Friday, 18 August 2017

MAKAITE MAWHNA MAW, MIPITE MAWHNA?

MAKAITE MAWHNA MAW, MIPITE MAWHNA?
Ka khua theih cil lai-in gam makai ten, "UT, 6th Schedule i ngah ciangin zawngtah helicopter in kilo ding hi," ci uh hi ci-in upa ten holimna in zangin 6th Schedule ngah ding kal ngaklah mahmah uh hi. 1980s panin Suahtakna (independence) ngahna dingin India kumpi do ding leh Kawlgam leh Vaigam a Zomi teng tuibang gawm khopna ding movement tuamtuam hong hat kik mahmah hi.
Ahih hangin tu dong Suahtakna ngah malak sangin, a tuam a ki-ukna (Separate administration), UT, autonomy, 6th Schedule, district nangawn kingah nai lo hi. Mipite deihna tawh kingah ding maw ahih kei leh makaite makaihna tawh kingah ding? Makai ten hong makaih khial maw, hong khem hai gawp maw, makai a cin nop man un a vision uh muh theih dingin tu dong khutcin them cia zong muh theih ding om nai lo maw? Ahih kei leh mipi ten makaite nung thuap zo lo, nawh zo lo maw?
Manna ding om lo makaite mah kimakaih sak ngaungau lai ding maw? Makai ding a om loh luat manin makai mah in pangsak lailai, pangsak den ding maw? Manna ding makai a kimanna ding thei lo napi tua bangte makai dinga teelcing den lai teng kuate? Democracy ah thuneihna sangpen nei mipi ten kimanna ding makai teng bek teelcing den ding maw?
Vision nei lo makai a kimanna ding om lo a, vision nei napi in a vision muh theih dingin a tak (reality) suah thei lo makai zong a kimanna ding om tuan lo hi. Gensiatna leh citlahna nei lo ki-om lo a, ahih hangin tuate khempeuh nawk ngam leh thuak ngam dingin mipi lak panin a dingkhia ngam, a kipankhia ngam, mipi mai-ah pai ma a phuk ngap leh a nawk ngamte pen makai kici thei pan hi. Makai khat in a mawhpuakna (tavuan) a zawh zo kei kei leh tua thu a kigen ciangin makaite gensia kici thei lo a, lamet bangin a mawhpuakna a zawh kei leh mipi ten muanna tawh makai dinga kiteel ahih manin phunsan theihna ding rights nei lua uh hi. Dictatoship a khangkhia leh dictatorship gu kham lai, gu kham a nga lung-am a hoi tai duaiduai teng leh democracy nuai-ah khangkhia napi democracy bang hiam, politics bang hiam cih thei lo teng bekin makaite hawmthawhna kampau ngam teng mawhsak ngam in, makaite thuman lohna leh citlahna teng pumgup nam eueu lai uh hi.
A mawh puakna thudon lo, hong mainawtpih ding banga hong mainawtpih lo, a nawk ding banga nawk ngam lo, maphu ngam lo kimanna ding nei lo makai dinga deih lai-a teelcing lailai a, lametna neite (mipite) pen mitdel sialkhau len leh mittaw lam kihilhsak a a tun nopna tun ding a lamen lai teng ahi hi?
Makai muan tham ding ding leh na rights a vangliatna theih sawm in la, phawk in. Nang khut ah zong mawhpuakna lianpi kinga hi. Na rights thei in, a vangliatna zatsiam in. Mipite hamphatna ding laikhia thei lo makai khat leh mihai khat a manphatna kikim a, mipite hamphatna ding lampi ah hong makai thei lo makai khat muang ngam den pa/nu leh mihai khat a kilamdan'na om tuan lo hi. Leitung kinawh lua ta ahih manin ei hamphatna ding mah delh in, i laihkhiat sawm a, i nawk mengmeng kei leh kuamah in i khut sungah i deih leh hamphatna ding hong pia lo ding hi. Na galpa na zawh theihna dingin do lo phamawh a, kuamah in a lutang hong tansak in, na khut sungah kuang in na galpa lutang hong pia diaiduai lo ding hi.
-Thang Khan Lian

No comments:

Post a Comment