kong genin-ah, mi khatpeuh tui leh Kha Siangtho tawh a suahkik kei leh Pasian’ Ukna sungah lut thei lo ding hi," (Johan 3:3, 5) ci-in na hilh a, “Israel mite’ sia hi napi-in hih thu theithei lo na hi hiam?," (Johan 3:10) ci-in Judah ngeina, thukham leh biakna thu lamsang a siam Necodemus a hawmthawhna thu a genna lungngaih kik huai hi.
Topa Jesuh' in Nicodemus' tungah gupna thu kician takin hilh napi-in, "Pasian' teel minam hi ung, a thupha piakte hi ung, a kamciamna leitang Canaan gam a luah zote hi ung," ci-in a kisialhpih mahmah Judahte ulian leh Farisai a kici mite pawl (member) Nicodemus a kisik kikna thu leh Lungdamna Thu a san'na thu Lai Siangtho sungah kimu lo hi.
Jesuh in a nungzuite kiangah a sih ding a gelhkolh masakna thu a gen lai-in, “Mi khatpeuh ka nungzui a suahnop leh, ama deihna bangin gamta nawn loin, a singlamteh kisuanin hong zui ding hi. Hih a leitung nuntakna a hu nuamte in a nuntakna bulpi nangawn tawh suplawh ding a, keima hangin hih a leitung nuntakna a suplawhte in a nuntakna bulpi hu zo ding hi. Mi khatpeuh in hih leitung khempeuh a ngah hangin a nuntakna bulpi suplawh leh bang phattuamna om ahi hiam? A nuntakna bang tawh leikik thei nawn ding ahi hiam?," (Matthai 16:24-26) ci-in nuntakna nopna lunggulhna leh hu nuam lua kisa-in a hanciamte in a nuntakna bulpi nangawn tawh suplawh ding hi na ci hi. Mi khatpeuh in hih leitung khempeuh a ngah hangin a nuntakna bulpi suplawh leh a phattuam lohna kician takin na gen hi.
Canaan thupha a kiciam minamte in kialpi nasiatsan laitakin antaw in a taina uh Egypt thupha hong khiatlah luat khak tak ciangun Egypt thupha pen Canaan gam ciam thupha na hilo ahih manin tua mun ah Israel mite kum 430 (Paikhiatna 12:40) piikpeek sung Egypt gam-ah peemta in a om hun sung uh kum 400 kiim bang sila suak uh a, Egypt mite bawlsiatna, simmawhna leh nengniamna thuak uh hi. Gam ciamna Canaan leitang zuanin Egypt gam a nusiat khit uh sehneh gam leh gamlak ah kum 40 a vakvai khit nungun kua teng lut zo cih zong lim takin ngaihsuthuai lai hi. Egypt thupha teel ding maw? Canaan (vantung gam) thupha ngah ding teel zaw ding maw?
Moses, Joshua leh Caleb si khin ta ahih manin amaute makaihna tawh tu-in Canaan ah lut theihna ding zia lampi om lo hi. Saltan'na panin hong hunkhia in hong makaih dingin Pasian' mi zat Moses leh Canaan gam lutna dingin hong makaih dingin Joshua leh Caleb bangbang hong mawk piang kik pak nawn lo ding uh hi. Bethsaida bual zong hong kimawk loklok nawn khol lo kha lai ding hi.
Jesuh in nungzuite lakah a kihel Thomas' kiangah, “Keimah in Lampi ka hi a, Thuman, leh Nuntakna zong ka hi hi. Kei hong suang loin Pa kiangah kuamah tung thei lo ding hi," (Johan 14:6) ci-in a dawn'na pen Canaan gam taktak lut theihna ding tawhtang (key) omsun ahi hi.
A gelh: Thang Khan Lian #ZUNs

No comments:
Post a Comment