Saturday, 31 October 2020

TU HUN IN KHRISTIAN SIA LEH THU UM MI PAWL KHATTE ZIA

 

TU HUN IN KHRISTIAN SIA LEH THU UM MI PAWL KHATTE ZIA

Tu hun in Khristian biakna zuite sungah thu upna lamsang ah hahkat a kici diak pawl khatte in thugen zaknop a sak dante uh hih dan lian-a thugente hi:

LST buaih ngah thak liklek Sia nengneng khatin Noah hun-a tuiciin tun' lai-a thupiang pulpil tungah sermon hi. Tua pa in Noah tuiciin tun' lai-a thupiang a neng a tawngin gen hong kipan a, "Noah hun in tuiciin hong tung, tatsat loin sun sawm li leh zan sawm li sung khawl loin guahciin ziahziah a, keek nangawn kia man lo, van nangawn ging man lo liang hi. Guahzuk hong khawl tak ciangin tuikhang in thosi thovai site, uiphuk site, thankik site, gulhik sitw, akpi, akno, aktal site, vasa site, ganhing nam tuamtuam site, mihing si teng hong tuahsuk ngeingai keei... Phia phia phia nak uih lua mahmah ve aw..." ci-in nak hum veva kawm in aw suakkhia zo lo phialin Hallelujah a cih leh mipi lam ten a aw neih khempeuh uh AMEN ci ngeingai uh a, AMEN a ngaih cih pha zo diak a hunkhop mah ki-ap khia thei pah uh hi ci zen ei.

Na mawhpuakna tavuan pen Lai Siangtho sunga kigelh Pasian' hu tawh a kimop kammalte na up ding, na zuih ding, hun sim leh ni sim in na nuntakpih ding, Lai Siangtho sunga kammal kigelh tawh a kituak bekin na hilh/gen ding hi bek a, nang gen nop bangin na ding hilo hi. A za a ngaite ngaih nopna ding, a lusu a om lohna ding, na thugen hong kicimtak man lohna dingin na deihkaih leh phuahtawm gawp ding hilo hi. Tua banah pulpit tung khawng ciamnuih bawlin ototna ding mun hilo hi.

"Mite in thuman a ngaih nop loh hun, amaute’ deihna bek a zuihnop hun, amaute’ zaknop thute bek a gen ding sia a cial thuahthuah hun hong tung ding hi. Amaute in thuman thutak ngai nuam nawn loin tangthu phuahtawm peuh ngaihsutpi-in nei ding uh hi." (2 Timoti 4:3-4)

✍️ Thang Khan Lian #ZUNs reports
Image may contain: one or more people, text that says "Your duty is to believe and to preach what the Bible says, not what you want it to say. RC Sproul"

NGAIHSUN THEI LE'NG NA MAH HI

 

NGAIHSUN THEI LE'NG NA MAH HI

Central government of India leh NSCN (IM) ten August 3, 2015 in a thumkim uh bulphuh in huamkha ding teng "framework agreement" kici thukimna suai kai uh hi. Indo-Naga peace talks ah zan in NSCN (IM) kihelin Naga makai delegations dang guk Naga National Political Groups (NNPG) kicite tawh Delhi ah peace talks a neihna uh-ah peace accord kici kilemna thukimna suai kaih dingin thukimna nei uh a, tua lakah Naga ten a nget den uh khiamsuk in laan tuam (separate flag) a nget uh non-governmental ading bekin zangin Naga homeland sungah cultural identity emblem bek in zang thei ding uh a, upadi tuam (separate Constitution) bel nei thei lo ding uh cih ciang thukimna nei phot uh hi.

