NA HOIH SEP DING CIMTAK KEI NI
1870s lai-in sun khat sang naupang khat in a sangkahna a sum beite lohkikna ding newspaper zuakin inn khat khit inn khat-ah hong ban vak hi. Sun nisa nuai-ah van zuakin sawtpi hong pai khit ciangin tawl kisa-in tuiduh dangtak leh a gil hong kial mahmah a, a ip sung a sawk leh hamu (50 paise) pek khat bek na om sawnsawn hi. A sum neih teng tawh a khamkhop ding lah lei zo lo ahih manin, "Ka inn nawk kik pen ah nek ding khat beek ngen ning," ci'n thu khensatna hong nei hi.
Tua khit a sawt loin inn khat hong tung petmah a, a kong a kiuh ciangin nungak melhoih mahmah khat in kong hong hon' hi. A nungak hoihna teng leh a muinamna teng a muh tak ciangin nek ding an a nget ding a maizum tha hong suak ahih manin dawn ding tui siang hai khat bek ngen ngam hi. Ahih hangin tua nungaknu in gilkial dingin ummawh ahih manin tui hong tawi loin bawngnawi hong tawi hi. A lungdam banah maizum leh kisuanglah thuah khawmin damdamin tua bawngnawi dawn a, a dawn khit ciangin, "Na bawngnawi man dingin bang zah kong piak kisam ding hiam?" ci-in dong hi. Nungaknu in,"Bangmah nong piak ding kisam lo hi, ka nu'n na hoih nasep peuhpeuh ciangin a man na siik kik kei in hong ci hi," ci'n dawng kik hi. Tangvalnopa'n zong, "Lungdam lua ing, tua ahih leh ka lungsim tawng panin ka lungdamna hong ko kik phapha ing," ci-in paisan hi.
Tua tangvalno min pen Howard Kelly hi. Tua inn a nusiat khit nungin mite tung panin hoihna leh citna a ngahna hangin a sangkah khawl utna lungsim leh a thanemna leh lungkiatna teng hong bei a, Pasian leh mite a muanna hong khang semsem hi. Howard Kelly in a laisimna ah nakpi takin hong hanciam in siavuan hong zo khia ngawnngaw hi.
Tua khit zawh kum sawtpi khit nungin tua nungakno in siavuan dangte in a theih zawh loh leh matkhiat zawh loh natna khat hong ngah in damlohna hong tuak hi. A khua uh-a siavuante in a kep leh khoi ding zia a theih nawn loh uh ciangin khuapi lianzaw leh zato inn hoihzaw khat-ah hong puak uh hi. Tua zato ah Dr. Howard Kelly in na sem kha a, tua nu kem dingin zato inn uliante in amah hong seh uh hi. Dr. Howard Kelly in damlo numei' teen'na khua min a zak phetin a siavuan puansilhte silh in tuanu lupna dei sung va manawh pah hi. A muh phetin hun khat lai-in a gilkial mahmah ni-in bawngnawi pia nu ahih lam lam thei pah hi.
Lim takin a velcian khit ciangin Consultation room ah ciahkik in a siamna teng siit loin tua nu natna bang nam hi peuhmah ding hiam ci-inn lim takin hong sit pha a, a damsakna dingin nakpi takin hanciam hi. Hun sawtpi a kep khit nungin a hanciamnate hangin tua nu hong dam siang kik bilbel hi.
Dr. Howard Kelly in zato lumte sumbei saite zum - business office zum sunga tute kiangah bang zah bei ding hiam, ci-inn a dot khit ciangin a sum bei zah ki-atna nuai-ah a suai a kai hi. Tua khit ciangin tua lai-a damlo a kep a khoi nungak kiangah pia dingin nasemte sawl hi. Sum bei zah ki-atna lai hong tung ahih manin tua nu in, "Ka nuntak sung ka lohkhop pha ding ai ve maw?" ci-in a lai zong hong ngam lo sasa in liing keuhkeuh kawmin en in damdam in hong hi. A sum bei zah lim takin a et suksuk khit ciangin a nuai-ah laimal tomcik khat kigelh a, a nuai-ah suai na kikai hi. Tua laimal kigelhin a mit leh a ngaihsutna khempeuh la-in lamdangsakna tawh kidim hi.
