Friday, 29 October 2021

LEHDONA (REVOLUTION) A KISAP HUNIN NA SUAHTAKNA LEH NA RIGHTS NA HUMBIT THEIHNA DINGIN LEHDO NGAM LOH A KIPHATMAWH HUN OM HI

LEHDONA (REVOLUTION) A KISAP HUNIN NA SUAHTAKNA LEH NA RIGHTS NA HUMBIT THEIHNA DINGIN LEHDO NGAM LOH A KIPHATMAWH HUN OM HI

Gam leh lei humbit ding, galdo a kisap hunin do ding leh kumpi lehdo dingin leitung mun tuamtuam ah revolution army kiphuankhia na om kawikawi hi. Revolutionary min sazuk in kimanna ding a nei lo a ki a luzang ah a puak ngeungau pong bangin lehdo hun teh do ngam loin kibucip napi-in ngalliam kicih ding ut zaw lai ding maw? Gam leh leitang leh a mite hu leh kem dingin kipankhia napi-in a huk leh kepbit hunin hu ngam lo leh kem ngam lo napi-in gam leh lei leh a mite it kici ngam lai veve ding maw?
Kep leh hut ding gam leh leitang leh a mite humbit loh a kiphatmawh hunin a hut theih zahin a hu ngam, lehdo loh a kiphamawh hunin a hu leh do ngam lo le lah INVITING WAR ci leuleu zel maw? Suahtakna, self-determination, full democracy leh federal system tawh ki-ukna i deihna leh ngahna ding thu kam beembeem i gengen hunin sila bangin hong ukcip leh tuancil gawp nuam, akno leh vokno bangin hong go nuam, i inn i lote gammang hal leh zusa kua khut bangin hong khut gawpin a hong hal tumsak nuam junta dictatorship in vantung panin suahtakna, self-determination leh full democracy leh federal system tawh ki-ukna manna bangin hong khiat suk hithiat dingin kilamen kawmin ngak hithiat leng kingah baih ve maw? 😭
Junta regime zawh teitei ding cihna tawh lehdo hi pah lo a, junta dictatorship regime in sila bangin ukcipna deih lohna, i pu i pa satsa i gam i lei hong buluh, i inn i lo hong halsakin, hong that dingin a hong buluh deih lohna, democracy tawh ki-ukna deih loin dictatorship tawh sila bangin hong ukcip den nuamte deih loin democracy i deihna, suahtakna i deihna lahkhiat ngamna, i pu i pa satna i gam itna lah khiatna bek hi loin hu leh kembit nuam cih i lahkhiatnana beekin lehdo a kisap hunin lehdona (revolution) kisam a, do loh a kiphatmawh hunin do ngamna lah khiat ngam a kisam hi zaw hi. Zawhna pen a pia thei Pasian bek hi a, thuman lamte lamah a pang tawntung leh a gum zaw den Pasian hi. Thuman tawh ei aa humbitna dingin lehdona pen eimau aa humbit nopna i lahkhiat theihna omsun hi bek hi.
Zawh ding cih thei khin napi-in va do teiteina, hiam tawi lo peuh a va dodo leh va vau lau gawp nilohna, lehdo dingin thau tawi napi-in thuman lopi-in hong ukcip nuamte lehdo hunin thau tawitawi pong napi-in lehdo ngam loin zawh ngap mite bek a do ngamte pen gitlohna, muhdahna, kiphatsakna tawh a kidimte bek hi a, a zawh dingte bek a do ngam mite pen leitungah mi meidawi pente hi zaw hi.
Ui nangawn in amau kuam, gam leh leitang ciat nei uh a, amau kuam, leitang leh gam sungah a lut ui dangte na lehdo ngam uh hi. Mihing i kicih buang leh a gam leh a leitang uh a hu ngam, a kepbit leh a humbit theihna dingun mundang leh khual gam panin a hong sim lut ui dangte a lehdo ngam ui' tung pan beekin sinna (lesson) leh hangsanna etteh tham cing mahmah ta hi. Ngalliam kici napi-in ui sangin meidawi zawkna pen ngalliam leh gam leh leitang leh a mite itna kici thei ngei lo ding hi.
I gam i lei hutna, kembit leh humbit dingin hong buluh leh a hong suam mi gilote lehdo ngamna, lehnan' ngamna pen INVITING WAR hilo a, i pianpih i rights suahtakna leh i pu i pate satsa leitang humbit dinga kipat ngamna hi. Mi om muang kimlai va do do masakna (agression) leh gitlohna leh kiphatsak hilo hi. Na gam na leitang humbit dingin na do ngamna pen na gam leh leitang na itna na lahkhiatna hi.
Na humbit ding, na kep na hut dingin Pasian in a hong piak na leitang leh suahtakna na humbit theihna dingin lehdo a kisap hunin lehdo ngam a kiphatmawh hun om hi. Na suahtakna, na gam na lei leh na mite humbit a kisap hunin na lehdona pen nanga a humbit nuam na hihna na lahkhiat ngamna hi bek hi. Hong susia nuam, hong that nuam, zusa bangin hong khut gawp nuamte na lehdo ngamna pen nangma rights na humbit theihna omsun a tawpna (last resort or final course of action) hi zaw hi. Teel ding thudang na neih nawn loh manin a lehdo na hi zaw hi.
Revolutionary minthang Che Guevara in, "Revolution i cih pen a min zuun ciangin a hong kia apple theigah bang hilo hi. A kiatna dingin a kung na lok gawp loh kiphamawh hi," na ci hi. Na suahtakna leh na rights na humbit theihna dingin na do ngam kei leh na suahtakna leh right hong kisuhsak leh hong kituatcil gawpsak khit ciangin na khahsuah leh mansuah khit ciangin kap nena sese lel in. A phattuamna ding om lo a, vai lakah zuntha leh huihpi a nungelhpa na bang lel ding hi.
✍️ Thang Khan Lian  



Friday, 22 October 2021

VISION A NEI MAKAI LEH VISION A NEI LO MAKAI

 

VISION A NEI MAKAI LEH VISION A NEI LO MAKAI

2002-2007 kikal 11th India President a len "Missile Man" a kici phamsa APJ Abdul Kalam in Asianet News Edufest 2012 ah naupangte kiangah thu a gen khit nungin Question Hour hongin students tawh a interraction hun a neihin naupang tan sagih sim khat in, "Sir, tu lianin India' thahatna lianpen leh thanemna lianpen bang hi hiam?" ci-in dong hi.