Government interlocutor RN Ravi in Nagate ngetna Greater Nagaland (Nagalim) thukimpih a, ahih hangin hih vai kitelcian sinsen lo a, koi mun teng huam ding, bang teng hamphatna ngah ding uh cih kitel nai lo ahih manin final settlement vai November 2, 2019 ciangin PEACE ACCORD suai kaih sawm napi-un final agreement piang thei loin tu dong kidiah lai hi. Greater Nagaland a kipiak leh Arunachal Pradesh, Assam leh Manipur ah bel kanpuak kikang gin' ngaih mahmah kha thei hi. NAGALIM hong piang taktak leh Takpakte gam hong neu semsem ding ahih manin peemta mi (illegal immigrants) vive hi uh teh hong cih uh hong ngaih semsem ding hi lai hi. Nagate leh Government of India (GoI) in final agreement nei takpi leh ei dinmun a kiling kha thei bang pian (Nagate demands a piak uh leh) hi napi-in a a lawp henhan leg lungdampih pha diak khawng kitam mahmah bilbel zawsop hi. (1950s pekin sisan naisan luangin luang tampi khan in a do uh ahih manin a ngah ding uh kilawm mah hi)

I khangthu sut le'ng China panin refugees or immigrants kihi napi-in (gamdang tung khinsate zong refugee quota tawh immigrants visa siau vive a tam zaw) US ah Trump' anti-immigration laws "zero tolerance" policy (separation of children from their parents), India ah Modi government' anti-immigration laws dingin CAA leh NRC, Myanmar ah Tatmadaw' Rakhine state ah genocide leh ethnic cleansing pumgup mahmah napi hangin Manipur government leh Talpakte anti-immigration laws bawlna dinga Bills bawlte a sih zakdah pawl i hi a, thankik a bang leplap, baak a bang political standpoint kician nei leplap lo minam i hih manin ahi cici i hi hi.

Peace Accord suai hong kai le-uh a masa pen in buaina a pian theihna dinga gimnam leh ngaklah Manipur a takpakte hi. Manipur ah kipawlna sim zawh loh om ahih manin buaina ven' sakna ding Manipur government in pan a lak theihna SOLUTION omsun leh a zat den pen INTERNET SHUTDOWN, BANDH leh CURFEW koih hi. Tua lo buang hih GoI leh Nagate Peace Accord panin Manipur mite hamphatna ngahna ding thudang mahmah om lo hi zen hi. Van man khang ding, curfew a kikoih manin vakkhia thei lo ding cih leh Internet connection tawlkhat ngawl ngeingai ding (sum bel nem tuam ding, mit kham bel phadawmtuam ding) cihte a beisa kumte ah i tuah bangin haksatns i tuah ding cih loh buang i hamphatpihna ding thudang bangmah om lo hi zen hi. Tua hi napi-in ei khamtung mite lakah hih Peace Accord a lungdampih mahmah henhan tampi om veve hi.

Ei hamphatna ding bel ngaihsutna nei ki-om mel loin minam dangte hamphatna ngah peuh tawh a lungkik mahmah minam kihi lai phot a, MAKE AMERICA GREAT again cih khawng racism political ideologies peuh a na thupi ngaihsut mahmah henhan pawl i hi lai zen hi. Tua bang kawmkal ah Zomi ten leisung sumpiang i neihsun omna GULLU MUAL to dingte zong nung kum panin na kisan kik mahmah uh hih tuak thong ei. Ei leh ei i kizuakmang bei a, gam leh minam it kici lanlan napi hangin gamdang ah kha po masasa in i lengmangsan khak ding thubaih mahmah leh kilawm hi.

Pilna siamna sing ding sangin a gol mahmah in sum zon ding bek leh vasa a kha a po masasa gamdang lengkhiat ding cih vantung gam tun ding sangin a thupi masa zaw in a ngaihsun a kitam luat lai manin leitung bup ah state i neihsun leh milip i tam penna (majority) nangawn ah democratic system zangin vote kikhia ta napi-in thuneihna leh panmun limci teng i ngah zawh loh pen a lamdang hilo hi. Political party khawng peuh minam party, politics khawng peuh religious dogma leh doctrine tawh kibangin a ngaihsun leh biakna leh politics nangawn a khen ding zia a thei lo minamte i hih manin political game kimawlna ah minam neu leh tawm zawte (minority) thuneih khumna leh ukna nuai-ah i omcip lai ding mah a kilawm ahi hi.

