Tuesday, 28 January 2020

TRUMP IN BORDER WALL CIAN' DING A GENGEN LEH A FUND NGAH THEIHNA DINGIN NATIONAL EMERGENCY PULAK CONSTITUTION TAWH KITUAK MAH HIAM?

TRUMP IN BORDER WALL CIAN' DING A GENGEN LEH A FUND NGAH THEIHNA DINGIN NATIONAL EMERGENCY PULAK CONSTITUTION TAWH KITUAK MAH HIAM?

Jan. 28: Donald Trump in a presidential campaign lai pek panin a vote ngahna ding ngimna, supporters zonna leh anti-immigrants suukpi teng a lungkimsakna dingin US-Mexican gamgi ah southern wall (kulhbaang) golpi ka ciang ding a, a sum bei khempeuh Mexico in hong siksak ding hi ci-in kamciamna nei hi. Ahih hangin Mexico in Trump' lungsim dam lohna hanga kikepna (psychiatric treatment) dinga bei khempeuh ka siksak ding uh hi a cihsan zawsop in, Trump Wall cian'na dingin dollar peek khat beek siksak nuam lo hi.
Hih thu hangin Trump in US khangthu adingin government shutdown sawt pen piangsak a, kulh cian'na dinga bei ding a kituatna $21 billion lak panin seh li suah seh khat - $5.7 billion Senate kiangah ngen a, Senate in hong piak kei leh national emergency ka pulak ding hi ci hi (a cih bangin national emergency pulak miau takpi hi). Senate in dollar peek khat beek a ngetna a piak nuam loh ciangin shutdown bawl a, US khangthu adingin a masa penna dingin federal employees (nasemte) 80,000 kiim in khasum a ngah loh uh lungkim loin kiphinna hong neih ciangun nung December 22, 2018 panin January 25, 2019 (35 days) kikal a federal shutdown January 25, 2019, Friday in beisakin hong kik (re-open government) hi.
President in bang hun ciangin "National Emergency" pulak in koih thei hiam?
(1) Natural disasters nam tuamtuamte - hurricanes, tornados leh ziinliing (earthquakes) in gam a nawk ciangin.
(2) Kilawhsawn theih natleng (infectious disease; epidemic) cihte a pian manin public health emergencies a om ciangin.
(3) Gamdang ten galkap thahatna tawh suamna (military attacks) US a bawl ciangin.
(4) Government tungah mipi lungkim loin kiphinna hangin government lehdona (civil insurrection) a pian ciangin.
(5) US national security, foreign policy ahih kei leh economy ading lauhuaina a ngeina bangin a piang ngei lo (unusual threat) gamdang panin a pian ciangin national emergency pulak thei bek hi.
Trump in national emergency a pulak theihna dingin a tunga thu nam ngate lak panin nam lite paulap in pulak thei lo pah hi cih kimu thei hi. A ngana penna paulap in national emergency a pulak hangin hih pen hun tomno sung bek (short-term only) kimang thei hi a, hih paulap in national emergency a pulak zongin kum sim in legislative kahiang (branch) tuamtuam ten review a bawl den uh kisam hi (bang hang hiam cih leh US ah "check and balance" kikim zat in kilim zuih mahmah hi. A federal shutdown technical in gen leng US Constitution palsat hi cih kilangin kimu thei hi).
Tua ahih manin non-emergency purpose a zat dingin executive branch bekin amau thuthu in national emergencies pulak thei lo a, executive branch in legislative branch power va tuh in national emergency a pulak ahi hi.
Trump in Trump Wall a cian theihna dingin mimal neihsa leh leitang (private property) lianpi a suksak a, a laksak (seizure) kisam hi. Tua bangin private property seizure bawl pen US law "eminent domain" kici ah 'legal rights neite neihsa thukham tawh kituak (due process) lo tawh government in mawk laksak theih lo hi' cih na tuang sinsen hi.
US-Mexican border gamgi pen tai 1,933 miles a sau hi a, US gam-a states li- California, Arizona, New Mexico leh Texas gamgi teng tawh kikhung phei hi. Tua gamgi ah Federal Government neihsa leh etcik in a kep (owned or managed) pen 33% bek ahi hi.
Gamgi a leitang percentage a hunkhop pen Red Indian minamte (Indian nations) leitang hi sawnsawn lai ahih manin hih leitangte thukimna (treaty) kibawlin tua minamte adingin leitang kikepsak;kihumbitsak (land preserved for those tribes by treaty) ahih manin United States government' leitang hilo a, treaty tawh 'preserved land' a om pen lawngkhaksak theih lo hi. Tua bek hi loin America tualsuakmi Red Indians minamte thu tuamtuamte hangin Federal Government tungah thangpai mahmah khinzo uh hi. A leitang uh federal government in Trump Wall cianna dingin a suhsak peuhmah leh a langtangin meikuang kibehlapna piangsak ding cihna hi. US-Mexican border a leitang 64% pen mimal aa (privately owned) ahi hi. Hih bang thuman pen a dahpa khuang tumtum in a awng den Twitter Man (Trump) leh amah a pumgup a haipihte adingin tel zawh loh thuman kiseelsim bang a, Red Indians mite "preserved lands" leh private leitang 64% suhsak a Trump Wall cian ding cih pen huihpi nung delh le-uh pha baih zaw kha thei zawsop ding uh bang hi. Mihing dai kuamah in kai zo lo hi.
Trump Wall cian'na dingin Federal Government in leitang tai 1,237 miles a sau leh 12,371 miles a thuk (deep) a suhsak loh phamawh cihna hi (US gamgi a Demilitarised Zone or DMZ 1-10 mile kizang panin tuat ding hi leng). Mi tam teenna kiimte (densely populated areas) 100 - 500 feet kikal kilaksak ding bek hi leh zong Federal Government in mimal in aituam in a neih a leitang uh neihsate (private property) tampi kisuhsak ding cihna hi.