Kalam in, "India' thahatna lianpen khangnote hi. India ah khangno 600 million om hi. Tua lakah nang zong na kihel hi. India' thahatna lianpen in khangnote lungsim kipumkhatna pen leitung maitang, leitang a tung leh nuai-ah resource vanglian pen hi a, India' thanemna lianpen vision nei lohna hi," ci-in dawng hi.

Secondary sangnaupang numei khat in "Sir, na sepkhiatnate lakah space scientist na hihna leh Indian President of India na hihna koi manpha na sa zaw hiam?" ci-in dong hi.

Kalam in a dawn'na ah, "Kei zong hun khat lai-in sangsia ka hi ngei hi. Sangsia ka hihna manpha ka sa pen hi. Ka sangnaupangte Ph.D a zawh ni tua manpha ka sa pen hi," ci-in dawng hi.

Politicians kici hong piang a, si uh hi. Gam khangto khinsate ah politician a thak in panmun hong ngah uh a, a term uh a bei ciangin kihem khia-in khangthakte adingin mun awng leh tutna awn uh hi. Ahih hangin India, Myanmar, a diakin i Zogam ah politicians ten a hankhuk sung nangawn ah a tutna leh thuneihna ken' suak sawm uh hi.

Ei mite sungah gam makaite in amau sangin a pil zaw leh a tei zaw makai muanhuai zaw ahih kei leh thuneihna lian zaw nei thei ding khangthak a pian' khak ding a kihta leh lauthawng, amau zalaih ding khangthakte gam makai dingin seek sawm lo napi-in gam leh minam it makai a kici kihau mahmah a, a tutna uh a pil zaw, a thahat zaw leh vaihawm siam zaw makai thak ding hong pian' ding dal theih dal mawhin a daltan sawm kitam lai mahmah hi. Tua bek hunsa zo nai loin khangthak makai thei dingte hong om ciangin gam leh minam langpang hi, makaite langpang hi, a el hi, a haza leh a simmawh hi ci-in a lampi ding uh a khaktansak kitam lai mahmah mawk hi.

Hih bang tawh tawh gam kimaihna gam leh minam itna taktak a kici ngam tam? Vision saupi nei-in political movement a kici thei tam? Singkung cidamte in gah limci gah a, singkung gina lote in gah gina lo gah uh hi. Singkung cidamte in gah gina lo gah ngei lo a, singkung gina lote in gah limci gah ngei lo hi. Amaute’ gamtatna tawh amau’ pian' zia na thei ding uh hi. Lingvom kung panin leenggah kilo ngei a, sialtalling kung panin theigah kilo ngei ahi hiam???

✍️ Thang Khan Lian #ZUNS reports  







NA TUN' NOPNA MUN NA TUNG NUAM TAKPI HIAM?

 

NA TUN' NOPNA MUN NA TUNG NUAM TAKPI HIAM?

Gam leh minam it kineih zawk lamsang I kidem i kituhna tawh kipawlna khat leh khat kidemna, kimuhdahna, kigalneihna, ki-elbawlna leh kihazatna lamsang i hahkat zahin kipawlna a om khinsa leh a om lai dingte in i gam leh minam adingin a tam zaw leh a muibun zaw semin sepkhiatna lamsang kidem masa zaw ta le'ng i gam hong paallun baih zaw ding a, pawl kikhenna sangin kipumkhatna; kimuhdahna leh ki-elna sangin khat leh khat ki-itna leh kihuaina hangin kitelsiamna; niamkiat lam sangin khantohna lamah kimainawt zaw ding hi.

Gam leh minam itna leh veina vive tawh kipawlna kiphuankhia ahih manin i vision leh i tupna leh ngimna (goals) i neihte panin pial khia-in tuate tawh a kituakin nasep ding leh ngimna leh geelna tangtungsak zawh ding kidembawl zaw le'ng a mi leh a gam adingin siatna kibehlapna dingin kipawlna kiphuankhia om lo ahih manin i nasepna hong mazang leh muibun zaw ding hi.

Biakna kipawlna lamsang ah zong i biak Pasian a kibang mah ahih manin LST thu um a kici leh Pasian bia a kici ciatciat khat leh khat kidemna, kihuatna, kimuhdahna, ki-elbawlna leh kigensiatna lamsang i hahkat zahin gammial adingin i mission fiel keek gol beh ding masa sak zaw in, sawm ah khat piakkhiatna leh sumpi khiat lamsang kidem bawl zaw le'ng Pasian' gam zai semsem ding a, kha mangthang tam kiman semsem ding ahih manin vantung ah i thaman ding i nawhlawh peek zaw ding hi. Doctrine kibat lohna hangin khat leh khat kidemna, kihuatna, kimuhdahna, ki-elbawlna leh kigensiatna lamsang i pibawl luat leh hell meilipi lo buang a dang i thaman ngah ding om lo hi. Vantung gam i galmuh khak leh a hampha kihi lai ding hi.

Innkuan kikhat, nu leh pa kibang si khat sa khat sung panin a piang khia, zing leh nitak ankuang sawk khawm den, inn tung khuhna kibang khat nuai-ah a khangkhia khawm unau nangawn i ngaihsutna kituak thei mahmah lo hi. I kam sunga om leii leh ha nangawn kituah loh nei-in kipet kha zel hi. Tua ahih manin political ideologies tuam vive a nei a national party leh national movement tawh a kalsuan, doctrine kibang lo vive thubullet leh thu meilet mittaw sialkhau bangin a len teta pawl tuamtuam kihai thutuah henhan den keei-in phim leh khau bangin kipumkhat ding cih bang piang ngei lo ding thu leh ahi thei lo ding thu hi.

Tua ahih manin i kibatlohna tuamtuamte pibawl masakna kidemna lamsang sangin sepkhiatna lamsang ah kidembawl zaw leh kitot kiselna ding hun, uino bangin kipetpet niloh hun ding leh unau beelkang kituh bat niloh hun ding om lo zaw ding hi. Githa ah zang guk om a, amau omna mun ciat panin amau aw gin' tuam ciatin hong ging khiat ciangin aw leh ging kilawm mahmah hong piangsak thei pan bek uh hi. Mel tuamtuam a nei a sakhituihup zong amau mel ciat mah pua in mun khat ah a om khawm ciangun a etlawm mahmah sakhituihup mel hong kilang khiasak thei pan uh hi. Amau kibat lohna teng buaipih in khat leh khat kitawng kilai thapai le-uh githa ging kilawm leh a etlawm sakhituihup mel kiza kimu thei lo ding hi.