Politics uk kici napi-in politics ah i number tamna zang thei loin akta mang kuan bangin i kituktuk lai teng, political standpoint leh political ideology kician khat nei loin huih mutmutna lamah kiniil-in thankik bangin i gial i laih themthum lai teng leh ei minam hamphatna leh meetna ngahna ding zia nangawn i theih melmal ma teng pen politics i lawp leh uk henhan keei pong hangin minam dangte nuaineh den ding minam kamsia (a kamsia dingin ei leh ei kibawl tawm) kisuak ngitnget den ding hi.

I makaite lah tu belbal pong, amau tukpeng tualpi sunga a kimawlte hi napi a pualam panin thapia mite kiangah, GOAL khum mengmeng vo vok hon, ka goal khum kal ding uh na ngaklah sese dah un, kimawlna ka lelh den zenzen hangun lungdam in na laamlaam lel un la siam si teh ci-in hong pum phatphat lel un, ci-in hong otsan khum lala nuam zaw lai uh hi. Minam hampha i kicihcih pong hangin minam kamsia taktak bel kihi pian zaw sa mai hi. Upate in, "Mi dangte bawlin kimang lo a, ei leh ei kibawlin kimang hi," a cih uh ngaihsuthuai mahmah ta hi.

✍️ Thang Khan Lian #ZUNs reports
Image may contain: 1 person, outdoor

Tuesday, 27 October 2020

US SENATE VOTE IN SUPREME COURT JUSTICE THAK DINGIN AMY CONEY BARRETT KIPSAK TA

 

