ARAB GAMTE BUAINA NASIA SEMSEM - SAUDI MAKAIH ARAB GAM TEN QATAR TUNGAH POINT 13 DEMAND BAWL
June 24, 2017: Saudi Arabia makaih Arab Qatar tawh economy, diplomatic leh khualzinna lamsang ah kizopna a khaktat manin Gulf buaina (crisis) hong piang a, hih Gulf crisis buaina ven’sakna dingin ni 10 sungin Saudi makaih Arab gam ten ngetna 13 point list kici Qatar in a tangtung sakna dingin kalh giap hi. Demand 13te lakah Qatar in Al Jajeera network khakna ding, Turkey in Qatar gam-a a galphual (military base) a khakna ding leh Iran tawh kizopna a khakna ding kalh hi. 13-point list kicite lakah Saudi makaih Arab gam ten Qatar in Muslim Brotherhood leh kipawlna dang tuamtuam - Hezbollah, al-Qaeda leh IS tawh kizopna a khawlsanna dingin kalh hi (a kalh teng pen Islamic terrorisms khukpi teng, authoritarian, galkap leh kumpi kiluahsawn i.e. heritary leh human rights palsatpi gamte hi zaw hi).
Associated Press leh Reuters news agencies in 13 point list ten ulian min gen loh panin Qatar tunga khalna a bawl leh daangkoih sawm gamte khat tung panin ngah hi. Saudi Arabia, Egypt, United Arab Emirates leh Bahrain in Qatar in terrorism sum tawh huhna pia hi ci-in tu kha-in a kizopna uh khaktan uh hi. Tu-in hih Arab gam li ten a ngetna uh ni 10 sungin Qatar in a tangtun’sakna ding leh Qatar’ policies hangin sum leh nuntakna a suplawh teng uh zong huhna sum (compensations) a piakna dingin kalh lai uh hi. Trump in Arab gam li ten Qatar tawh kizopna a khaktanna uh thukimpih mahmah napi US Defense Secretary Mattis leh Secretary of State Rex Tillerson in thukimpih lo napi neutral in om uh a, tu nipi kal bul in Tillerson in Arab gam lite ngetna pen ngawhtheihna ding leh gamtatat theihna ding "reasonable and actionable" ahih ding kisam hi ci hi.
“Arab gam lite ngawhna pen state sovereignty leh international relations bang hiam cih theih vet lohna leh palsatna hi a, Qatar in a ngawhna te a nial khit manin a ngawhna uh man hi cih thuman tawh lahna ding (evidence) Arab gam li ten a piak ding uh kisam a, Qatar a simmawhna uh hi lel hi. Qatar in Fateh al-Sham, IS, al-Qaeda leh terrorism tuamtuam huhna pia lo a cih khit banah US, UK leh leitunga gam tuamtuam ten Muslim Brotherhood pen terrorist organisation in ciamteh lo ahih manin ngawhna man lo hi a, Qatar in a gam suakta khat ahihna hangin thuneihna khempeuh a neihna (sovereignty) a piakkhiat ding a kalhna ngian uh hi,” ci-in Al Jajeera newste senior political analyst Marwan Bishara in ci hi
Arab gam li ten a ngetna bangun ni 10 sungin Qatar a gamtat kei leh bang lawh sawm uh hiam cih bel gen nai lo uh hi. Qatar gam pen per capita a et in leitunga gam hausa pen hi a, Saudi leh a pawlte kum 20 val Qatar politics ah kigolh den uh hi. Arab gam lite ngetna Qatar in a mang leh a 13 point list demand in kum khat sung Qatar in a sum muhte kha simin encianna (audit) a bawl den ding, kum nihna ah kum khat in audit li vei a bawl ding, kum 10 sung Qatar in 13 points demands a picingsak hiam cih etcik ding cih tuang hi.
Zan in Saudi, UAE, Egypt leh Bahrain in Qatar tungah ngetna "13 points lists" demands kici bawl a, hih demand 13te Qatar in ni 10 sungin a tangtunsak a, a picin'sak dingin kalh uh hi. Qatar tuanga 13 points list nuihzakhuai leh kician mumal teng a nuai-a bang ahi hi:
1) Iran tawh gam khat gam khat kikal a kizopna (diplomatic ties) a khak ding, Qatar gam-a Iran’ diplomatic mission a khak ding, Iran galkap Revolutionary Guard memberte a gam panin a hawlkhiat ding, Iran tawh military leh intelligence cooperation a beisak ding, Gulf Cooperation Council (Arab gam 6te kiawlna) nawngkaisak lohna dingin US leh international sanctions tawh kituakin Qatar in Iran tawh sumbawlna (trade and commerce) a neih bek ding.