Ei ngaihsutna bangbang 💯 Amen hong pia pahpah lo khempeuh i gal i sa bangin ngaihsut suk pahpah leh et niloh denna khawlsan ta ni. Ei deihna bang bekin ngaihsutna ktuam a nei mi dangte leh mi khempeuh thuzawh den ding leh talkaih zawh den dinga ngaihsutna pen dictatoship tawh ki-ukna gam-a thubullet leh thu meilet hi zaw hi cih phawk hun ta hi. Democracy i deihna thu kam beembeem in gengen napi-in dictatorship system a laamto leh thapiak niloh kidemdem nawn kei ni.

Galpi Nihna lai-in England Prime Minister Winston Churchill in, "Na paina lampi ah nang a hong tawng ui suang tawh na denden leh na tun'na ding mun na tung ngei kei ding hi," na ci hi. I tun' nopna lampi ah lam i pai lai takin galguk simin a hong mot suam vat ahih kei leh i mainawt theih nawn lohna dingin i lampi bingcip liang zahin khuk khiat zawh loh suangtumpi hong koihsak ahih kei leh i sihna dingin landmine (IED) hong kam cih khawng ahih kei buang leh hong tawng khempeuh i gal i sa bangin buaipih masa lua dah lel ni. I tun' nopna mun kitung zo ngei lo ding hi.

I ngaihsutna tawh amau a kibat lohna hang, i kihai thutuah henhan den keei lohna hang leh ei din'na mun san lian ah ah a ding lo peuhmah leh ei muh leh san' bangbang a sang lo peuhmah muhdahna leh elna, galbawlin langdona peuh minam adingin nasepna, gam leh itna bangin i ngaihsutna, Khristian biakna man lo hi cih ngaihsutna tawta leh kawcikte i neihte paihkhiat hun ta hi. Ngaihsutna kawcik leh khuata lungsim tawta i neih paai teta in mi dangte elna, hazatna, muhdahna leh galbawlna tawh kipumkhatna leh kithutuahna piang dingin i ngaihsutna leh muhna man lote paai khia-in tuatcil gawp hun ta hi.

I kibat lohnate thupi bawl masa loin i ngimna leh tupnate i sepkhiatna ding pibawl masak hun hun ta hi. I ngimna leh tupna sepsuah ding i masa sak ciang bekin khantohna lamah kimainawt thei pan ding hi. Khantohna lamah i mainawt ciang bekin kipumkhatna leh kituahna hong piang thei pan ding hi. Kipumkhatna kituahna a om ciang bekin ki-itna leh kilemna leh daihna hong piang thei pan bek ding hi. Ki-it kilemna leh daihna a om ciang bekin i tun' nopna mun kitung zo pan ding hi.

"Kilemna ding deihin a hanciam mite in Pasian’ tate cihna ngah ding uh ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi," ci-in Matthai 5:9 sungah i Topa Jesuh' in na gen hi. Kilemna ding deihin i hanciam ciang bekin Pasian' tate cihna kingah zo pan ding hi. Pasian' tate i suah ciangin Pasian' thupha taktak kingah thei pan ding hi. Pasian' thupha taktak i ngah ciangin i gam hong paallun thei pan ding hi.

✍️ Thang Khan Lian #ZUNs reports



Thursday, 14 October 2021

SAKHI' TUI NEKIN PAN LE'NG

 