Trump Wall cian'na project a tangtun theihna dingin US gamgi kiim-a mi tampi lom teenkhopna munte (highly populated areas) pawl khat - San Diego, Calexico, Nogales, El Paso leh Laredo cihte leitang ban laksak loh phamawh ding hi. Tua bangin tua munte bek kilaksak hi leh zong Federal Government in Americans tampi inn leh sum bawlna munpite (businesses) aana tawh la-in a suhsak loh phamawh kul ding ahih manin zumkong mangkong ah kikhiatna (lawsuits) a dim a ha in piang ding hi cihna hi pah hi (Americans mite pen rights leh legal right hah gen mahmah lanlan minamte ahih manun).
US federal works project kicite lakah zato inn, kei, lampi golte, kulhbaang leh tui kicinna munte/tui kholna (hospitals, bridges, highways, walls and dams) projects cihte kihel hi. Hih federal projects tuamtuamte pen a sum pia (funded) local, state ahih kei leh federal hi. Federal project peuhmah a funding piakte pen US government a legislative branch power ahih manin tua thukhun palsatin Trump in executive branch zangin thuneihna la-in Trump Wall cian'na project otpihpih ahih manin thuneihna suhsakna (seizure of power) hi khin ahih manin US upadi tawh a kituak zen tam (constitutional)?
US gam-ah government framework bulphuh pen "checks and balances" hi a, thuneihna (power) kahiang thum - Executive, Legislative leh Judicial branches ci-in kikhen hi. Legislative branch in government sumbawm kikhainate (purse strings) uk (controls) banah thukham bawl (legislates laws) hi. Executive branch in legislative branch in a bawl thukhamte zui in nasem (executes law) hi. Judicial branch in bangte thukham tawh kituak a, bangte kituak lo hiam cih thukhen hi. Amau branch ciat in kilangleek lo-a kikim (balance) in nasem uh hi.
US gam tangthu en leng Americans mipite kiphinna bulpi leh kipatna (original rebellion) hong piankhiatna pen kumpi ahih kei leh ama deihna bang bek-a gam uk (King or a Dictator) deih loin British colonial empire lehdo in democratic government dinsakna tawh hong piangkhia hi. Trump in Trump Wall cian'na ding project a ngimna case pen legislative branch thuneihna executive branch in suhsak in executive in
(1) federal sum (governmental cash) laksak sawm thapai hi.
(2) Amau thukhun (own law) bawl sawm hi.
(3) American citizens' private property suksak sawm den hi.
(4) Amau i federal works project bawl sawm ahih manin upadi tawh kituak lo (unconstitutional) a, kumpi ahih kei leh dictator bangin Trump in US a vaihawm sawmna hi cih kitel ahih manin Senate in a nget border wall fund pia nuam lo a, Republicans makai pawl khatte in thukimpih lo uh ahih manin Senate ah border wall bill vote khiatna ah guallel uh a, a deih zah sum a laihkhiat zawh loh ciangin defence budget sum a kulh cianna dingin zang miau hi (Mexico in a bei khempeuh hong siksak ding hi cij kamciam napi)
A tunga i gen a bei ding, mihing supna leh sum bei zah ding kituat nai lo leh Trump Wall kiciangin kizo bang hileh zong military/federal patrolling (galvilna) a sum bei zah ding leh a kulh etcikna leh kepna ding (maintenance costs) teng kituat kha nai loin Department of Homeland Security in tu lianin Trump Wall cian'na dingin $21 billion bei ding hi ci-in tuat hi.
Dotna neu mahmah khat kibawl pak ding hi leng a nunung penna dingin governmental project kibawl leh budget zah na thei hiam? Boston, Mass a “big dig” project ading budget kituat zah sangin a bei zah lian ding (actual costs) tampi tak bei zaw hi cih na phawkkha hiam? Boston, Mass "big big" project a bei ding kituat zah (estimated cost) sungah business supna a piansak zah leh leitang kilaksakte a kilaksak manin huhna sum (compensation) kipia ding zah kihel kha nai lo hi.
US Treasury Department in 2018 in Trump administration in Federal budget deficit $779 billion dollars in leibat khangsakin behlap a, 2019 in zong dollar trillion khat dektak mah leibat khan'sak beh lai hi ci hi. Hih bang hun in minam leh gam (nation) khat ahi Americans ten Trump Wall funding pia nuam in, Federal budget deficit neih beh ut ding uh ahi hiam? Private businesses tuamtuamte bang loin judiciary branch panin thuneihna executive branch zangin power suhsak in, a campaign kanciamna tangtunsak nuam Trump khualna liuliau bek tawh US federal government in sum nei loin ki-om hi ci-in pulak (declare bankruptcy) nuam ding maw?
Hih thu pen Democrat vs. Republican kikantuahna hilo a, 10 seconds sound bites sungin kua in midangte selphona dingin a lamdang thugensiam penna (best zingers) nei hiam cih kidemna hilo hi. Hih thu pen great nation - US a kici ten US federal framework bulphuh in a neih uh "checks and balances" system, legislative, executive leh judiciary in balanced in nasem in cidam lai mah hiam cih a sitna hun leh a sungtawng buainate (core issues) uh constitution tawh kituakin vengsak mah uh hiam cih etkhiatna hun ahi hi.
Mi khat i duhhopna leh kamciamna tangtunsakna dingin treaty tawh a kihumbitsak Red Indian minamte "preserved lands" leh private lands 64% kisuhsak in, Americans siah piate sum (taxpayers money) kizatsak ding maw cih tona (challenge) lianpi hi.
✍️Thang Khan Lian #ZUNs