A zato lup hun sungin a kikep kikhoihna in a sum bei zahte kiciamtehna a nuai gual-ah hih bangin na ki-at hi:
"NA BAWNGNAWI HAIKHAT IN NA KIKHOINA IN SUM BEI KHEMPEUH LOHKIK KHIN ZO HI."
~HOWARD KELLY
cih na ki-at hi. Hih laimalte en kik phapha in lungdamna luankhi tawh kidim a, "Topa aw, na hoihna tawh mite khut leh lungsim lawngin ka tungah nong tun' kiksak manin nuam lua ing," ci'n Pasian' min phatin lungdam thu ko hi.
Na hoih sep ding cimtak kei ni, lungkia loin i sep nak leh a hun ciangin thaman i ngah peelmawh ding hi. I ngahna panin i nuntakna ding i muh lawh hi. Ahih hangin i piak khiatna panin mi dangte nuntak theihna ding lampi i sial sak hi". Ngahna sangin piakna ah thupha om zaw hi!!
DR. HOWARD THU TOMKIM:
Dr. Howard Atwood Kelly pen Camden, New Jersey ah February 20, 1858 in piang a, January 12, 1943 in si hi. University of Pennsylvania ah na khangkhia a, University of Pennsylvania panin B.A. 1887 in zo a, 1882 in M.D. na zo kik hi. M.D. a man khitin McGill University ah faculty of medicine ah tawl khat sung sem hi. Medical lamsang sinna a man khit ciangin Kensington ah pai-in numeite' natna lam tawh kisai sinna gynecology kici sin hi. Dr. Kelly in Europe ah a zinna panin taai, dip leh zunbu kiim at siam siavuan tampi va kimuhpih a, tua khitin 1888–89 University of Pennsylvania ah hong ciahkik khitin nau neite dingte zatui leh a atna lam tawh kisai obstetrict kici ah associate professor hong sem hi. Philadelphia ah a om sungin Kensington Hospital for Women kici phuankhia hi.
Dr. Howard Kelly pen America gam adingin numei natna tawh kisai lamsang siavuan (gynecologist) minthang mahmah ahi hi. Baltimore, Maryland a Johns Hopkins Hospital phuankhia mi lite lakah kihel a, "one of the "Big Four" founding professors at the Johns Hopkins Hospital in Baltimore, Maryland" ci-in a min kiciamteh hi. Gynecology lamsangah siam mahmah a, kuamah muhkhiat zawh loh natna tampi pathological research kici zangin damsak hi.
Kum 31 bek a phak -1889 kum in Johns Hopkins Hospital in Johns Hopkins University and gynecological surgeon kici ah gynecology and obstetrics ah professor dingin guai uh hi. Hih Johns Hopkins Hospital phuankhia "Big Four" kicite pen - 1889 kum in Professor of Medicine dingin a kiguai, Pennsylvania khuami William Osler, William Stewart Halsted (Professor of Surgery), William H. Welch (Professor of Pathology) leh Howard Kelly ahi hi.
Howard Kelly in hih munah kum 30 a sep sungin numei natna at ding zia nam tuamtuam leh a van zat ding nam tuamtuam mukhia a, tuate lakah cystoscope leh zun tha thei lote pipe zangin a zunbu panun khiahkhiatna (catheter) zong kihel hi. Cancer natna neite kepna dingin radium a zang masa penpa hi a, Baltimore ah tua hun lai-in radio therapy minthang penin a kigen Kelly Clinic kici zong phuankhia hi.
I ngahna panin eima nuntakna ding i muh lawh hi a, ahih hangin i piak khiatna panin mi dang ten a nuntak theihna dinguh muh lawh uh a, i piak khiatna panin mi dangte a nuntakna theihna ding uh lampi i sial sak hi.
"Mi khatpeuh in ama leitung pumpi deihna khaici a vawh leh sihna ngah ding a, Kha Siangtho deihna khaici a vawh leh Kha Siangtho tung panin nuntak tawntungna ngah ding hi. Tua ahih manin na hoih sepding cimtak kei ni. Lungkia loin i sep nak leh a hun ciangin thaman i ngah ding hi. Tua ahih ciangin hun hoih i ngah simin mi dangte tungah a hoihin i gamta ding a, a diakdiakin thu upna sungah i innkuanpihte khempeuh tungah i hoih gamtat ding i phawk ding hi." (Galati 6:8-10)
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports
References: Birthstory.net and Wikipedia


No comments:
Post a Comment