SAKHI' TUI NEKIN PAN LE'NG

By: Rev. Dr. S. Pau Khan En
Khangluite in thu a bul a pat nop ciangun, "Sakhi' tui nekin pan le'ng," ci thei uh hi. Kei zong Zomi Tuiphum Pawlpi sung a ki- itna khau i kitolsak khak ciilciilna hong gen nuam ka hih manin hih kamciin thulu hong zang ka hihi.
Bangci lawmlawm a Zomite banglam banglam ah kithutuak liailiai in mapang khawm thei lo i hiam? cih kei kiapi taldom ngiungeu in ka ngaihsun thei zel hi
Kei pen gam ki-ukna (politics) lam sem hi loin, ka lunggulhgulh biakna lam sem ka hih manin biakna kiu panin a tom mahmah in ka en nuam hi. Kei mimal khat ngaihsutna a gen ding ka hi a, a khial a om hial leh zong keima' mawhpuakna hi ding hi.
I. A BUL KITOLKHIA BAIH
Japan gal a kici Leitung Galpi Nihna (WW II) khit 1950 ciang Zogam ah Baptist leh Roman Catholic pawl nih bek om a, Baptist ah hong makai pen Sangmangte leh Sia Thuam Hang, Sia Pau Suan, Sia Vial Nang, Sia Dam Suan leh Cope topa tawh nasem khawm i sia masate uh ahi hi. Makai omsun teng mah na na kihuan lingling uh a, tawm tase le-uh a gim a tawl lam uh thei lo zahin nuam na sa mai uh hi.
Hih hun laitak mahin Sia S.T. Hau Go Madras panin M.A (Phil) ngahin 1946 kum in hong ciah a, ei! Zomi sung gentak loh a Kawlgam bup ngiat ah zong tua bang degree sangpi a ngah kitam nai het lo ahih manin gam uk mangkang H. N. C. Stevenson in zalianpi pia dingin na na dawntuah pah lian hi. Tua bek hi loin, Yangon Judson College ah Siapi a sem Khristian Dr. Hla Bu in zong Judson College a Philosophy department ah Professor sem dingin na sam lailai hi.
Tuate gel sang loin ama' kipiakna zui-in Baptist pawlpi ah Pasian nasem dingin hong kipia hi. Ama' hong gen ngiat ka zak ngei khat in, "Zingsang khat Tedim biakinn lui gei-a mawngkung nuai-ah Sia Vial Nang in, ko, Japan galsung sangmangte India ah a va galtai sungun thu um mite bang i suak zen tam! ci-in na kha laulau keei ung a, tu-in nang pilna hi zah tawh nong ciah a biakna lam nong bawh theih, nuam mahmah hang, ci-in mittui luang gilgial in aw liing delhdelhin hong gen hi," ci hi.
TUA LAI-A KAWLGAM SANGMANGTE' THUZEEKPI
Erville Sowards tawh kikumin ama' lunggulhna sa ahi, khamtung gam bup ading Tuiphumte Kipawlna Zomi Baptist Convention 1953 in hong phutkhia a, amahmah in General Secretary semin Falam ah om a, ahi zongin cidam lohna hangin sau veipi sem zo lo ahih manin 1955 ciangin Tedim gamah hong ciahkik hi.
Tedim gam hong ciah ciangin pilna i kisap luat lam muhna tawh pilna khuk ZOMI BAPTIST ACADEMY hong phuankhia hi. Sum mah kisam ahih manin America gam-a Baptist thu um mite lungsim khoih dingin BURMA NEWS a kici thu kizakna ah thului ( article) khat at a, pilna kisapna teng a gen ngelhngelh khit ciangin, "Where are the helping hands?" cih tawh thu khum sawnsawn ahih manin mite lungsim khoih thamin a vei ngiat nupinu khat bangin hoh ama' go (will) panin tua lai sum MMK 150,000 na pia zen a, tua hun sum manphat lai hi-in, na lianpi a kisem zo lua ding ahi hi. A lungso tampi mah zong om lai hi. Ahi zongin Kawlgam hong tun ciangin hih sum pen a ngente kiang tung loin, kibel heisak a, ZBC sunga om Association teng (HBA, FBA, KVBA, TBA) ah saseh hawmin kihawm sak dih zen hi.
Siapa pen a natna khuadam gam tawh kilem lo semsem ahih manin khamtung ah a om ding piang thei nawn sa loin, Mandalay University ah Sya va sem hi. Tua lai-ah Sya a vasep kawmin i Labu hong teisak, hong puahsak dingin kiseh hi. Ama' lam panin haksatna kiphawk sak kha loin ei ngaklah bekmah kisuangin amah pen bangmah sem lo bangin kingaihsunin, kikhawl sak mai a, i kizopna khau a tolkhia hileh a tolhkhia hong suak hiau hi.
Kum tampi mun khatah Pasian' na ka seppih i Zomi Pasian nasem masa khat ahi, Rev. James Sang Awi thugen khat ka bilkha ah gingging lai a, tua in, "Sia Hau Gote khawng ZBC Meeting ah hong tu le- uh i khamuan dan! Bangmah gen sese ta kei le-uh hong tu himhim leh kikha lum mai hi," hong cih pen ka bil ngiat a ka zak ahi hi.
Amau hileh pawh, "Na sep nop peuhpeuh na ngap bangbangin sem in la, biakna huang sungah hong ompih hamtang in," ci ngelngel dingin ka ngaihsun hi. Pasian nasem dingin a hong kipia lingliang sam a mataw, en kemcing thei lo kha khong! I liim i vaang hi pan mahmah a tolhsak khamai !
( I Sam. 4 : 21-22 I'chabod )
Hih i thubulpi panin a tunga patin kihuaina, kikhualna om loin kitolkhia baih lua kha aih cianga i pawlpi leh i minam tangthu pen kikhih kipehna sangin kitolkhiatna lam vive ah tolhkhia, tolhkhia pahpah ihi kha tam, ci giauguau ing.
II. CILIAP HUAI VEVE
Kong pat phot buangin sau ta leh hong zom vet hoh ning. Burma Dinity School (MIT) ong Rev. Dr. Kam Khaw Thang in 1957 pawl panin TBA General Secretary hong sem a, 1960 khit Tedim Lai Siangtho tei dingin hong kipat ciangin 1960 kumin Insein panin a hong ong thak lawmta 4 hong om uh a, kinuam mahmah hi. A dang nihin a khua Pawlpi tek uh-ah Pastor semin, khat in Falam Lai Siangtho Sang ah Sya sem a, Tedim tualsuak Rev. Kai Khaw Thawn in TBA General Secretary hong semin lungdam, thanuam takin gam bup kikal suan hi. Tua lai takin thubuai khat hong piang dihdih a, tua pen Sia Thang Za Kam' thuhilhna ahi hi.
A tak takin Sia Thang Za Kam' bel kha lam nuntakna a tawisang nuam (promotion of spirituality) hi zaw hi. Kum 1965 Taungphila ZBC Kum Thum sim Khawmpi ah hih thu pen Agenda thupi khat in so takin kigen a, MBCte leh sangmangte in, "ZBC te'n hih thu bangci muh na hi uh hiam?" ci-in a dot ciangun, "ZBC pan hepkhiat liang ding zahin upna pial hilo hi" (this is not heretical enough to excommunicate with the ZBC) ci uh hi.
Ahi zongin khua pawlpi pawl khat panin a sang thei het lo a om ciangin Secretary pa in zong do a cihin do keei leh ut mawk uh hi. Doctrine in lah tua zahin a khial hilo, cih a theih banah, ama' sep ding pen mi do ding hilo, mi huai ding lam hi zaw ahih manin, a tua ci do loh pen GS pa in Sya Thang Za Kam pawlpih hi, cih hi den hi. Tua ahih manin mihing mah ahi, GS pa Rev. Kai Khaw Thawn in zong, "Pawlpih ke'ng kong cihcih hi napi, hong um thei lo na hih uh leh thuman a khen Pasian khen dingin LST hong namsak un," ci ta giap hi. Chairman pa in zong, "Nam mah o leh!" ci ngam nawn lo hi. A za khempeuh kiciliap tek a, tawlpi khat sung tua meeting bawlna Tedim biakinn lui sung teng, sual tunga phim khat kia kiza ding khopin dai khipkhep hi. Kiciliap a, na kisakpih tek hi.
Tua bang teng hi keei sam napi-in a deih lote in khauh langpan' lua uh ahih manin 1965 TBA Kum cin' kikhop teh TBA GS panin kikhawl sak ta hi. Thakhat thu-in Homalin bulphuh Kuki Chin Baptist Association-te hong pai litlet in amau kiangah General Secretary sem dingin nuikawm litlit in mu ak tuahin tuah khia hiau uh hi. Amau bel hampha uh mataw!
Thu hih teng, la hih teng, kong sut detdut ciangin thusia pholhsuah nuamin a hong gen ka hi het kei hi. Thusia sutsut cih khawng ahih theih liai lai teng a peel nuampa ka hihi. Tedim gam Khristiante in i thupha leh i liim i vaang hoh tolhsak baih lua kha deuh i kei nam, cih kei lungpuak a hong suutsuut ka hihi.
Hih hun laite in tu lai-a TTBA, SRBA, ZBA leh ZBCM, TABC, EBC, AG, UPC khempeuh zong TBA ihi khin hi. Bang hanga tolhtolhin bangci-a a liailiai a diamdiam a nungta khawm thei lo i hiam? cih a bul pan a i ki-itna khau (cord of love ) i kitolsak khakna thu sakhi' tui nekin a pan ka hi hi. Pasian thu ah hi ci mawk ihih manin leitung thu ah zong a kua a kua in thupha sangin mainawt veva ka kisa het kei hi. I minam cinatna, i tualniamna leh i dau bei a kipatna mun (locus of evil) leh a hang pen hih thusia teng pan ahi hi.
PASIAN' na ka seppih ka zahtak mawh loh i sanggam Chin maikaite khat in simmawhna leh kona tawh hi het loin, vei takpina tawh hong gen thu khat hih lai-ah kong hawmsawn nuam hi: "Buaina khat peuhpeuh hong om teh no, Tedim lamte in bel damsak ding lam (remedial method ) zang loin atkhiat ding (surgical method) lam bekbek zang uh teh" hong ci hi.
Tu-a ciang beek hi ta buang le ung maw, Van Pasian! Ka tuailaite uh hong siam thak sakin, ka gam uh hong cidam sak ta in aw!
A nunung belin maivom maikang kideidanna (apartheid) hanga gambuai South Africa ah tua hun lai-in biakna leh minam makai Archbishop Desmond Tutu thugen, tulmawh kamciin khat tawh ka thului (article) khum nuam ing. Tua in:
Understanding the past,
Acting in the present
Building the future, cih ahi hi.
Hih thului a sim kha khempeuh i biak i paaai Tung Pasian in thupha hong pia ta hen! 