2) Tu laitak a Qatar a kibawl Turkey military base manlang takin a khak ding, Qatar gam sunga Turkey tawh military cooperation a khawlsan ding.
3) "Terrorist, sectarian (Sunni leh Shia) leh ideological organisations" kici khempeuh tawh kizopna a beisak ding, adiakin Muslim Brotherhood, IS, al-Qaeda, Fateh al-Sham (ni dangin Nusra Front a kicite) leh Lebanon pansan Hezbollah tawh a kizop nawn loh ding. Hih kipawlnate pen Saudi Arabia, Bahrain, UAE leh Egypt in mailam hun ah terrorist hi ci-a a ciamtehte lakah kihel dingte hi.
4) Saudi Arabia, UAE, Egypt, Bahrain, US leh gamdang ten terrorist ci-a a ciamteh mimalte, groups or organisations khempeuh sum tawh huhna piak a khawlsan ding.
5) Saudi Arabia, UAE, Egypt leh Bahrain in terrorist ci-a a ciamteh mite, galtaite a Qatar a bute khempeuh (fugitives) ngetna bawl gamte ciat kiangah a apkhiat ding, a sumte uh, a teenna munte uh leh a gamtatna teng uh information a piak ding.
6) Qatar sum zang a kibawl Al Jazeera tawh kizopna nei stations khempeuh a khak ding.
7) Qatar gam dangte gam sung buaina ah a kigolh loh ding, Saudi Arabia, UAE, Egypt leh Bahrain in terrorist ci-a a ciamteh khempeuh citizenship a piak loh ding, Arab gam lite thukham palsatte Qatar in citizenship a piakte a lak kiksak ding.
8) A beisa kumte a kipanin Qatar’ policies hanga nuntakna leh sum leh paai taanlawh khempeuh Qatar in liausum (reparations and compensation) a piak ding, a sumte pen Qatar tawh kihona neih a a sum ding zah tuat ding
9) Saudi Arabia ah 2014 in thukimna a neih bangun Qatar in a military, political, social leh economic policies khempeuh Gulf gamte leh Arab gamte tawh kipawlna (align) a neih ding. 10) Saudi Arabia, UAE, Egypt leh Bahrain gam-a kumpi langpang (opposition groups) khempeuh tawh kizopna (contact) a neih nawn loh ding, tua bang mite Qatar in a huhna thute leh tuate personal information khempeuh kicing takin a piak ding.
11) Qatar in sum tawh direct leh indirect in a huh news outlets khempeuh a khak ding (tuate lakah Arabi21, Rassd, Al Araby Al Jadeed, Mekameleen leh Middle East Eye, etc. cihte kihel hi).
12) Demands khempeuh ni 10 sungin Qatar in a bucingsak kei leh Qatar gamtatna kisang nawn lo ding.
13) Aram gam lite demands khempeuh Qatar in thukimpih hi cih lahna dingin audits kha sim in kum khat sung bawl ding, a kum nihna ah audits 4 vei bawl ding, kum 10 sung audits khat vei ta kum simin bawl den ding.
2) Tu laitak a Qatar a kibawl Turkey military base manlang takin a khak ding, Qatar gam sunga Turkey tawh military cooperation a khawlsan ding.
3) "Terrorist, sectarian (Sunni leh Shia) leh ideological organisations" kici khempeuh tawh kizopna a beisak ding, adiakin Muslim Brotherhood, IS, al-Qaeda, Fateh al-Sham (ni dangin Nusra Front a kicite) leh Lebanon pansan Hezbollah tawh a kizop nawn loh ding. Hih kipawlnate pen Saudi Arabia, Bahrain, UAE leh Egypt in mailam hun ah terrorist hi ci-a a ciamtehte lakah kihel dingte hi.
4) Saudi Arabia, UAE, Egypt, Bahrain, US leh gamdang ten terrorist ci-a a ciamteh mimalte, groups or organisations khempeuh sum tawh huhna piak a khawlsan ding.