Monday, 27 January 2020

I KHRISTIAN THU-UPZIA LEH I LAI SIANGTHO A KITUAK MAH HIAM?

I KHRISTIAN THU-UPZIA LEH I LAI SIANGTHO A KITUAK MAH HIAM?

Khristian hi ing, Christianity manphatnate leh a thubullette (values and principles) bullet cinten mi hi ing i kicih nuam laulau tuam takpi leh Pasian in mihingte sia leh pha khentheihna (conscience) i deihna bangbang teel theihna dingin suahtakna (freedom of choice) hong pia-in hong khahkhongna leitung ah "right to choice" hencipna ding bek political hamphatna ngahna dinga meetbawl sawm den keei a tangkopih in, Pasian' thuneihna za va tuhtuh ding hilo hi. Vantung panin kilawnkhia Lucifer bekin Pasian' thuneihna za na tuh ngam ngei bek hi.
Jesuh in talent meetbawl ding leh leitung bup-ah Lungdamna Thu tangko ding bekin hong hilh a, i Khristian hihna politics ah meetbawl daidai dingin thu hong hilh peuhmah lo hi. Khristian kicite pen Judahte' thukham khempeuh zuih ding a bulphuhte cihna hi loin, Judahte in Messiah in a saan' zawh loh uh leh thah dingin lehhekin golhguk sum tawh a zuak uh leh singlamteh tunga mawhneite hotkhiatna dinga hong si, mawhneite a it Jesuh' thuhilhna banga nungta leh gamtangte cihna hi.
Lai Siangtho (LST( sungah zong, “Pasian’ muhna-ah mi man kuamah om lo a, a man a thei kuamah om lo a, Pasian tawh kipawl ding a hanciam kuamah om lo hi. Kuamah in Pasian ngaihsutna nei lo uh a, na-a kimang kuamah om lo a, a hoih gamtat kuamah om lo hi. A kam uh tawh mi that uh a, a kam uh tawh zuauthu gen uh a, a kampaute uh gulgu tawh kibang hi. A kam uh tawh mi samsia uh a, gitlohna bek tawh a kidim uh hi. Mi that pakpak uh a, a paina khempeuh uh-ah lungkhamna a piangsak uh hi. Nopna a pianna dingin gamta ngei lo uh a, Pasian zahtak ding ngaihsutin nei lo uh hi” ci-in kigelh hi ci-in Rom 3:10-18 sungah Sawltak Paul in a gen bangin tu hun-a Kristian kici pha diakte hih banga gamtang kitam mahmah mawk hi.
Tu hun-in Thupiak sawmte sunga "Mi na that kei ding uh hi," (Paikhiatna 20:13) cih kammal sung bulphuh in America gam-a conservatives, Christian evangelicals leh Republicans politicians ten Republican President Richard Nixon in, "Nau sukkiatna pen a kisap mahmah hun om hi," a cih bang leh a gupna bangin 1973 kum in Supreme Court in gambup ah abortion legalization a piak hi napi-in, politics ah meetbawlna dingin hong lim zat mahmah kik leuleu uh hi. Ziat leh vei khen thei nai lo naungek piang nai lote nuntakna awlmawh mahmah kineih napi-in, Galpi Nihna khit nung gamdang ah US kigolhna ah hangin mi 20-30 million that khin napi thah beh ding deih-a gal deih party pen mihoih a kineihkhem mite ngeina hi.
Sawltak Paul in Thukham zuih zawhna tawh Pasian tawh kipawlna ngahzawh ding ahih loh zia leh mawhmaisakna ngahin gupna ngah zawh loh ding zia ahihna kician takin Rom 3:21-25, 27-28, 30 sungah hih bangin na gen hi:
Ahi zongin tu-in thukham zuihna hang hi loin thudang khat hangin Pasian tawh kipawl theihna ding lampi hong kilang zo a, Thukham leh kamsangte in zong hih thu-ah teci a pang uh hi. Tua thu in: Jew mi leh Gentail mi kuamah a kilamdanna om loin Jesuh Khrih upna hangin mi khempeuh in Pasian tawh kipawl theihna a ngah hi. Mi khempeuh mawh ciat uh a, a hong honkhia Pasian tawh kigamla uh hi. Ahi zongin Pasian in a hong hehpihna hangin Khrih Jesuh tawh hong tatkhiat manin amah tawh i kipawl thei kik hi. Ama hong sihna hangin mawhna a kimaisak theihna dingin Pasian in Jesuh hong pia a, amah a umte in mawhmaisakna a ngah uh hi. Amah tawh i kipawl theihna ding zia hong lahna-in hih bangin Pasian a hong gamta ahi hi.
Pasian a lungduaina hangin a beisa hunah i mawhnate hong en khong phot hi. Tua ahih leh mihingte in i kisialhpih ding bang om ahi hiam? Bangmah om lo hi. Bang bulphuh ding ihi hiam? Thukham zuihna bulphuh ding ihi hiam? Hilo hi. I upna a bulphuh ding ihi hi. Bang hang hiam cih leh mi khatpeuh Pasian tawh a kipawl theihna pen Thukham zuihzawhna hang hi loin upna hang hi, ci-in i gen zo hi. Pasian khat bek hi a, a upna uh hangin Jew mite amah tawh a kipawl thei-in a bawl mah bangin Gentail mite zong a upna uh hang mah tawh amah tawh a kipawl thei-in a bawl hi. Thukham in mihingte a mawhna kilangsak thei bek ahih manin thukham zuihna hangin kuamah in Pasian tawh kipawl theihna ngah zo lo hi. (ROM 3:11-16, 18-20)
LST sunga Thukham omte zuih ding bekbek ultungsak ding ihih leh Thupiak sawmte sunga "Mi na that kei ding uh hi," (Paikhiatna 20:13) sung bek bulphuh ding ihih cinten ten gun violence hangin kum sim in US ah mi 30,000 ta (average) in a kithah den theihna dingin gun laws control langpang, gun lobbyist group NRA tung panin political funding millions dollars a ngah den Republican politicians honkhat zong tualthahna peng thei lo ding uh hi.
Tua bek hi loin Thukham zuih ding bek ultungsak nuam ihih leh zi thum nei a, angkawm thapai, numei 29 in public ah sexual harassment/molestation hong bawl hi a ci-in ngawhna tuak Donald Trump leh pastor nih a ten'pih khitsate kikhenpih in, pasal thum vei a nei khin, 2010 in televangelist minthang Benny Hinn tawh sexual relationship nei hi ci-in ngawhna tuakin a minthang vangvang Trump' spiritual adviser Paula White zong suang tawh denlup masakhuai pah kha ding hi.
Bang hangin? LST in angkawmte pen suang tawh denlup ding hi na ci hi. Siampi Laibu 20:10 sungah Pasian in Moses' tungah "Mawhna hangin Gimna Kipia Dingte" thu tawh kisai a genna ah, “Pasal khatpeuh a vengpa' zi tawh a mawh leh, tua a khialpa leh a khialnu kithat khawm ding hi," ci-in angkawm pa leh a numei pen suang tawh denlup ding mawhna hi na ci hi.
Jesuh in "Kimakna Thu" a genna ah a zi/pasal midangte tawh mawh lopi-in a mate pen angkawm ci-in Matthai 19:3-9 sungah kician takin hih bangin na gen hi:
Farisi mite pawl khat Jesuh kiangah hong pai uh a, amah a mawhsak theihna ding uh a deihna-un, “Thu khat peuhpeuh hangin zi maktheih ding mah ahi hiam?” ci-in a dong uh hi. Jesuh in, “Lai Siangtho sungah, ‘A kipat cilin a Piangsakpa in numei leh pasal a bawl hi,’ ci hi. Tua ciangin, ‘Hih thu hangin pasal in a nu leh a pa nusia-in a zi tawh kigawm ding a, amaute gel pumkhat a bang ding uh hi,’ ci-in na kigelh hi. Tua ahih manin amaute nih hi nawn loin khat ahi ta uh hi. Tua ahih manin Pasian in a gawmsa mite, kuamah in khen kei ta hen,” ci-in a dawng hi.
Tua ciangin Farisi mite in, “Tua ahih leh bang hangin Moses in mi khatpeuh makna lai gelh sakin a zi masak thei ahi hiam?” ci-in a dot uh ciangin Jesuh in, “Note, hilhzawhin na om loh manun Moses in hih bangin ngeina a omsak thei ahi hi. Ahi zongin a kipat cilin tua bang na hilo hi. Note kiangah kong genin-ah: Mi khatpeuh in midang tawh a zi a mawhna lo buang, a zi a mak a, numei dang tawh a ten' leh numei tunga mawh ahi hi,” ci-in a dawng hi.
Nauphiatte leh neih kibang kitengte bek mawhsakin thukhen khum nuam ihih phiangsan den vial leh angkawmte zong suang tawh denlep masak kul cihna hi. Kristian kineih diak napi-in a ten'pihte uh angkawm lah hi buang lo, ama angkawm manin zite a ma mite pen suangtum tawh denlup masakhuai kha ding hi (midangte tungah thu a khen nuam bangun amau tungah thu kikhenkhum ding hileh). Khristian i kicih leh ei tungah thu hong kikhen ding i deih loh bangin midangte tungah thu va khen sawm den keei a, Thukham khempeuh a zui zo keek bang keei-in, thukham dangte a zui lo midangte tunga thukhen ding Pasian' dinmun va tuhtuh ding hilo hi.
Midangte' Thu Khenna (Luka 6:37-38, 41-42) thu tawh Jesuh in hih bangin na gen hi:
“Pasian in note hong mawhsak lohna dingin midangte va mawhsaksak nawn kei un. Bang hang hiam cih leh midangte' thu na khenzia uh tawh kizui-in note tungah hong khen ding a, midangte tungah na zat uh ngeina mah note tungah hong zang ding hi. Bang hangin na lawmte' mit sunga ninthem tang muhsak thei napi-in nangma mit sunga singluang tang phawk thei lo na hi hiam? Nangma mit sungah singluang a tang kimlai, bangci-in na lawmte kiangah, ‘Na mit sunga ninthem tang hong lakkhiatsak ning,’ ci thei ding na hi hiam? No a kineihkhem mite aw, note' mit sunga singluang tang lakhia masa le-uh cin, na lawmte uh mit sunga ninthem tang na lakkhiat theihna dingun hoih takin khua na mu thei pan ding uh hi.
Uite tungah a siangtho nate pia kei un. Pia le-uh cin hong pet zawsop ding hi. Vokte mai-ah na suangmanphate uh lot kei un. Lot le uh cin sikcip lel ding uh hi. (Matthai 7: 1-6; Luka 6:37-38, 41-42). *Leitung bup in a sim den News piang khinsa Zokam tawh a teisawn teng peuh mite gensia leh mite tungah thukhen a ngawh den keeite zong pen a tawta huai banah midangte tungah thukhenna mah ahi hi. News pen news hi lel a, phuaktawm thu hi loin thupiang a gensawn messenger hi bek hi. Tu ni-a news pen zing ciang adingin tangthu (history) hi.
Khristian i kicih takpi leh Jesuh in thukham lianpen hi ci-in a gen zuih ding hanciam ding hi zaw hi.
Jesuh in thukham lianpen bang hi hiam ci-in a genna ah, “Na Topa Pasian na lungsim khempeuh, na nuntakna khempeuh, leh na pilna khempeuh tawh na it ding hi, cihna ahi hi. Hih pen a masa pen, a lianpen thukham ahi hi. A nihna pen a masa mah tawh kibang a, nangma pumpi na it bangin na vengte na it in, cihna ahi hi. Hih thukham nihte tung panin thukham dang khempeuh le kamsangte’ thuhilhna khempeuh a hong meengkhia ahi hi,” ci-in a dawng hi. (Matthai 22:37-40)
Sawltak Paul in, "Keimah in mihingte pau a tuamtuamte leh vantung mite’ pau nangawn ka pau theih hangin itna ka neih kei leh a bil-aphuai zam leh daltuah kitum tawh a kibang lel ka hi hi. Thuhilh siamna nei-in, thusim khempeuh thei-in, na khempeuh thei-in, mualte kinsak zawhna ding upna ka neih hangin itna ka neih kei leh ka kimanna bangmah om lo hi. Ka neih khempeuh midangte tungah pia-in, Pasian’ nasepna hangin kihaltumna ka thuak ahi zongin itna ka neih kei leh ka phattuamna bangmah om lo hi," ci-in 1 Korin 13:1-3 sungah itna nei lo Khristian kicih hangin a mawkna ahihna na gen hi.
Nungzui Johan in, "Pasian pen ki-itna ahih manin itna a nei lo mite in Pasian thei lo uh hi," ci-in 1 Johan 4: 8 sungah itna nei lote in Pasian thei lo uh hi ci-in na gen hi. Paul in Rom 13:8-10 sungah itna a thupitna thu hih bangin na gen hi: Khat leh khat ki-it ding cih loh buang, kuama tungah leiba nei kei un. Midang a itte in Thukham deihna teng a zuikhin ahi hi. Thukham sungah, “Nu leh pa mawhna bawl kei in, mi that kei in, guta kei in, hazatna lungsim nei kei in,” cihna leh adang khempeuhte pen, “Nang na ki-it bangin na vengte na it in,” cihna thu in huam khinmang hi. Midangte a it mi peuhmah in amaute tungah siatna bawl het lo ahih manin itna i neih ciangin Thukham buppi a zui khin ta ihi hi," na ci hi.
Tu hun-in kamsang kineihkhemte thugente hangin upna man lo-ah lam i pial khak ding kidophuai mahmah hi. "Kamsang a kineihkhemte in leitung thu gen uh a, amaute pen Pasian a thei lo hih leitung mite tawh kipawl uh ahih manin leitung mite in amau’ thugen a ngai uh hi," ci-in 1 Johan 4:5 ah na kigelh a, Paul in, "Mite in thuman a ngaih nop loh hun, amaute' deihna bek a zuihnop hun, amaute' zaknop thute bek a gen ding sia a cial thuahthuah hun hong tung ding hi. Amaute in thuman thutak ngai nuam nawn loin tangthu phuahtawm peuh ngaihsutpi-in nei ding uh hi," ci-in 2 Timoti 4:3 sungah hong hilhkhol khinzo hi.
Tua bek hi loin Jesuh in in a nungzuite a nusiatsan ma-in leitung bei hun ding a genna ah,“Kidawm un la, mite’ khemsa-in ta kei un," ci-in Matthai 24:4 sungah na gen hi.
@ Thang Khan Lian #ZUNs