Monday, 11 October 2021

DEMOCRACTIC GAMTE AH MIPITE LEH MAKAITE

 

DEMOCRACTIC GAMTE AH MIPITE LEH MAKAITE

Democratic gam khempeuh ah gam leh minam makai kici pen Pasian in mipite zangin a laptoh mite bek makai dingin kiteelcing thei bek hi. Mipite zangin Pasian' laptoh loh kuamah makai panmun mot ngah zo lo uh a, a ngah zo a om phial ta zongin a thuneihna uh sawt kip leh kho zo lo hi.

Mipite laptoh ahih lamtak makai za leh tutna a ngah khit nung uh ciangin phawk kha nawn loin, thuneihna leh makai tutna bek awlmawh a nei masa-in, a laamto mipite tawh a ton khawm nuam lo, a laamto mite laptohna ding (noptuamna leh hamphatna ding) sepsak ding a thudon lote Pasian in a laamto dingin a zat mah mipite zangin puaseh veve hi.

Political rallies nei-in vak kawikawi in a awng bambam kawikawi ta zongun, pawi hun geelin vai a sai kawikawi ta zongun mipite in puaseh ding uh ahih manun va kilaak lo ding uh ahih manin huih lak a mot tuptup mipa bang lel ding uh hi. Na otot pong hangin ihmuh khit nungin a bil-aphuai a kitumging dahtuah leh zam gingging na bang lel ding hi.

Amau bekin thuneihna khempeuh bup lakin, makai za bek deihna leh khiatlahna tawh mainawt nuamin mipite a thudon lo makaite a mipite in a paampaih ni ciangun a val suak ziau ding uh a, kimanna a nei nawn lo vok nangawnin a duh nawn loh vok an khing niing tawh kibang lel ding uh hi. Democracy gamah mipite pen khaici tuhte hi a, a tui buakpa pen gam makaite hi a, a khangsakpa Pasian hi.

Tua ciangin David in zong, “Amaute in a pawi bawlnate uh awklawh uh hen la, kiat lawhin gimna ngahlawh uh hen! Khua a muh lohna dingun a mit uh taw hen la, lungkhamna vangik lelin awn tawntung ta uh hen!” ci-in a gen lai hi. (Rom 11:9-10)

A makai tutna a tusakpa thu mang nuam loin ama hoihsakna bang bekin a thuneihna kisialhpihin a gamtang mipa Pasian in a thuneihna ama tung panin lak khiatsakin balkhia ding a, amah sangin a hoihzaw mi dang tungah pia ding hi.

Tua ciangin Samuel in ama kiangah, “Topa in Israelte’ kumpi gam nang’ tung panin tu ni-in balkhia-in nang sangin a hoihzaw na vengpa tungah pia khin hi," ci-in 1 Samuel 15:28 ah a gen bang kamkha za ding a, amah leh a innkuanpihte banah a mipihte nangawn a galte tungah pia thei lai hi.

Topa in kei’ tungtawnin hong gensa bangin nang tungah hong hih hi. Topa in na khut sung panin kumpi gam balkhia-in na vengpa David’ tungah pia khin hi. Nangmah in Topa’ thu ngai loin, Amalek tungah ama heh mahmahna tawh kizui-in hih lo na hih manin Topa in nang tungah tu ni-in hihte hong tungsak hi. Tua tham loin Topa in Israel mite zong nang tawh Filistia-te’ khut sungah hong piakhawm ding hi. Zing ciangin nang leh na tapate in zong kei kiang nong zuan ding uh hi. Topa in Israel galkapte zong Filistiate’ khut sungah pia ding hi,” a ci hi. (1 Samuel 28:17-19)

Makai panmun na ngah a, makai tutna tungah na tut ciangin khe thuap lenlen kawmin cithei nuamsa-in nang a hong laamto Pasian leh mipite aw na ngaih kei leh lauhuai mahmah hi. A kikhel khit nungin na kisikkik hangin tui buasa kiluak kik thei lo hi. Makai panmun leh makai tutna ah na tut theihna dingin nang a hong tawsawn, a hong tonpih leh a hong laamto Pasian leh mipite nolh kha kei in.

✍️ Thang Khan Lian #ZUNs reports  



Friday, 8 October 2021

SUAHTAKNA MAW HENCIPNA? KOI ZAW TEEL ZAW DING NA HIAM?

 

SUAHTAKNA MAW HENCIPNA? KOI ZAW TEEL ZAW DING NA HIAM?