5) Saudi Arabia, UAE, Egypt leh Bahrain in terrorist ci-a a ciamteh mite, galtaite a Qatar a bute khempeuh (fugitives) ngetna bawl gamte ciat kiangah a apkhiat ding, a sumte uh, a teenna munte uh leh a gamtatna teng uh information a piak ding.
6) Qatar sum zang a kibawl Al Jazeera tawh kizopna nei stations khempeuh a khak ding.
7) Qatar gam dangte gam sung buaina ah a kigolh loh ding, Saudi Arabia, UAE, Egypt leh Bahrain in terrorist ci-a a ciamteh khempeuh citizenship a piak loh ding, Arab gam lite thukham palsatte Qatar in citizenship a piakte a lak kiksak ding.
8) A beisa kumte a kipanin Qatar’ policies hanga nuntakna leh sum leh paai taanlawh khempeuh Qatar in liausum (reparations and compensation) a piak ding, a sumte pen Qatar tawh kihona neih a a sum ding zah tuat ding
9) Saudi Arabia ah 2014 in thukimna a neih bangun Qatar in a military, political, social leh economic policies khempeuh Gulf gamte leh Arab gamte tawh kipawlna (align) a neih ding. 10) Saudi Arabia, UAE, Egypt leh Bahrain gam-a kumpi langpang (opposition groups) khempeuh tawh kizopna (contact) a neih nawn loh ding, tua bang mite Qatar in a huhna thute leh tuate personal information khempeuh kicing takin a piak ding.
11) Qatar in sum tawh direct leh indirect in a huh news outlets khempeuh a khak ding (tuate lakah Arabi21, Rassd, Al Araby Al Jadeed, Mekameleen leh Middle East Eye, etc. cihte kihel hi).
12) Demands khempeuh ni 10 sungin Qatar in a bucingsak kei leh Qatar gamtatna kisang nawn lo ding.
13) Aram gam lite demands khempeuh Qatar in thukimpih hi cih lahna dingin audits kha sim in kum khat sung bawl ding, a kum nihna ah audits 4 vei bawl ding, kum 10 sung audits khat vei ta kum simin bawl den ding.
Turkey Defence Minister Fikri Isik in Turkey in Qatar gam-a a galkap phual bawl khawlsanna ding review kibawl lo ding a, tua mun khakna ding nget pen gam nihte thukimna ahih manin Qatar tawh a kizopna uh-ah hong kigolhna lahkhiatna hi ci-in NTV broadcaster-te kiangah gen hi. Qatar gam-a Turkish military base pen Qatar leh gam kiim a bitna ding hi ci-in zan in a interview na-ah Isik in gen a, tua mun thukimna enphat kik (re-evaluating) pen ko agenda ah om lo hi ci hi.
Al Jazeera newste senoir political analyst Hashem Ahelbarra in Arab gam lite 13 points list pen Qatar in nial peelmawh ding a, Qatar in Arab gam li ten khalna a bawl a lakkhiat kei leh tua list-te thudon lo ding hi ci hi. Qatar in Al Jazeera news khakna ding sabuai tungah om lo hi ci khin zo a, Arab gam lite list-te Qatar gam sung vai leh buaina (internal affairs) hi a, hih pen Qatar gamte sovereignty tawh kisai hi ci hi. Zan in zong Arab gam gukte kipawlna GCC leh leitung bup in Gulf buaina a ngei a bat kik ding a deihna uh gen uh a, leitung mun tuamtuam a mawhna nei lo leh nautangte sihna khempeuh Qatar in liausum piak ding cih pen tua bang nawhna leh ngetna pen unchartered territory sung bek a kingen ngei a, Arab gam sungah kinget cih ngeina hilo hi ci hi.
Trump in Qatar a gawt nop hangin Qatar pen nung kum in leitung adingin galvan leikhia tam pen ($17bn) ahih banah Trump in terrorist sum tawh huhna pia hi ci-in a ngawh khit ni nga zawh in Pentagon in gal dona vanleng $12bn man zuak dingin thukimna a piak banah Middle East gam-a dingin US galphual lianpen omna gam ahi hi. Tu lianin US galkap 11,000 tak Qatar ah om a, Trump a haitat beh lai leh US supna lianpi leh NATO member Turkey leh US kibuaina lianpi piangsak zaw ding hi.
Source: News JS; The Indian Express; Al Jazeera and news agencies
@Thang Khan Lian
@Thang Khan Lian


No comments:
Post a Comment