Thursday, 15 December 2016

CHRISTIAN HYMN-TE TANGTHU Kei’ Ading Tam Khang Suangpi (Rock of Ages)

CHRISTIAN HYMN-TE TANGTHU
Kei’ Ading Tam Khang Suangpi (Rock of Ages) - (Isaiah 26:4)
Augustus M. Toplady(1740-1778)
Thomas Hastings (1784-1872)

Christian hymn-te’ lak-a suangmanpha tawh a kibang hih la pen Mangkam-a kisa late’ lakah a kisa mun pen, a koimah peuhah a kuamapeuh in a deihpen la khat ahi hi. “Salvation Army-te’ hotkhiat lamdung lamvai a mi vakvaite-a kipan a kivuina ah hih la mah kisa a, Westminter Abbey innpi sung thawn ziahziah-a a kisa la hi a,  Prime Minister Gladstone dongin, mi khempeuhte’ kha lam tangsapna khempeuh a cingsak la hi ci-in kigen helzen hi.

Hih la a phuakpa Augustus Montague Toplady pen England gam Farnham ah November 4, 1740 ni-in suak hi. A pa galkap sunga major khat ahi hi. Toplady a ngek lai-in a pa in sihsan hi. Kum 16 a phak in Ireland a hawh lai takin piangthak hi. Dublin, Ireland-a Trinity College panin sang a zawh khit ciangin 1762 kum in Anglican pawlpi sungah ordination kipia hi. A pumpi mahmah hat lohna leh lungdamna thu a genna ah na a uangsep luatna hangin a kum tawm mahmah lai, kum 38 a phak-in si hi.
Tawlkhat sung John Wesley, Charles Wesley-te leh Mothodist nasepnate thupisa mahmah a, ahi zongin John Calvin’ “election” doctrine lam mah-ah kipzaw a, Armenian upna nei Wesley-te unau tawh sermon, laihawm tuamtuam leh kiselna debate peuh-in khat leh khat ki dodo uh hi. 1776 kum in Toplady in The Gospel Magazine sunga a laigelhna hih lamalte-in khum a, “A Living and Dying Prayer for the Holiest Believer in the World” cih thulu pia hi. Sianthosakna tawh kisai thu ummi khat in mawhna kici peuhmah pelh-a mawhna kisik kikna leh mawhna nei lo-a siangtho kiuhkeuh-a om ding cih Armenian upna a langpan'na-a a gelh ahi hi. Taang nihna ah hih bangin na gen hi:

Ka khut in ka sepna tawh,
Thukham deihna cin zo lo;
Hahkat den zo mah leng zong,
Tawp lo khitui luan hang zong;
Mawhna kiphel zo sam lo,
Nangmah bek in nong hon zo.

Toplady in mi khat kum 80 nungta hi leh mawhna awn tul nih leh awn za nga (2.5 billion) bang bawl kha thei ding ci-in seh a, kuamah peuhmah amah leh amah a kihonkhia zo ngei ding hilo a, Honpa kisam hi, cih thu nakpi-a a genna tungtawn in hong piangkhia la ahi hi. Toplady in hih la a phuahna ah a nungthu nih peuhmah om hi, ci-in kiciamteh hi.

A masa pen Dr. Daniel Brevint’s sermon a zakna pan-a piang ahi hi. Tua sermon sungah siapa in, “O Israel Suangpi, Hotkhiatna Suangpi, kei’ adinga kisatkham a khangtam Suangpi aw, Emmaus a na nungzuite tawh anlum na balkhap lai-a na nungzuite’ lungsim bangin hih anlum ka balkhap uh ciangin Nangma’ nasem dingin ka lungsim uh hong lawpsak in. Na’ pang pan-a hong zuikhawm sisan leh tuite… Horeb vum tungah dinga a gamlapi pan-a lunggulh bangin hong omsak kei in” ci-in lunggulhna lianpi tawh a genna a zak ciangin a lungsim nakpi-in sukha a, mangngilh thei mahmah lo hi.

A nihna pen bel ni khat, Topladay lungnuam takin Barrington Coombs ah vak hiathiat hi. Thakhat thu-in huihpi guahpi hong kipei-a, van-ging keekkia in lauhuai lua mahmah hi. A biakinn lamah tai kik ding ci leh lah gamla lua zek-a, tua Coombs a suangpi kitam sung khat ah bu hi. A kiim a pam ah huih leh guah nasia mahmah a, ahih hangin tua suangtumpi kitam sung beel ahih manin bit takin om hi. Tua banga huihpi leh guah kithuah a tuah lai takin suangtumpi bel-a bitna a ngah lai takin a lungsim ah Dr. Brevint’ semon hong suak denden hi. Tua a tuah huihpi leh guahpi pan a suahtakna dinga suangpi kitam heng-a a bukna pen Zeisu Khazih in Calvary singlamteh tunga a nasep tawh kibang hilo ahi hiam ci-in ngaihsun hi.

Huihpi dai ta hi. Pastor Toplady zong a biakinn zuan-in ciah vingveng a, tua ni-a thupiangte leh thupiangte’ tungtawna a ngaihsutnate a lungsim pan a man ma-in, “Kei’ ading tam khang suangpi, Nangma’ sung hong beel sak aw…” ci-in la hong phuak hi.

Pastor Toplady’ phuah lamalte tawh kituak ding la-aw American church musician minthang mahmah Thomas Hastings in 1830 kum-a a phuah ahi hi. Thomas Hastings pen ama’ pilna siamnate America gam buppi ah Pasian phatna late a khantohna dinga a pumpiak masa pen ahi hi. Amahmah in khat vei “The homage that we owe the Almighty God calls for the noblest and most reverential tribute that music can render” ci-in gen ngiat hi.

Amah October 15, 1784 ni-in Washington, Connecticut ah suak hi. Music taktak a sinna tam loin a mit mahmah a hat loh den hangin a khan sungin church music bu 50 sanga tawmzaw lo gelh a, la-aw dawng 1000 leh lamal dawng 600 phuak hi. Mi tuamtuamte’ phuahsa la bu 50 bangmah kaikhawm lai hi. 1858 kumin the University of the City of New York in ama’ nasepna thupite pahtawina in Doctor of Music Degree pia hi. American church music a khangtosak taktak Thomas Hastings leh Lowell Mason hi ci-a ciaptehna ngah hi.

Ama’ la-aw phuahte lakah hih la, “Kei’ Ading Tam Khang Suangpi” (Rock of Ages) banah, “Hong Hon Topa Zeisu’ Tal-Ah” (Majestic Sweetness Sits Esnthroned), “A Dahte Hong Pai un” (Come, Ye Disconsolate), “From Every Storm Wind That Blows” cih kihel hi.

Rev. Zam Khat Kham
Christian Hymn te’ tangthu 2005

Photo : Augustus Montague Toplady

No comments:

Post a Comment