Arakan Army (AA) makaipa (chief) Major General Tun Myat Naing in April 12 in, “We don't want the CDM and street protests in Rakhine State," ci-in Rakhine state sungah anti-junta lehdona lahna dingin CDM leh kongzing ah kiphinna leh kitomna a deih lohna leh a gup lohna thu na gen hi. Tua hunin junta tawh kigulluk bangin Major General Tun Myat Naing kilim kigen mahmah a, a mawhpaih mi tam mahmah hi.
Ahih hangin AA ten Rakhine sung leh amau tatna munte ah junta dictatorship regime leh a galkapte a lehdo local resistance forces or fighters (PDF)-te va suamsuam sese lo, khokho sese lo uh a, gam leh minam kipawlna langpang uh hi, ci-in ngaihsun leh tang ngawh tuan sese lo uh hi. AA ten local PDFte suksiat ding leh mi om muang kimlai va suksuk ding ngaihsun leh sawmin nei tuan sese lo uh a, PDFte suakta takin galdo sak hithiat zaw lel uh hi.
KNU' armed wing KIAte leh khamtung ah thau tawi kipawlna ethnic armed groups pawl khatte in amau hatna leh ukna kuam sungah kum sawm tampi na hat mahmah uh a, federal system leh amau leh amau ki-ukna (self-determination) lunggilhna tawh kum sawm tampi tak junta regime leh a galkapte na do ngekngek uh hi. February 1 coup d'ètat khit nungin amau hatna sungah local PDF groups tuamtuam a kiphuankhiat hangin ko kipawlna leh minam lehdona hi ci-in ngaihsun sese lo uh hi. Tua bangin ngaihsut nak sangin junta regime ukcipna panin suahtakna lunggulhin PDF tawh mapang khawmin junta regime lehdo khawmin kipawlpih uh a, junta forces buluh leh suam khawm kawikawi in galdo khawm ziahziah uh hi.
Ahih hangin thagum hatna zangin lehdona tawh thuneihna lotkhiatna ding ngimna tawh revolution army cih zangin minam min kipawlna dingin zang napi-in a lehdo dingte uh a do hunin do sawm lo, gam leh minam hu leh kem kicici pong napi-in i gam leh i mite junta forces ten hong suamsak, akno leh vokno bangin hong thahsak kawikawi, cimawh beidong leh patau in mi tampi tak galtai ki-om khinzo napi-in galtaite lah huh sawm beek lo, galte lah do sawm beek tuan lo. Tua hi napi-in do ding gal lianpen junta a lehdo PDF Zolandte galdo kisinna dingin cikmah hunin Kawlgam ah galdo ngei lo kumpi lehdo dinga kipia khia leh gam leh minam hu ding a kici ten va suamsuam pong pen revolutionary movement or revolution bangin a ngaihsun ngam veve ki-om hi.
Revolution khiatna tawh kituak lopi-in kalsuanna revolutionary movement a kici thei mawk tam? I revolutionary movement gengen ei leh ei kisuamna ding, ei leh ei kivau launa ding, ei leh ei kithah, kivuakna ding, ei leh ei communist regime ukna nuai bangin ONE-PARTY SYSTEM cih thu bullet mittawh sialkhau let teta in dictatoship tawh ki-ukcip denna ding bek tawh zang den ding maw? Tua dan tawh Zogam State or Terrorial Union or self-determination or federal system kingah baih ngel in teh maw? Kua'n tua bang political visions leh demands i neihna pakan kuang sungah a mawkna in hong mot pia hiuhiau mawk ding?
Electoral politics ciang bek ah kigolhna tawh minam min zangin kipawlna pen revolutionary movement mah hi, cihcih ngam huai mawk ding maw? Dictionary sung i et ciangin revolution cih a khiatna pen, "A forcible overthrow of a government or social order, in favour of a new system," hi na ci ahih manin Zokam in gen le'ng, "Thathang/thagum hatna zatna tawh na hih zia ngeina pongpi khat, na pai zia pongpi khat a thak deihna tawh kumpi or tangpi tangta kipawlna ah ngeina zia leh ki-ukna zia lotthalna hi," a cihna na zaw hi.
Revolution cih kammal a khiatna pen ahi bangbangin zuih dingin a omsa ngeina (status quo) mah letkipna tawh zawhthawh thu zangin kihencipna, kiniamniamna, kivau leh kithahna, ONE-PARTY SYSTEM tawh communist state bangin ki-ukcip suak ding deihna a cihna hi deksuai lo hi. Revolution cih a khiatna thei lopi leh revolutionary movement zia tawh kilehngatin aisa lam pai bangin kawi pai haihai nilohna tawh kibang a, kimanna ding a nei lo sazukin a ki a puak ngaungau kawikawi bangin revolution cih luzaang ah suang velvalin ki bangin pua-in kalsuan niloh pen a khiatna a nei loh banah a kammal tawh kilehngat hi. Revolution ahi phial zongin revolution tawh a kituak lopi-in a lampial leh a tangpeek "heretic or apostate revolution" hi zaw ding hi.
James Bryce in, "Gam leh minam itna i cih pen laan khai-in peina hilo a, i gam a thumanna leh thakhauhna zawhna dingin hanciamin dona hi," (Patriotism consists not in waving the flag, but in striving that our country shall be righteous as well as strong) na ci hi. Mark Twain in, "Gam leh minam itna i cih pen gup theih dingin a kilawm a kituakin a om hunin a tawntungin i gam i gupna leh i kumpi i gupna hi, (Patriotism is supporting your country all the time, and your government when it deserves it) na ci hi.
Hong uk kumpi leh gam ukte in a mawhpuakna uh thudon loin phentatna tawh a humbit leh a kepbit ding uh a gam mite akno, uino leh vokno bangin a gawhgawh hunin a gup ngam huai veve lai leh va pum gup teitei lai dingin a kilawm veve lai tam? Tua bangin hong nengniam, nencip, tuatcil gawp banah hong bawlsiat bek uh tawh hunsa loin inn leh lo hong halsak ban uh-ah a hong that leh a hong suam niloh bek gam uk makaite leh galkapte tawh kipawlna leh thapiakna peuh gam leh minam itna mah a kici veve ngam lai tam? Tua bang hunin khutzep kawmin daih hithiatna gam leh minam itna, gam leh minam kepbitna leh hutna a kici ngam veve lai tam?
Haman in Judah milip khempeuh a thah cimit sawm lai takin Modecai in Kumpi Esther kiangah, "Hih bang hunin bangmah hih loin na omcip leh, Jew mite’ suahtakna ding leh noptuamna ding thu mundang khat pan hong piang veve ding a, nangmah leh na innkuanpihte na simang ding uh hi. Hih kumpi inn na tunna pen hih bang huna mah dinga a tung na hih mel zong kua in thei ahi hiam?” (Esther 4:14) ah a genna lungngaih kik tham cing mahmah hi.
Mi thuman lote leh mi gilote a gualzawh theihna ding lampi a omsun uh pen thuman lohna a kizat hun leh mi gilote thuneih hun sungin thuman mite leh thutang mite dai takin a om hithiatna hang uh ahi hi. Arch Bishop Desmond Tutu in, "Thuman thutang lohna hunin gup tuam leh paih tuam nei loin na laidin' leh mi dangte a nengcip leh hencip mite lam (kipawlpih ding) a teel khin na hi hi," na ci hi.
US ah Civil Rights Movement makai Martin Luther King Jr. in, "A tawpna i galte gen leh sakte phawkin i nei kei ding a, ahih hangin dai takin a om hithiat i lawmte daihna i mangngilh kei ding hi," ci-in Civil Rights Movement hunin mivomte in mikangte ah suahtakna leh voting rights a ngahna dingun a do lai takun Civil Rights Movement thapia leh kipawlpih loin dai takin a om hithiat mivomte kimangngilh ngei lo ding hi, ci-in a genna lungngaih tham cing mahmah hi.
Revolutionary makai minthang Che Guevara in, "Revolution kici pen a min mahmah ciangin a kung panin a kia suk apple 🍎 dan hilo a, a kiat sukna dingin a kung na va sing kul hi," na hi. Sehnel gamlak ah Israel mite kum 40 sunga vak lai takun vantung panin zingsang sim in manna tatsat loin a kikhiat suk bangin junta coup d'ètat dictatorship regime khut sung panin suahtakna i ngahna dingin vantung panin suahtakna hong kikhiat suk hithiat lo a, suahtakna dak a sat om lopi-in amah leh amah hong ging vava ngei lo hi.
Topa Jesuh hong mihingte a hencip leh thongkia sak den dinga leitungah a hong kum suk leh singlamteh tungah sihna a hong thuak hilo hi. A van tokhom nusia-in lei-ah Topa Jesuh a hong paina pen, "Gimna a thuak mite tungah thuhoih a puak ding, lungsim kitamzante a damsak ding, salin a kimante tungah suahtakna thu a gen ding, a kikhum mite adingin thong kong a hong ding, a mite honkhia-in, a galte a guallelhsak ding, a thum mi khempeuh a hehnem ding, thuman mite a kiminthansak theihna ding, a dah mite a lungdamna ding, a lungkham mite in phatna la a saktheihna ding, a lunggim mite in Pasian a phat theihna ding," (Isaiah 61:1-3; Luka 4:18-19) hi zaw hi. Sattan'na panin suahtakna, hencipna panin suahtakna, nengniamna panin suahtakna ngahna dinga dona pen Khristian vai tawh a kituak mahmah na hi zaw hi.
Vangliatna leh gualzawhna
Hauhna leh damnate
Thongkia mite leh a kihencip
mite in ngah ta hen!
✍️ Thang Khan Lian #ZUNs reports 