MINAM ITNA

1. Nupa ki-itna in minam itna ahi hi. Minam i cih pen nupa tung pan a piang ahi hi.
2. Tate tute kepna khualna in minam itna ahi hi. Tate tute pen minam note ahi hi.
3. Nute pate zahtakna in minam itna ahi hi. Amaute pen minam piankhiatna ahi uh hi.
4. Lawmte vengte itna in minam itna ahi hi. Minam pen a kungpi hi a, amau pen a hiangte ahi uh hi.
5. Ei leh ei kikepna in minam kepna ahi hi. Ei hangin minam siatna piansak loh ding hi.
6. Kipuah kizuunna in minam puah, minam zuunna ahi hi. Minam sunga mikhat a puah, a zuun kihi hi.
7. I neih, i lamh zawh leh minam a angtang sak ihi hi. A gamla pen khatin zong hong suang ding hi.
8. I hauh i liat leh minam a khamuang sak ihi hi. I liim-ah minam note a lungtai ding uh hi.
9. Vaihawm siam, makai siam i hih leh minam a khai ihi ding hi. Minamte i tungah hong luai ding uh hi.
10. Haksatnate i thuakzawh leh minam adingin galdo do ihi ding hi. A thuakzote' hangin hangsanna pianga, hangsanna in matutna ahi hi.
11. Angsung pilna leh zuautatna i neih kei leh minam a kemkem ihi ding hi. A kimangngilh nate leh a kimansuah nate a neite in a ngah kik ding uh hi.
12. I cit, i siam leh minam a puuipuui ihi ding hi. A zawng mipil khat tawsawnna in nam khaici vawhvawh ahi hi.
13. Guallelh, supna, baainate i thuak siam leh minam a hehnem nem ihi ding hi. Ei bangin a thuak midangte i muh ciangin i kha lum tuam hi.
14. Ahi lopi-a mawhsakna i thuak ciangin i thuak keikai leh teti a kholkhol ihi ding hi. I dikna hong kilat ni ciangin mi khempeuh ei lamah hong pang ding uh hi.
15. Leimong dongah i om zongin i omna peuh i minam mun i suak sak thei hi. Ei pen ei minam mah ihi hi.
16.Namdang lakah i om zongin i minam a kilangsak ding eite mah ihi hi. Siatna phatna khat a om ciangin, "Kua hi a, kuate hiam" kici puut hi.
17. Singgah pum khat, meh suah khat lel tawh minam thupi i seekseek thei hi. Namdang i lawmte i nekngaihna in nam mualsuang gelhna ahi hi.
18. Namdang i lawmte lakah makai i suak thei hi. A cinghte ki-it a, i itte' thu kingai hi.
19.I pianna, i lamkiatna mun i nusiat hangin, i mang nangawnin tua mun mah ah i om den hi. Pianna nu leh pa, pianpih laiguizomte pen i neih manpha pente hi a, i lungsim in amaute kiang a lawi lo ahi hi.
20. Minam piangsakpa in Pasian hi a, Pasian a itte in minam zong a it ding hi. Minam adinga nasemte zong Pasian' nasem ahi uh hi.
21. Minam a veite a kiphawk khak loh hangin namnu nampa ahi uh hi. Veina pen nu leh pa dinmun ahi hi.
22. Minam a vei midik khat i hih leh i phawkkhak sese loh hangin mi honkhat in hong phattuampih ding uh hi. Sodom khuapi sungah midik 10 bek om lezong khuapi a kisia lo ding ahi hi.
23. Minam a vei midik khat i hih leh ahi zo lo honkhat hong kikhenkhiat ahi hi. Ahi zo lote lakah ahi zote mah kimuang hi.
24. Minam a vei midik khat i hih leh hong gensiasiate in hunkhat ciangin i angliim hong ngai kik ding uh hi. A thuakzo pente mah kinungdelh kik nuam lel hi.
25. Minam a vei midik khat i hih leh i guallelh lai takin i muh lohna ah khitui nul honkhat a om ding hi. A kimangngilh meigong tagahte in midikte bek mah a ngak uh hi.
26. Minam a vei midik khat i hih leh vakhu bangin migi ta leng, gul bangin pil hun a om ding hi. Kidemna leh kihazatna thang antahte khum thei mahmah hi.
27. Minam a vei midik khat i hih leh ei leh ei kitodelh i sawm ding hi. Mi i muan leh midangte' mualsuangin i ding kha ding hi.
28. Minam a vei midik khat i hih leh thuman kawnggak gak-a kithawi det ding ahi hi. Ki-awngholh theihna ding a man tuak lampi tam lua hi.
29. Minam a vei midik khat i hih leh i bil, i kam, i mit kep huai hi. Leitungah sawm-a khat bek midikte' aa ahi hi.
30. Minam a vei midik khat i hih leh ne masa, dawn masa, pau masa kei ni. A nunung pen-ah midikte' aa hong pai pan ding hi.
✍️ TD Khen Tuuno Huang

SOCIALISM, COMMUNISM, FASCISM, NAZISM ...

#SOCIALISM: You have two cows, and you give one to your neighbor.
#COMMUNISM: You have two cows, the government takes both and gives you milk.
#FASCISM: You have two cows, the government takes both and sells you milk.
#NAZISM: You have two cows, the government takes them and kills you.
#CAPITALISM: You have two cows, you sell one and buy a male. You multiply your cows and there is economic growth. You sell them, you retire and you live on your profits.
#MODERN_CAPITALISM:You have two cows, you sell one and buy a male. You multiply your cows and you buy those of your neighbors. Then your neighbors become your shepherds, you pay them in monkey currencies and they lived in poverty and die poor.
#AMERICAN_SOCIETY: You have two cows, you sell one and you have to make the other one to produce milk like 4 cows. By stress of producing beyond her capacity, she dies. You hire a consultant to understand this death. The blame others for the death of your cow.
#FRENCH_SOCIETY: You have two cows, you go on strike because you want a third cow.
#GERMAN_SOCIETY: You have two cows, you modify them so that they live 100 years, eat once a month and take care of themselves.
#CHINESE_SOCIETY: You have two cows, you sell milk to your compatriots and you produce plastic milk to export to the rest of the world. You become rich.
#THIRD_WORLD_SOCIETY: You have two cows, you eat them all in one month, and you dream that donors or the international community give you more cows. When that doesn't happen, you go to a church and hope for miracle cows. You fast 40 days and 40 nights without eating or drinking so that the cows will fall from Heaven. At last You die in extreme poverty.
#BLACK_AFRICAN_SOCIETY: You have more 10 cows and then an evil white man comes from wherever he comes from. Out of the goodness of your heart, you give him a piece of a land and 2 cows. Because of his jealous and manipulative nature he comes for your cows and your land and forces you to work for him.

