BIAKNA
HANGA KIGAL NEIHNA (Piancilna 4:1-10)
-Rev. Dr. J.M. Ngul Khan Pau
1996 kum in Samuel P. Huntington in a
gelh ‘’The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order’’ cih New
York ah kikhahkhia hi. Tua laibu sungah leitung civilization tuamtuam gen penin
nei hi. Tua a gente hang mah in kigal bawlna hong om ding zong na genkhol hi.
Tua civilization i gen ciangin a tamzaw biakna tawh kikhen thei lo ahih manin a
tawpna ah biakna hangin kigal bawlna piang ding hi, cih ngaihsutna na gelh khin
zo hi.
1999 kum in Eastern Mennonites
University, Virginia ah kha thum sung Summer Peace Building cih American
Baptist-te thusiamna tawh ka kah hi. Tua lai-ah nipi kal khat sung ka thusin uh
‘Religion as a source of Conflict’ (Biakna kigal neih kipatna) ka phawk kik hi.
Tua thusinna hong hilh ka siapa uh Rabbi Mark Gobin, Israel mi hi a, Washington
DC ah teng hi. Ama tung panin leitungah biakna kigal bawlna leh kidona in
kizang toto ahih lam ka mu uh hi. Crusaders-te bangin Jerusalem panin Muslimte
nawhkhiat ding leh thahlup ding amau tup hi a, tua bangin kuamah itna nei loin
na that takpi uh hi. A beisa kum 2015, January 7 ni-in Muslim thautawi ten
Paris khuapi a Charlie Hebdo office ah lutin mi 12 that uh a, mi 11 tak liamsak
uh hi. Bang hangin hih thukizakna phualpi a semte kaplum uh hiam cih leh kamsang
Mohammad tua Charlie Hebdo thukizakna ah tam veipi cartoon in a khel nono tawh
a suah manun zadah uh hi. France mite ngaihsutna ah biakna leh civilization
suakta takin zat ding hi a, tua bangin a kigelh ciangin zahkona hi loin thu
theihna ding leh khantohna ding lametna hi. Ahi zongin Muslim thautawi ten a
biakna makaipa uh kisimmawh sak ci-in ngaihsun ahih manin thuak haksa sa uh hi.
Biakna hangin kithahna piang cihna hi.
CAIN
LEH ABEL, AMAU’ KIBATNA: Amau unau
kizopna ah mawhna hong gahsuahpah a, leitung ah unau kikal buaina masa pen hi
ding hi. A kibatna uh bangzah hiam ensuk masa ni.
(i)
Unau sanggam pasal
tuak ahi uh hi.
(ii)
Biakna dingin Pasian mai-ah piak ding hong
tawituak uh hi.
(iii)
Amau nasepna tuak
panin hong tawi uh hi.
(iv)
A kibangin Pasian
khat tungah biakpiakna pia uh hi.
Dr. Dee Haan in Radio Bible Class laibu
ah Cain nasepna leh Abel nasepna tawh kisai hih bangin na gen hi. Pasian geelna
ah mihingte hong pungin, leitung luahsuak ding ci hi. Tua hangin kithehzak
ding, kikhenzak ding Pasian geelna hi a, mihing geelna pan in mun khatah
tengkhawm ding, kikhen lo ding cih hi. Tua hangin Cain in lokho nasep sem a,
Abel ganhing tuu kempa ahi hi. Amau nasep i ngaihsut ciangin siatna leh hoihna
om tuam lo tawh kibang hi. Ahi zongin Dr. Haan genna ah, Pasian in mun khatah
tengin, khuasat ding deih masa loin amau leitang mai-ah khangin, pungin luah
dim dingin a gen laitakin, lokhopa in mun khat bekah tengsuak ding ngim ahih
manin Pasian in ama lunggeelna lungdampih lo hi. Abel ahih leh tuucing ahih
manin vak kawikawi pai kawikawi ding pen a nasep hi a, tua bang gamtatna Pasian
deihna hi, ci hi. Tua hangin Hebru laigelhpa in Abraham, Isaac leh Jacob dongin
puanbuk sungah teng cih ciamteh hi (Pian 11:9). Bang hangin puanbuk sungah teng
uh hiam cih leh amau pai koikoi hi cih a kitheihna hi.