Wednesday, 6 October 2021

INDIAN PENAL CODE ON FORGERY

 INDIAN PENAL CODE ON FORGERY 


1. Section 34 in the IPC: Ngimna neite a ngimna uh a tangtun'sakna mi pawl khatte gamtatna (Acts done by several persons in furtherance of common intention) - A ngimna uh a tangtun'sakna ding mi pawl khatte in thukham palsatin a gamtat uh ciangin tua bang mite leh amah bekin tua danin a gamta mite in a gamtatna tawh kituakin dan thuak kipia ding hi.

2. Section 468 in the IPC: Khemna ah zat dingin a lim/a tuh bawlna (Forgery for purpose of cheating)- Khemna ah zatna dingin kumpi vai-ah a kizang lai poimawh (document) ahih kei leh electronic record a tuh (fake) bawlin a tuh a bawltawmte kum sagih ciang thong kiatna tawh gawtna/dan a kipiak banah sum liau beh lai ding hi.
3. Section 471 in the IPC: Document ahih kei kei leh electronic record a taktak bangin a kibawltawm zatna - Document ahih kei leh electronic record bawltawm thuman lopi-in zangin, a kibawltawm/a tuh hi cih thei napi-in a zangte document ahih kei leh electronic record a tuh a zangte Section 468 IPC thukham mah bangin kum sagih ciang thongkiatna dingin dan a kipiak banah sum kiliau beh sak ding hi.
4. The Foreign Act, 1946 Act no. 31 of 1946: Hih thukham sunga clause (c) sungah clause (f) of sub-section (2) tawh kituak loin India gam a lutsimte gamdang mi ahihna tawh kum nga ciang thong a kiat theih ban uh-ah liau beh thei ding hi, ci hi. Ahih hangin clause (f) of sub-section (2) tawh a case uh Court in clause (a) sungah om theihna dingin visa a ngah peelin a sawt zaw a om uh ahih kei leh (b) India gam lut theihna dingin visa a ngah uh a validity period tawh kituak mah hi ci-in a san'sak leh liau sum pia lo ding uh hi, ci hi. Ahi zongin matna a tuak Kawlgam panin hong lutte pen tua dan entry leh om theih hun validity visa la om lo ding ahih manun kum nga thongkiat banah liau beh theih hi.



WILLIAM TYNDALE MARTYR IN A SIH NI PHAWKNA

 

