GIANT BLACK HOLE GOLNA NI SANGIN 660 MILLION VEI GOLZAW HI CI
July 10, 2017: A gol mah mah a kikhin diamdiam aksi lom om khawmna giant elliptical galaxy kicihna mun a kua vang vom golpi 'giant black hole'' kici pen Ni lom/tang (mass) sangin 660 miilion vei golzaw hi ci-in aksite thu a sinmi, ni-kha aksi leh van a om nate thu a sinmi (astronomers) ten mukhia uh hi. University of California a researchers Irvine (UCI) leh a lawm (colleagues) ten black hole golna pen Chile gam-a Atacama Large Millimetre/submillimetre Array (ALMA) highly precise measurement cih zangin a golna a theihkhiat uh ahi hi.
University of California a researchers Irvine (UCI) leh a lawm ten black hole kiim kot-a a pan dildel huih "cold molecular gas disk" hatna (speed) leh black hole kimkot leivui (dust) hatna zong mukhia uh a, tuate pen aksi lom omkhawmna (galaxy) laizang/lungtang (heart) NGC 1332 kicihna ah om hi.
Researchers ten black hole golna pen Ni sangin 660 million vei golzaw a, a kitehna panin black hole laizang phazah lian (most precise measurements) kithei hi ci-in scientists ten ci uh hi. ALMA researchers ten black hole sunga hupna nei a kual (gravitational sphere) molecular gas vot in black hole kiim a kimkot lam a muhkhiat masakna uh hi ci-in UCI a sem Aaron Barth in ci a, black hole kiim a huih vot (clod gas) in hupna nei in a kaihna (gravitational pull) lim takin etcianna nei lai uh hi ci-in gen beh hi.
Aksi kikal leh leh aksi lak ah huih (interstellar gas)-te pen sah
(dense) in, leivui (dust) leh meii vot (cold clouds) hi a, ahih hangin vaak lo napi un wavelengths hangin vaak uh hi cih ALMA ten mukhia uh hi. Researcher ten ALMA a observatory powers tawh NGC 1332 a om giant elliptical galaxy kici aksi gol lom om khawmte en uh a, giant elliptical galaxy i cih pen a gamlatna leitung panin van leilu lam (southern sky) 73 million light-years gamla om a, elliptical galaxies i cihna mun ah black holes laizang om hi. Elliptical galaxies a omte lak ah khat in molecular gas pan dildel (disk) votna mun khat om a, tua mun pen leivui in a laizang kimkot hi ci-in scientists ten ci uh hi. ALMA researchers ten hih mun a radio-wavelength molecules vaak mukhia uh hi.
(dense) in, leivui (dust) leh meii vot (cold clouds) hi a, ahih hangin vaak lo napi un wavelengths hangin vaak uh hi cih ALMA ten mukhia uh hi. Researcher ten ALMA a observatory powers tawh NGC 1332 a om giant elliptical galaxy kici aksi gol lom om khawmte en uh a, giant elliptical galaxy i cih pen a gamlatna leitung panin van leilu lam (southern sky) 73 million light-years gamla om a, elliptical galaxies i cihna mun ah black holes laizang om hi. Elliptical galaxies a omte lak ah khat in molecular gas pan dildel (disk) votna mun khat om a, tua mun pen leivui in a laizang kimkot hi ci-in scientists ten ci uh hi. ALMA researchers ten hih mun a radio-wavelength molecules vaak mukhia uh hi.
A vaak pen a taankhiatna (emission) pen wavelength tom zaw panin sau zaw in Dopper Effect kici in kikhek/kilaihsak a, tua pen tua kiim ahih kei leh tua pua a disk gas in a kikhek zia ding piangsak hi. Tua panin astronomers ten gas tatna leh kikhinna (motion) thei thei uh hi ci-in scientists ten ci uh hi. Research bawl ten radio-wave in a vaak a taankhiat sakna pen carbon monoxide (CO) molecules panin sitna nei in theikhia uh a, CO signal pen vaak ahih manin tua panin ALMA researchers ten gas motion theikhia thei uh hi.
#Behlapna: Black hole i cih pen scientists ten aksite a kisiat gawp (collapse) manin hong piang hi ci uh a, kum zalom 18 lai-in John Michell leh Pierre-Simon Laplace in a muhkhiat ahi hi.
Source: Astrophysical Journal Letters; Wikipedia.
@Thang Khan Lian
@Thang Khan Lian

No comments:
Post a Comment