Saturday, 4 July 2020

DEMOCRACY DEIH MAW AHIH KEI LEH DEMOCRAZY A DEIH HI ZAWSOP ZAW MAW?

DEMOCRACY DEIH MAW AHIH KEI LEH DEMOCRAZY A DEIH HI ZAWSOP ZAW MAW?

Democracy kici pen mi a tam zawte (majority) deihna bangin ki-uk leh kivaihawmna; mipite thuneihna a cihna hi a, Greek kammal "demos" kici citizen khempeuh a cihna leh "kratos" kici city-state' thuneihna or ukna (power or rule) cih kammal panin kilasawn ahi hi. Tua napi-in a tawm zaw (minority) mite/minam neute rights zong kizahtak sakin lim takin kihumbit sak hi. Democratic gam a kici khempeuh biakna leh upna (religious faith and belief) khempeuh kizahtak sak a, biakna khempeuh in suakta takin a biak theihna dingin a gam upadi (Constitution) in mi khempeuh tungah kuama suhsak theih loh leh nawngkaisak theih loh constitutional leh fundamental rights pia hi. Upadi a kiphiat mang mateng leh a kipum laih mateng biakna suahtakna (religious freedom) om ahih manin Christianity, Judaism, Islam, Buddhism, Hinduism leh adang dangte biakna a humbit sak dingin gam makai or political party a om kisam nawn kiuhkeuh lo hi.
Ahih zongin upna zung thuk a kha lo mel loin a upna kip nei loin a dengdel den mite, THANKIK bangin a gial a laih themthum thei mi pawl khatte in democractic state ah teeng napi-in a biakna suahtakna uh a khahsuahna ding peuh patau den uh a, a biakna zuih uh a humbit sak dingin makai leh political party khat bek muan leh suan in nei (a upna uh leh Pasian muang ngam lo) uh ahih manin democractic rights a humbit nuam political parties leh mi dangte DEMONCRAZY, dawi biate, dawi tawh kipawlte peuh ci suk gawp zanzan in, muan leh suan in a neih zawk uh a DAWI MANGPA uh a minthan' sakna dingin dawi min lolo in awngawng in minthangsak semsem zawsop uh hi.
Kam beembeem in DIMOOCLASII ci-in democracy i deihna, democractic society ah political rights ngah theih tampite lakah federalism, autonomy, state, district, township, fundamental rights tuamtuam i deihna thute i otpihpih niloh pong hangin democracy dawi bangin a ngaihsun lailai, a deih mel lo i hih manin, "UN zum ah ka kal tiang Pasian' min tawh kiciam ngam liangin CHIN va kiti suk ngawp ngam ziauziau lel ingh e... Ahih hangin inn ka len/tun kik tiktik tiang teh bel ka gawl hong kiban tawngsak ingh ahi zongin sih ngam in ZOMI bek mah kiti liuliau kik veve lel tong e," cih logic leh political theory a mittaw sialkhau let kitam mahmah lai sese hi.
Democracy leh democratic rights pen asylum siauh theihna ding bek-a hamphatna ngah theihna hi zenzen lo hi. DIMOOCLASII ci-in democracy a khiatna lah telcian zo nai lopi, deihna mun leh deih hun bek nei-in thankik bangin i gial i suk laih to laih lai teng democractic rights pen MPs tutna 2-4 ciang lel ngah theihna ding, asylum siauh theihna ding lel hamphatna kingah ding a, majority minam i hihna state nangawn ah political innteekna kingah zo ngei lo ding bang hi. Ahih kei le zong asylum i ngahna mun - gam nih gam thumna i va tun' veuvau zawh khit ciangin i kiphatsak nuam pah pong hangin minority minam kihi ngitnget den ding ahih manin biakna leh majority minam hamphatna ngahna ding ultungsak in a mee kuang luina dinga zangin DIRTY GAME a kimawl political party leh a gum majority minamte, amau minam bek vanglian pen leh thupi pen cih a kisialhpih ngaihsutna kawcik neite kithuaklah veve ding hi.
Democracy taktak leh democractic rights khempeuh i deih taktak leh i zatsiam mateng bel MPs tutna khutzung kuaih theih ciang bek ngahna ding leh asylum siauh theihna ding ciang bekin democractic rights ningzu kiciam kha bek ding a, majority minam i hihna state nangawn ah ruling party' thuneihna, CM leh panmun poimawh teng kingah zo loin minam dangte nuai-ah DEMONCRAZY ningzu vive kidawndawn kihawphawp den ding a, ei sanga tawm zaw minority minamte ukna leh political innteekna nuai-ah ui ek baang bangin kituitum ngei lo ding a, i majority hihna state vasa kha po masasa in a bu a len'khiat sak bangin i lengkhiatsan den leh majority minam kimlai minority minam kisuak ding a, koimah ah majority minam hihna tawh innteekna i ngah theihna ding om nawn lo ding bang mawk ahih manin a ngaihsuthuai mahmah banah a patauh huai thu hi ta hi.
Democracy deih taktak lote leh a manphatna a telcian zo nai lote tuangah democractic rights khempeuh piak ding pen pammaih lua mahmah a, vokpi mai-ah suangmanpha paih tawh kibang lel ahih manin a mawknapi taktak ahi hi. Sakol tui duh lo kipia zo lo ahih manin tui kipia teitei lo a, tui kiangah kipaipih in tui va kitahtah dihdih lo ding hi. Democractic rights khempeuh deih lote tungah democractic hamphatna vantung panin manna bangin hong kikhiatsuk ngei lo ding hi. BETHSAIDA bual zong hong kiloklok beek lo lai ding hi.
Democratic rights taktak hamphatna a ngahna dingun BETHSAIDA bual hong kilok kik nawn lo ding a, democractic values leh principles gumte, a humbitte party teng langpang leh muhdah lua kisa dawi tawh kipawlte cih ngaihsutna na neih lai teng DEMONCRAZY bek mah hamphatpih in, minam dangte uk khumsa in na om ngitnget den ding a, DEMONCRAZY ningzu bek mah luvai leh lua liangin na ne kha ding hi.
Democracy deih maw ahih kei leh Demoncrazy a deih hi zaw maw? Na deih penpen na ngahna dingin democratic values leh principles a bullet leh paipihte leh democratic system tawh ki-ukna, religious or theocratic state ultungsak nuam party hi loin secular state principles a paipih, a lenkip leh a humbit party in hamphatna hong pia thei bek hi. Thankik bangin gial laih themthum in, political din'na (standpoint) kician nei mel loin huih mutmutna lam-a kinial tuipaan na bat lai teng leh inn ka len kik tiktik tiang bel ZOMI bek mah kiti veve lel tong cih ngaihsutna na mittaw sialkhau lai teng bel democratic ningzu limci diakte na ciam kha ngei kei ding a, democrazy tangkha tuimawl na hawphawp lel ding hi.
Hih thu lim takin ciamteh...kidawm deemdaam geuh... na thei hia? 👊
✍️ Thang Khan Lian

No comments:

Post a Comment