WILLIAM TYNDALE MARTYR IN A SIH NI PHAWKNA

Oct 6, 1536 in Hebrew leh Grek pau bek tawh a kitei Lai Siangtho a om ding a kiphal hun lai leh Khristian biakna orthodox church ngaihsutna tawh conservative ngaihsutna tawh siampite a kihencip hunin William Tyndale in English version tawh a teikhiatna hangin sing khuampi tungah kikhihcipna na thuak a, kihing halin martyr in na kithat hi. Tyndale in a sih ma-in a kampau nunung penna ah, "Topa aw, England kumpipa' mitte hon'sak in,'' ci-in awng hi.
Tyndale' adingin Lai Siangtho pen zawhthawh thu tawh kinawhna (pressure), ahih kei leh paulapna (pretext) leh siampite bekin Lai Aramaic or Hebrew ahih kei leh Greek version tawh a kitei sim thei ahih kei leh a khiatna gen thei loin mi khempeuhin Pasian' kammal nuntakna tui bangin a dawn' theih ding uh hi, cih thubullet na nei cinten hi.
Singkhuampi (stake) tungah Tyndale a kihal lup khit a kum nihna in England Kumpipa King Henry VIII in Tyndale' nasep leh teisawn a tamzaw Matthai laibu a kihawmna dingin phalna na pia hi. Tyndale' nuntakna leh nasep khiatna hangin Lai Siangtho mangpau tawh a kiteisawnna hangin leitunga pau nam tuamtuamin Lai Siangtho kiteisawn thei ahih manin eimau pau leh ham ciat tawh Pasian' kammal kisim thei leh a khiatna kitel kiim a, Hebrew leh Grek pau a a siam biakna siate guaih kisam sese nawn loin kisim thei ciat hi.
WILLIAM TYDALE KICI KUA HIAM?
Melksham Court, Stinchcombe, Gloucestershire, England ah 1494 kumin a piang William Tyndale pen English scholar hi a, Magdalen Hall, Oxford sang a kah khit zawh 1506 in B.A. degree University of Cambridge panin buaih na ngah hi. English banah French, Greek, Hebrew, German, Italian, Latin, leh Spanish paute siam khin hi. Tyndale Bible cih tawh a min kithei hi.
Protestant Reformation hun lai-in makai min nei khat hi. Rotterham mi Erasmus leh Martin Luther' nasepna hangin thangahin mangpau tawh Lai Siangtho a teina hangin kum 42 bek a phak zawh 6 October 1536 in Holy Roman Empire kummpi ukna gam sunga om Vilvoorde, Duchy of Brabant Habsburg Netherlands kiangah ah singkhuampi tungah kikhihcipin a kimek lumin (stangled to death), a luanghawm kihal hi.
KING HENRY VIII' ZI NEIH A PHIATNA (ANNULMENT) A LANGPAN'NA
King Henry VIII in Anne Boleyn a teen'pih nop manin a zi Catherine of Aragon a teen'pihna phiat (annulment) dingin a geelna Tyndale in a pangpan'na in 1530 kumin "The Practyse of Prelates" kici na gelh hi. Tyndale in Henry VIII in a zi Catherine tawh a kiteen'na phiatin Anne Boleyn a teen'pih sawm mawk pen Lai Siangtho tawh kimakna a kituah loh banah Pope Clement' papal cours ah Henry khau kikai awk bangin a awkna (entaglement) theihna dingin Cardinal Wolsey' ngian hi, ci hi.
Hih thu hangin Kumpi Henry VIII thangpaisak lua ahih manin thah ding bek ngaihsun hi. Henry VIII in Kumpi (Emperor) Charles V kiangah Treaty of Cambrai kici thukimna nuai-ah Tyndale a matna ding leh England gamah a puakna dingin ngen hi. Ahih hangin Emperor Charles V in England gamah Tyndale hong kipuakkik (extradition) theihna dingin teci (evidence) kisam hi, ci-in Henry dawn'na pia hi. Hih vai tawh kisai Tyndale in a case "An Answer unto Sir Thomas More's Dialogue" kici ah gelh hi.
TYNDALE IN KHEMNA A TUAHNA LEH A SIHNA THU (BETRAYAL AND DEATH)
Holy Roman Empire thuneite' sik leh tangin palai a sem Henry Phillips in Tyndale na khem hi. 1935 in Belgium gam-a om Antwept khuapi-ah Tyndale kiman a, Belgium state capital Brussel khuapi kianga om Vilvordee (Filford) kianga a kulh a ki-um innpi (castle) ah kikhumcip hi. Mi pawl khatte in Tynldale muanngamna (confidence) a ngah zo ding leh tua khit ciangin lehpei-in a khem dingin Bishop Stokesley in Henry Phillips a guaih hi, ci-in ummawh uh hi.
1536 kumin Khristian biakna thu ah up khialhin lampial ahih kei leh a upna panin tangpeek (heresy) ci-in ngawhna kibawlin Tyndale in thukhenna thuak hi. Tyndale gupkhiatna dingin thukhente leh Tyndale' kikal ah Thomas Cromwell a va kigolh (intercession) hangin a upna panin panin pial khia-in tangpeek mah hi ci-in kimawhpaih ahih manin a hingtangin hal lup dingin sih dan kipia hi.
Singkhuampi tungah kikhihcipin a kihal ma-in a gawl ah a sih dong kimek lum (stangled to death) hi, ci zong a om hangin a kihing hal lum hi, a ci zong om hi. Tyndale a sih kuan kammal nunung penna ah, "Topa aw, Englang kumpipa' mit hon'sak in," ci hi, kici hi. Tyndale' sih ni October 6, 1536 hi ci-in a kiciamteh hangin a thongkiat hun taktak tawh a kituat ciangin nipi kal bangzah hiam masa zawin kithat hi zaw dingin ki-ummawh hi. Biographer David Daniell in Tyndale' sih ni "one of the first days of October 1536" hi ding na ci ziau hi.
Tyndale martyr in a kithah khit nung kum li sungin England kumpipa' phalna tawh Lai Siangtho English translations li kikhen khia a, tuate lakah Henry's official Great Bible kihel hi. A vekpi-in Tyndale' nasepna kibulphuh ciat hi. Tyndal in Roman Catholic in tu ni dong a lim zuih mahmah leh ngaihsutna - mi siangthote kiangah thungetna (practice of prayer to saints) leh orthodox church ngaihsutna leh thubullet sungah siampi thukimna bekin Pasian' kammal Lai Siangtho khiatna kigen thei bek Scriptures could only be interpreted by approved clergy) ding hi, cih na langpang hi. Hih thu hangin a upna panin lampialin tangpeek cih ngawhna tawh kimawhpaihin, martyr in sihna na thuak hi.
Tyndale na om lo hi zenzen leh adiakin ei Zo suante sungah Lai Siangtho buaih ngah a dim a ha-in i neih miaimuai banah Sia tampi i neih hangin Hebrew leh Greek version panin Lai Siangtho a tei thei ding zahin Hebrew leh Greek pau siam ki-om dingin uphuai lo hi. Lai Siangtho tei ding a kham orthodox church thu bullet ah ki-awkcip lai hileh tu dong Zokam tawh Lai Siangtho a nei ki-om nai lo ding hi.
Kum zalom sagih hun lai-a kipanin English translation kimkhat (partially) in Lai Siangtho na kithei ta hi. Kum zalam 14 bei kuanin John Wycliffe' Bible hangin kikheelna lianpi piangsak ahih manin biakna amau khut sungah dictatorship ki-ukna bangin a uk nuam siampite leh biakna makaite hangin ngongtatna (religious ferment) lianpi na piang hi. Lai Siangtho teina hangin Tyndale leh John Huss martyr in a sihna hang leh amau hun ma-in Protestant Reformer mite hangin September 2020 in Lai Siangtho buppi pau 704 tawh a kitei khin banah lakah Thuciam Thak (New Testament) pau 1,551 tawh kitei a, Lai Siangtho sunga mun pawl khatte leh tangthute pau 1,160 tuamtuam tawh suakta takin kitei khin khin zo hi.
Reference: The Voice of the Martyrs - USA & Wikipedia
@Thang Khan Lian #ZUNs reports