CAIN
BIAKNA: Anaupa Abel biakna tawh
kibang lo biakna hi a, tu ni dongin ama biakpiakna in pahtakna, ettehtak na
cing lo hi. Cain i biakna i gen ciangin tawm i muhpak theih hi bang hi.
(i)
Upna tawh kihel lo
biakna hi. Leitungah upna tawh kigawm lo biakna na tam mahmah hi. Hindute upna
bang i et ciangin upna sangin lauhna hizaw hi. Lauh manin biakna pen Pasian
deihzia biakna hi lo hi. Pasian i biak ciangin upna tawh ahih kei leh na biakna
Cain biakna tawh kibang kha ding hi (Heb 11:4).
(ii)
Gah masa tawh
biakna zong hi tuan lo hi. Pasian in gah masa tawh biakna na lamen hi (Siam
23:10-14, Pau 3:9-10). Cain in lokhawhna panin gah masate na pia lo hi kha ding
hi. Ama ut bang leh deih bangin na vaihawm a, ama hoihsak bangin Pasian na bia
hikha ding hi. Eima hoihsak bangin biakna pen Pasian hoihsak tawh kituak lo hi
(Isai 55:9).
(iii)
Pasian tawh
kizopna nei lo biakna hi. Pasian tawh kipawlna nei lo biakna ahih manin biakna
dangte tawh zong kilamdan’na nei lo hi. Khristian kici tampite zong Jesu sunga
Pasian tawh kizopna nei lo i hih leh Buddhist biakna biate tawh zong kilamdanna
om lo hi.
(iv)
Hazatna, lungdamna
om lo biakna hi. A sanggampa nangawn lungdampih lo, hazatna tawh kidim biakna
hi. Tu hun ciangin ei zong midangte pawlpi khawng hong khanglo, hong lawp, hong
hatzawk ciangin hazatna leh lungdampihna om lo a hih leh Cain biakna tawh
kilamdang lo hi kha thei hi.
(v)
Sisan tawh siksan lo biakna hi. Cain
biakpiakna sisan zang loin ama sepsa tawh Pasian hong bia hi. Abel in a tuuhon
sung panin a piang masa tawh Topa na bia hi. Sisan siksan biakna ahih manin
Topa Pasian in na sang hi. Ahi zongin Cain biakna sisan kihel lo, ama sepsa
tawh Pasian mai zon’na ahih manin san taak lo biakna hi. Eima khut tawh sepna
pen san taak lo biakna hi (Heb 9:22, Eph 2:8-9).
(vi)
Biakna tawh kizom mi thahna hi. Biakna panin
Cain lungkim loin inn ciah hi. Abel ahih leh biakna a piak zawh ciangin
lungkimtakin ciah hi. Tu ni dongin biakna siksanin kithahna, huhamna, mi dangte
muhdahna in kizang hi. Cain biakna tawh kilamdang lo cih theih ding hi.
HIH THU PANIN I
SIN DING: Sin theih ding thu tampi
a om hangin ka gen nop bulpi pen thu thum khawng ahi hi. (i) Biakna a taktak
leh a taktak lo om hi. Abel leh Cain biaknate i et ciangin a taktak leh a cing
lo om cih kimu thei hi. Leitung biaknate i et ciangin eima biakna ciat-ah
kihahkat mahmah hi. Guwahati khuapi sungah Muslimte minaret tampi om hi.