Wednesday, 22 January 2020

ZAWSOP NUNTAKNA MAH HI ZEL

ZAWSOP NUNTAKNA MAH HI ZEL

"Mihai leh biakna hahkat luat manin mihai om uh hi. Biakna hahkat luat manin mihaite pen mihaite sangin hai zaw lai uh hi. Bang hang cih leh amau lamah Pasian om/pang dingin ngaihsun uh hi," ci-in American Jesuit priest, writer, Jesuit magazine America ah editor-at-large sem leh 2017 in Pope Francis consultant to the Vatican's Secretariat for Communications in a guang Father Jame J. Martin SJ in a gen tu hun political society ah man mahmah diak se bang hi.
Biakna hahkat diak kineihte leh Khristian a kisa pha diakte pen muhdahna, huaihamna, leh duhhopna, gitlohna, ngongtatna, paktatna, zuaugenna, thuman lohna, ut bangbanga phengtatna leh kampauna, ang sung ding bek khualna leh deidantuamna neite, minam dangte sangin ama minam a thupi leh sang zaw a ngaihsunte (racists), mi genthei leh cimawh - galtaite leh peemta mite a mudah leh langpang (anti-immigrants) mite a pumgup teng hi na zawsop uh hi. Biakna bek zuih ding hahkat uh a, biakna sunga zuih ding thute, a manphatnate leh a thubullet, kingakna thu bulpite (religious values and principles) a nawnkhin leh dapkoih teng na hi zawsop uh hi. A biakna zuih min (religion name) lo buang uh a kepbit uh leh thupisim uh om lo hi. Khristian kici lamlan napi-un Khristian values leh principles tawh a ngaihsutna uh, a lungsim uh leh a gamtat a kampaunate uh kigamla mahmah hi. Na khempeuh biakna tawh meekmat sawm niloh zaw lai uh hi.
Tua hi napi-in biakna a hahkat diak pen bangin kingaihsun zaw lai uh hi. Lai Siangtho sunga well-established conservative masa pawl Farisai, Saducci leh thukham hilh siate tawh kilamdang vet lo uh hi. Amau ngaihsutna leh biakna zuih tawh kibang linlian a zui lo mi teng tungah thuakzawhna a nei lo (religious bigot; fanatic or fundamentalist) vive hi uh a, amau deih bangbangin a pei zawh lohte uh leh thuzawh zo lohte uh golhgukna tawh zuakin singlamteh tungah a khailum ziauziau nuam pahpah teng hi zawsop lai zen uh hi. Tua hi napi-in Pasian kineihsaktuam ngam lai zawsop uh hi.
Biakna hahkat diak a kineih mite in amau ngaihsutna bangbang nei loin, amau thusan zia tawh kituak lianlian a mittaw sialkhau let ngam lote leh sial nungzuih banga a mot zuih ngaungau nuam lo teng Dawi mangpa leh Satan hi, dawi tawh kipawl hi ci-in ngawhsuk pahpah uh a, Dawi mangpa lawhna tawh a minthangsak zawsop uh hi. Thu khatpeuh gen le-uh Pasian' min zangkhai ngaihsut mahmah uh a, a ut bangbangun Pasian' min phengzat ziahziah ngam zaw lai uh hi. LST sung sim leng Moses' tungah Pasian' Thupiak Sawmte lak-a nihna ah Pasian' min zat khialh khak ding lauhuai mahmah napi-in biakna hahkat diak a kicite in Pasian nangawn kihtakna themkha zong nei kieuhkeuh lo zawsop uh hi.
“Topa note’ Pasian’ min a sia lamin na zang kei ding uh hi. Bang hang hiam cih leh Topa in ama min a zang khialte gim pia ding hi." (Paikhiatna 20:7)
American writer, humorist, entrepreneur, publisher, leh lecturer minthang Mark Twain in, "Biakna kici pen ngian zatsiamna tawh midangte khem in amah a kimuangsak in, thuman lo a um sak masa pa in mihai masa pa a muh in hong phuankhiat ahi hi," (Religion was invented when the first con man met the first fool) a cih na man mahmah hi. Jesuh Khris in Christianity na phuankhia lo a, Prophet Mohammad in Islam na phuankhia lo a, Moses in Judaism na phuankhia lo a, Gautama Buddha in Buddhism na phuankhia lo hi. Amaute in Pasian' deihna banga gamtat ding zia, thumanna, itna, kilemna leh cimawh genthei mite lainat zia ding thute na tangkopih bek uh hi. Biakna (religion) kici pen mihing phuankhiat tawm ahih manin biakna bek zuih ding i hahkat a, biakna manphatnate leh a thubullette leh a kingakna bulpite zuih ding i hanciam kei leh ei leh ei a kikhemkhem ihi bek hi.
Sawltak Paul in hih bangin na gen hi:
Keimah in mihingte pau a tuamtuamte leh vantung mite’ pau nangawn ka pau theih hangin itna ka neih kei leh a bil-aphuai zam leh daltuah kitum tawh a kibang lel ka hi hi. Thuhilh siamna nei-in, thusim khempeuh thei-in, na khempeuh thei-in, mualte kinsak zawhna ding upna ka neih hangin itna ka neih kei leh ka kimanna bangmah om lo hi. Ka neih khempeuh midangte tungah pia-in, Pasian’ nasepna hangin kihaltumna ka thuak ahi zongin itna ka neih kei leh ka phattuamna bangmah om lo hi. Tu lai takin a om lai thu thumte pen upna, lametna, leh itna hi a, tua thumte sung panin itna mah a thu lianpen ahi hi. (1 Korin 13:1-3, 13)
'Khat leh khat ki-it ding cih loh buang, kuama tungah leiba nei kei un. Midang a itte in Thukham deihna teng a zui khin ahi hi. Thukham sungah, “Nu leh pa mawhna bawl kei in, mi that kei in, guta kei in, hazatna lungsim nei kei in,” cihna leh adang khempeuhte pen, “Nang na ki-it bangin na vengte na it in,” cihna thu in huam khinmang hi. (Pai 20:13-15, 17; Siam 19:18; Thkna 5:17-19, 21) Midangte a it mi peuhmah in amaute tungah siatna bawl het lo ahih manin itna i neih ciangin Thukham buppi a zui khin ta ihi hi.' (Rom 13:8-10)
James in "Mi Deidan Lohna Ding Hilhkholhna" thu a genna ah:
'Sanggamte aw, hoih takin na ngai un. Pasian a it mite tungah piak dingin a ciam vantung gam a ngah ding leh upna thu-ah mihau a suak dingin Pasian in leitung mizawngte a teel hi napi-in, note in mizawngte na simmawhbawl uh hi. Note hong bawlsia-in thukhen zum hong tun pahpahte, mihaute hi zaw uh hi. Lai Siangtho sungah, “Nangmah na ki-it bangin na vengte na it in,” ci-in a genna Topa’ Thukham zui le-uh cin a hoih hi pah hi. Ahi zongin mi na deidan uh leh note a khial na hi uh a, Thukham a palsat na hi veve uh hi. Mi khatpeuh in thukham dang khempeuh a zuih hangin khat a khialh nak leh a vekpi-in a khial mah ahi hi. Bang hang hiam cih leh, “Nu leh pa mawhna na bawl kei in,” a ci pa mah in, “Mi na that kei in,” cithuah lai veve hi. Nu leh pa mawhna na gamtat loh hangin mi na thah nak leh thukham palsat mah na hi veve hi. Tua ahih manin mi a khahkhia thei thukham tawh kizui-in thukhenna a thuak ding mi bangin kampau-in na gamta un. Bang hang hiam cih leh hehpihna lungsim a nei lote tungah Pasian in thu a khen ciangin hehpih lo ding a, hehpihna lungsim a neite tungah Pasian in thu a khen ciangin a hehpihna in zo zaw ding hi.' (James 2:5-6, 8-13)
James in, "Nu leh pa mawhna na gamtat loh hangin mi na thah nakleh thukham palsat mah na hi veve hi... Bang hang hiam cih leh hehpihna lungsim a nei lote tungah Pasian in thu a khen ciangin hehpih lo ding a, hehpihna lungsim a neite tungah Pasian in thu a khen ciangin a hehpihna in zo zaw ding hi," na ci ahih manin biakna hahkat diak kineihte in nauphiatna leh neih kibang kiten'na nek mawhna in ngaihsun napi gun violence hanga nisim a kithahna leh refugees leh immigrants mite haksatna awlmawh vet lo loin, mi deidantuam in hehpihna nei lo uh ahih manin biakna hahkat kineihkhem, a kilimbawl tawm leh mihoih a kineihkhem na hi zawsop uh hi.
Minam it luatna hangin mi thahna pen itna neih lohna hi zaw a, mizawngte huhnopna hangin guktakna man tuan lo hi. Na theihna in na up ding hong dal leh mihing pilna a suang na hi a, na upna in na theihna hong khansak kei leh Kha Siangtho a nial na hi hi. Kha tha bek tawh gualzawhna a ngah mi mawkmawkte mah zui zaw lecin na thanemnate hong theihpih zaw-in hong telkhial lo zaw ding hi. Kha Siangtho lo tawh kilaam, kidiang, kikap, kipuk thei napi, kipiangthak thei lo hi.
James a pianthak ciangin a u Zeisu pen a Topa Jesuh suak napi, ei pianthakna ah Topa Jesuh pen sila kisuah thei gige hi. Mi mai ah na kipulakna pen nang leh nang na kimuhna hi-a, amau hong muhna taktak bel na kipulak loh teng hi zaw se hi. Diktatna na khauhsuah ni pen na manphatna a bei ni ahi hi. "Topa aw, hong hausak in. Mizawngte ka huh zawhna dingin thuneihna hong pia in. Thuman bangin thu ka khen zawhna dingin," ci-a thugen ngam makai i kisam mahmah lai hi.
Nungzuite' gualzawhna ah a lungdam thei makai pen makai hoih hi a, a naseppih uliante nasepna gah teng minphatna a deih pa makai gina lo ahi hi. Poina hemna khatpeuh hangin mi na nawkkhin khak leh Jesuh a sang zo lo na hi hi. Makai hoih in leh thu um taktak mi in phawkkhak loh nei lo a, a kinawlkhin pente nangawn sungtangsak hi. Jesuh in talent meetbawl dingin hong hilh bek a, thu-um mite meetbawl dingin hong hilh ngei lo hi.
✍️ Thang Khan Lian #ZUNs

KHRISTIAN A KICITE LEH KHRISTIAN MITE NUNTAK ZIA

KHRISTIAN A KICITE LEH KHRISTIAN MITE NUNTAK ZIA

1. "Topa’ deih bangin gamtatna pen galte nangawn lawm-a kaihzawhna ahi hi," (Paunak 16:7) ci-in a gen ding bailam kisa mahmah ciat hi. Ahi zongin, "Topa’ deih bangin ka gamtatna hangin ka galte nangawn lawm in ka kai zo hi," cih ding na thubaih het lo sese hi.