Zingsang nai 4 in tua munte panin thungetna awging paungaihna zangin hong kiko
khia gige uh hi. Hare Ram Hare Krishna pawlte (Hindute) zingsang nai 4 in tho
uh a, nai nih sung Hare Ram Hare Krishna cih bekbek a gen khit uh ciangin amau
biakna tangkopih dingin kiging khin zo uh hi. Tua bang sungah Jesu tawh kizopna
nei in Pasian ta hihna kitelte i hamphatzia kigen thei lo hi. (ii) Biakna hanga
kithahna innkuan sungah kipan hi. Sihna a mu ngei lo innkuan masa pente
innsungah amau mit mahmah tawh sihna hong mu uh hi. Adam leh Eve adingin amau
khialhna in kha sihna bek tun loin pumpi mahmah ah zong sihna tun takpi cih a khatvei
muhna uh hi ding hi. Biakna hangin sihna ciang i tun loh hangin kitel khialhna,
kimuhdahna leh kiho theih lohna tam veipi i tuak khin zo uh hi. Biakna hangin
ei tawh kipawl lote it loh leh khual loh phamawh i sa kei uh hi. Jesu ading
nasem i kisak lai-in ama itte tungah dahna lungkhamna i tun thei zel uh hi. Fellowship
a kikhawmte zong awkaih kibang hong tam deuh ciangin tuam kikhop ding
ngaihsutna om in ki-it mahmah a semkhawm i kisak lai-in kikhenna hong om hi.
Biakna
min tawh i sep tampite Khristian vai het lo na tam mahmah hi. (iii)
Kithahna masa penpen biakpiakna tawh kizom hi. Cain in Abel a thahna hang i et
ciangin biakna panin hong kipan hi cih i gen khin zo hi. Biakna in kigawmna leh
itna sangin kimuhdahna leh kituambawlna hong tun thei tawntung hi. Mawhna
hangin i biakna nangawn siatna in hong zo khin na hi gige hi.
Shillong ka om lai-un Mizo
Baptist Church pawlmi nupi khat a hahkat mahmah khat hi a, “Jesu minin sih ding
bel ka hizo kei ding hi, ahi zongin Baptist min tawh sih bel ka ngap hi,” a cih
ka za ngei hi. A ciamnuihna sa-in ka nui ngeingai uh hi. Ahi zongin Pawlpi khat
leh khat kipawl, kikawm leh kithuah sangin kibat lohna lam kilim genzaw ahih
manin kideidanna tawh Pasian i bia uh hi. Zogam sung bekah pawl kikhenna om ding i
sak leh gamdang i tuntunna ah zong kituam bawlna lungsim mah tawh na kidim a,
tuate mah tawh na kinungta hi.
THUKHUPNA:
I theih loh kalin i biaknate Cain biakna
tawh na kigamla khawl lo thei hi.
Tua hangin Topa Jesu in Samaria numeinu tawh biakna thu a kihona ah, “Pasian
pen kha hi a, a bia mite in zong kha leh thuman thutak tawh a bia ding uh hi,”
na ci hi (John 4:24). Rev. Dr. L.J. Sangma in a thugenna khat ah pawl kikhenna
thu hih bangin a gen ka za ngei hi. “Khua khatah pawlpi kikhenin a kigamla lo-ah
biakinn nei tuak uh hi. Nipini zing kikhopna ah pawlpi khat in kipatna dingin
la, “Will there be any star, any star” (Ka lutung aksi tang a om diam, a om
diam?) cih la sa uh a, a dang pawlpi khatte in, “There’s not a Friend like the
lowly Jesus: No, not one! No, not one!” (Jesu bang lawm a dang om kei, khat bek
zong om lo hi) cih sa uh hi. “Ka lutung aksi tang a om diam?” a cih laitakun a
kianga pawlpite in “khat bek zong om lo hi,” ci-in a dawng tawh kibang hi,” ci hi.
Topa in biakna hangin kigal bawlna sungah buai lo dingin leh amah it ding, ama
it mite it thei dingin thupha hong pia ciat ta hen.
(Lungdamna Aw, May 2016 pan
hong kiteisawn ahi hi).

No comments:
Post a Comment