MUAL TUNG THUHILHNA SUNGA KAMMAL (MATTHAI 5:5-10)

2. "A lungnem mite in Pasian' ciamsa leitang ngah ding uh ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi," ci-a gen ding baihlam kisa mahmah napi-in, "Ka lungnem manin Pasian' ciamsa leitang ngah ding ka hih manin thupha mi ka hi hi," cih ding na baih het lo sese hi.
3. "Pasian' deih teng sep ding a hanciamte Pasian in lungkimna ngahsak ding ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi," ci-in a kigenna kiza mun mahmah napi-in, "Pasian' deih teng ka sep manin Pasian in lungkimna hong ngahsak ahih manin thupha ngah mi ka hi hi," ci-in a gen ngam ding mi kimu zo lo sese hi.
4. "Midang a hehpih mite tungah Pasian in hehpihna
pia ding ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi," ci-in pulpit tunga a awngawng kiza mun mahmah napi-in, "Midang ka hehpih manin amaute ading thupha ka bawlsaknate hangin Pasian' hehpihna ngah ka hih manin thupha ngah mi ka hi hi," ci-in a awng kiza ngei lo sese hi.
5. "Lungsim takpi tawh Pasian a zong mite in Pasian mu ding ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi," ci-a thugenna kiza mun mahmah napi-in, "Lungsim takpi tawh Pasian ka zon' manin Pasian mai mu ka hih manin thupha ngah mi ka hi hi," a ci ngam ding kiza ngei lo sese hi.
6. "Kilemna ding deihin a hanciam mite in Pasian' tate cihna ngah ding uh ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi," ci-a gen ding baihlam mahmah napi-in, "Kilemna ding deihin ka hanciam manin Pasian' tate cihna ngah ka hih manin thupha ngah mi ka hi hi," a ci ngam ding mi mu zo lo sese hi.
7. "Pasian' deihna bangin a gamtat manin bawlsiatna a thuak mite vantung ki-ukna sungah a omte ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi," ci-a gen kiza mun mahmah napi-in, "Pasian' deihna bangin ka gamtat manin bawlsiatna ka thuak manin vantung ki-ukna sungah tung peelmawh ding ka hih manin hupha ngah mi ka hi hi," ci-in teci pang ngam Kristian zak ding mel kimu zo nawn lo sese hi.
Hauhna, cidamna, daupaina, matutzawhna leh lawhcin'na bek deihin tuate bek thupha a ngaihsun Khristian kici kitam mahmah mawk hi.

THUKHAM LIANPEN (MATTHAI 22:37-38)

8. “Na Topa Pasian na lungsim khempeuh, na nuntakna khempeuh, leh na pilna khempeuh tawh na it ding hi. Hih pen a masa pen, a lianpen thukham ahi hi. A nihna pen a masa mah tawh kibang a, nangma pumpi na it bangin na vengte na it in," ci-in thu kigen kiza mun mahmah napi-in, "Ka Topa Pasian ka lungsim khempeuh, ka nuntakna khempeuh, leh ka pilna khempeuh tawh ka hi. Keima pumpi ka it bangin ka vengte ka it hi," a ci ngam ding mi kuamah ki-om lo sese hi.

ITNA (I KORIN 13: 8-3-7; ROM 13:8)

9. "Ka neih khempeuh midangte tungah pia-in, Pasian' nasepna hangin kihaltumna ka thuak ahi zongin itna ka neih kei leh ka phattuamna bangmah om lo hi. Itna neite a lungduai-in migi hi. Itna neite in hazatna lungsim nei loin, zong kisathei lo hi. Itna neite a kilawm loin gamta lo, heh pakpak lo, mite' mawhna ciamteh lo hi. Thuman lote-ah lungdam ngei lo uh a, thumante bekah lungdam uh hi. Itna neite lungkia cih om ngei lo hi; a upna, a lametna, lungduai takin a ngaknate uh a mawkna cih om ngei lo hi," ci-in a kisim khiatna leh a kigenna kiza mun mahmah hi.
Ahi zongin, "Itna taktak nei ka hih manin ka neih khempeuh midangte tungah phal takin pia-in, Pasian' nasepna hangin kihaltumna ka thuak ngam hi. Itna ka hih manin lungduai-in ka migi hi. Itna nei ka hih manin hazatna lungsim nei loin, zong ka kisathei kei hi. Itna nei ka hih manin a kilawm loin gamta lo, heh pakpak loin, mite' mawhna ka ciamtehsak ngei kei hi. Thuman lote-ah ka lungdam ngei lo a, thumante bekah ka lungdam hi. Itna nei ka hih manin lungkiat cih hun ka nei ngei kei hi; ka upna, ka lametna, lungduai takin ka ngaknate a mawkna cih om ngei lo hi," a ci ngam kuamah kiza ngei lo sese hi.
"Khat leh khat ki-it ding cih loh buang, kuama tungah leiba nei kei un. Midang a itte in Thukham deihna teng a zui khin ahi hi," cih a kigenna kiza mun mahmah napi-in, "Khat leh khat ki-it ding cih loh buang, kuama tungah leibat ka nei kei hi. Midangte ka it manin Thukham deihna teng ka zui khin hi," a ci ngam a kamkeek kimu leh kiza ngei lo sese hi.
10. "Topa' na na sepnop kei uh leh, Gun gal khat-a a na na sepsak uh na pu na pate uh pasian ahi a, note' ten'na gam Amor mite' pasian ahi zongin, a na na sepsak ding peuhpeuh uh tu ni-in teel un. Ahih hangin kei leh ka innkuanpihte in ahih leh Topa' na ka sem ding uh hi,” (Joshua 24:15) cih sermon i neu cil panin kizaza napi-in, "Topa' na na sepnop kei uh leh ka nuntakna piakhia in ke'n Pasian' na sem dingin tu ni-in ka teel khinzo a, ka khentat zo hi. Kei leh ka innkuanpihte in ahih leh Topa' na ka sem ding uh hi,” a ci ngam ding mi ki-om lo sese hi.
A puatham bek-a Khristian kineih, ngia tuuvun silh vive ihi tam maw? I Zogam ah Lungdamna Thu hong kipuakna kum 100 cin'na pawi thupi takin kibawl a, Tapidaw i suahna kum 100 val khin napi-in i nisim nuntak ziate leh kampaunate Tapidaw ngeina tawh kigamla semsem bang hi.

HUH DING NGETNA (LATE 120;2; 34:7-20)

Topa aw, mizuaute leh mikhemte' kiang panin
kei hong honkhia in. Huhna a ngen dingin thumante a kiko ciangin Topa in za a,a haksatna khempeuh panun amaute a honkhia hi. Lungsim kitamzante kiangah Topa hong om a, lungsim zangawpte a hon hi. Thuman mi' thuakna a tam mahmah hangin tuate khempeuh panin Topa in amah a hon hi. Amah in thuman mipa kem a, a guh khat zong kitan lo hi.

THUKHUPNA:

I gamtatnasate limtakin ki-enpha kikin Topa ' lamah kiheikik ni. Vantunga om Pasian tungah i lungsim pia-in thu ngen ni. (Kah La 3:40-41).
Thumanna leh cihtakna khahsuah ngei kei in la, na ngawngah tuate okin, na lungtang tungah gelh in. Tua hi leh, Pasian' mai leh mite' mai-ah maipha ngahin na ma vang ding hi. Na lungsim khempeuh tawh Topa muang in la, nang' theihna suang kei in. Na hihna khempeuh ah amah phawk in. Tua hi leh lampi man amah in hong lak ding hi.
Nangmah a pilin kingaihsun tawm kei in la, Topa zahtakin a sia peel in. Tua hi leh nang-a' dingin damna zatui tawh kibang ding a, na meimate hong damsakin na natnate hong daisak ding hi. Na neihsa leh na anpalte tawh Topa zahtak in. Tua hi leh na ansalte an tawh kidim ding a, beel dimlet in leenggahzu na nei ding hi. (Paunak 3:3-10)
Khristan kici ihih leh i nuntak ziate kisiittel pha kikin, kidawm ni. I nuntak ziate leh i kampaunate midang kua hiam adingin Lai Siangtho na hi kha thei hi. Missionary sem dingin mission field ah i va kuankhia zo kei kei zongin i gamtatna leh kampauna panin Jesuh lim leh mel kilangsak hileng Lungdamna Thu a tangkopih den kihi thei lua hi.
@ Thang Khan Lian #ZUNs

Monday, 20 January 2020

Politics I Cih Bang Hi Hiam??? (Ciamnuih thutak)


Politics I Cih Bang Hi Hiam??? (Ciamnuih thutak)

Ni khat pasal naupangno khat a pa kiangah va tai belbel a, "Pa aw, politics kicici bang a cihna hiam?" ci-in va dong hi. A pa in, "Pha hi ka ta aw, hih bangin kong gen ding hi," ci-in politics kici bang a cihna hiam cih gentehna pia-in a hilhcianna hong gen hi:
"Kei pen i innkuan adingin nek leh tak leh dawn ding khempeuh a kaikhawm pa (breadwinner) ka hih manin kei pen "Capitalism" i ci ding hi. Na nu pen sum leh paai zeekna vai lamsang ah a vaihawm (administrator of the money) ahih manin amah "Government" i ci ding hi. Kei leh na nu in note kisapna khempeuh hong sikin hong guan ka hih manun note (tate) pen a mipite "People" i ci ding hi. Naudon dingin i guaih nasemnu (nanny) pen nasem mite "Working Class" i ci ding hi. Na sanggampa pen i mailam hun ding maban (future) i ci ding hi. Tu-in politics kici a khiatna lim takin ngaihsun lecin na telsiam ding hi," ci hi.
Naupangno zong a lupna dei ah pai-in a pa' thugente a khiatna bang hi ding hiam ci-in lim takin lungngai dide hi. Tua leh zankim lai takin a naungak uh hong kap zakzak ahih manin a naungek uh bangci hiam ci-in va veel khiankhian leh a zun leh ek dalna dingin a tawdapna (diaper) a zun leh ek tawh na kawt dekdak hi. A nu leh pa' lupna dei sungah tailut hangin a nu bek lupna tungah na thallup beba a, vokpi ihmu bangin na naksia damdam hi. A ihmu hithiat a nu phawng nuam lo ahih manin naungek don dinga kiguai nasemnu' lupna dei lam a va delh taitai hangin tawh (key) tawh na kisungkilh bekbak sawnsawn lai hi.
Naupangno in zong cihna ding thei lo ahih manin naudonnu' kong kikalhna tawhtang hawm/vang (keyhole) panin a sim et khiankhian leh naudon nu' tungah a pa na tuang veuvau mawk hi. A naungek kap uh kimangngilhbawl in ama lupna dei sungah lut kik in, a lupna tungah lum kik hi. Tua leh a zing ciangin khua hong vaak khit nungin naupangno in a pa kiangah, "Pa aw, tu in bel politics kici a khiatna telcian taktak dikdek ta ing ei...," va ci hi. A pa in, "Hoih hi, ka tapa aw. Nangma saanzia tawh kituak bangin politics kici a khiatna hong gen sin aw..." ci-in dawng hi.
Tua leh naupangno in, "Hmmm, politics kici ah Capitalism in Working class mite tungah haksatna leh vangik guan hi; ahih kei leh susia dikdek (completely screwed) a, Government in a mawhpuakna tavuan thudon loin ihmu in vokpi bangin naksia damdam in, a mipite (People) lunghimawhna leh haksatna kithudon lo a, maban (future) ding bing mahmah ahih manin uih mahmah (deep poo) hi," ci-in dawng hi.
Politics kicici pen a koi mun khempeuh ah hih dan pian vive hi a, ruling party in na hoih sem pen hi ung ci-in kigen ciat uh a, mi' uptheih ding thu (propaganda) vive mutmut in, a nasepna lopi nangawn uh kipumphatphat lel uh hi. Opposition parties lamte in ruling party thuman lohna leh citlahna teng kankuat in phollakkhia den uh ahih manin ruling party tung panin opposition parties tung panin government' thuman lohna leh citlahna thusim leh thuman kithei zaw den hi. Ruling party leh politician kicite lauhthawng lianpen a thuneihna tokhom uh khahsuah loh ding leh amau mimal hamphatna laihkhiat theih teng laihkhiat mengmeng ding cih ahih manin va pum gup teta pong pen i meetpihna ding tam het lo hi. Politics uk i kicih leh thuman leh thutang bang hi a, gam makaite ahihna uh leh sepkhiatna uh bang hiam cih kantel masak huai phot hi.
Soviet Union makai Nikita Khrushchev in, "Mun khempeuh ah politiciante kibang khin uh hi. Lui (leh guam) om lohna nangawn ah lei (bridge) ka bawl ding hi ci-in hong kamciam uh hi," a cih leh English novelist, essayist, journalist leh critic minthang George Orwell in, "Political kampau pen thuman bangin a kilang dinga zuaugenna leh a zahtakhuaite thahna dinga kibawl hi a, a kampaute uh huih lakah thuman banga kilang dinga kibawl hi," a cih uh na man mahmah hi.
@ Thang Khan Lian #ZUNs