US SENATE VOTE IN SUPREME COURT JUSTICE THAK DINGIN AMY CONEY BARRETT KIPSAK TA

Oct. 27: President Trump in phamsa liberal icon leh Supreme Court of the United Stated Stated (SCOTUS) Justice Ruth Bader Ginsburg' (RGB ci-in a kithei) zalaih dingin Sept. 26 ni-in a min a guan' (nominated) right-wing lamah a awn Amy Coney Barrett kici Election Day a cin' ma kal khat bekin a kisap lai takin Senate Republicans ten kipsakna (confirmation) neih dingin RGB kivui ni a kipanin a nawh vengvung uh tawh kituakin ideologies hangin a kikhen (divided) mahmah Senate ah vote khiatna ah 52-48 votes tawh Oct. 26 nitak lam in kikipsak ta hi. Hih thu hangin kum sawm bang zah hiam sung Supreme Court ah 6-3 conservative majority om ding cihna suak hi. (A si a om ma dong)
Oct. 26 in Senate ah Trump' nominee kum 48 mi Barrett confirmation vote khiatna ah Maine state panin Republicans Senator Susan Collins in Barrett deih loin Democrats lam gum-in a vote khia hi. Republican Senator Collins in Maine ah Indian American candidate leh Maine House Speaker Sara Gidoen tawh 2020 election ah Senate tutna kituh uh a, a hat zaw lua om uh ahih manin lametna nei tuak uh hi. [Republicans member leh gum limlimte pen din'na kiian a nei lo mi hoih kineihkhem (hypocrite) vive tam zawh ahih manun Susan Collins in zong Senator a ngah zom ding lametna tawh Democrats lam gum in a party hih vote khiatna elections ah votes ngah ding a lametna tawh a langpan hi bek lel bang pian hi)
Kum 48 mi Ms. Berrett pen Supreme Court thukhen dingin a kikipsak sanginn a kah lai ta nei masa pen leh Supreme Court Justice dingin numei kikipsak a ngana ahih banah amah tawh sim khawmin Supremes Court judges lak panin Catholic pawlpi mi a kuana suak hi.
DEMOCRATS TEN AMY CONEY BARRETT NOMINATION LEH CONFIRMATION PROCESS A LANGPAN'NA UH BANG HANG?
M. Barrett nomination vai-ah US judiciary pai zia ngeina leh siangtho a kizui lo nam tuamtuam tampi a om manin Democrats lamte in na langpang uh hi. February 13, 2016 in Supreme Court ah conservative Associate Justice Antonin Scalia a sih khit nungin a zalaih dingin Obama in Merrick Garland kici March kha-in a nominate lai-in Republican Senators ten November kha ciangin presidential election ding tawh kinaih lua ta ahih manin election khit ciangin nominate bawl pan ni ci-in Senate ah confirmation hearing blocked sak uh hi. Tua hun in Senate ah Judiciary Committee Chairman a len South Carolina panin Republican Senator Lindsay Graham in, "2016 ciangin Republican a cing khak a, a term bei kuan ciangin Supreme Court ah mun awng (vacancy) a om khak leh president kiteel kik ciangin a kuakua party a cing zongin a cing kik president in nomination bawl pan hen. Hih banga ka gen ka kammalte na zat nop uh leh thuman taktak mah hi. Presiden term masa bei kuanin Supreme Court ah panmun a awng leh election results a kipulak ma-in nomination bawl pen ngeina hilo cih ka kammal zat nong langpan'na dingin zangin hong langpang ta un," ci-in March 10, 2016 in Senate committee ah na gen a, Obama' nominee Merrick Garland' nomination process blocked theihna dinga paulap-in Republicans senators ten na zang uh hi.
September 18, 2020 in liberal Justice Ruth Bader Ginsburg (RBG) a sih khit phet in a zalaih ding guang sawm pahin Republicans makaite kitom pah unglung uh a, pro--lif a kicii lanlan conservatives leh Republicans makai pawl khatte in a sih ma pekin a sih ding kal a ngaklahna uh a gen ban uh-ah a sihna news a zak un lungdam in pawi kham uh hi. RGB a kivui khit a zing ciangin 2016 in SCOTUS judge nomination a dal party makai Trump in Amy Comey Barrett nominated in a kipsakna pulak pah samsam hi.
Trump' in SCOTUS Judge dingin a nominee Niel Gorsuch leh Brett Kavanaught confirmation process ah zong US judiciary system ah confirmation hearings nai 30 sung scrutiny kibawlna dinga hun kizui filibuster kici Senate ah Republican leader Mitch McConnel in 2017 in a filibuster na beisa a, Gorsuch leh Kavanaugh confirmation process ah nomination process ngeina kizui loin Senate ah Republicans in a majority zangin na kipsak uh hi. 2019 in McConnel in Trump' judge nominees-te Senate in manlang takin a kipsak theihna dingin debates hun nai 30 kizui kimlai nai 2 in tomsak hi. US history sungah ah presidential federal judges nominees 68 Senates in na blocked a, McConnel makaih Republican ten a majority uh zangin Obama' judges nominees 79 tak tangthu sungah a piang ngei lo dingin na blocked sak uh hi. Hih zah val-a mihoih kineihkhemna (hypocrisy) politics ah kimu leh kiza ngei nai lo hi. Hih thu hangin American politics a kigen ciangin, "Hypocrites Republicans can win anything without lying and cheating," cih paunak kizang mah bangin zuaugen leh mi khemna lo tawh gualzawhna a ngah ding uh baih lo hi a kci man mahmah hi.
Tua banah SCOTUS ah right-wing Justice thak Barrett in Affordable Care Act (ACA or Obamacare a kici), immigration, abortion rights, climate change, gay rights a langpanna leh election related cases vaite ah gualzawhna kawcik neuno ahih kei leh guallelhna (narrow victory or loss) a om ciangin thukham tawh kituak mah hi ci-in Republican party angvantuamin gum ding bangin a din'na kilang ahih manin Amrican demoratic system, a bulphuh leh manphatnate (principles and values) kum tampi sung dengdelsak ding hi ci-in mi tampi in ngaihsutna nei-in patauhna piangsak hi.
US President Donald Trump’ eleventh hour nomination khit nungin Republicans leh Democrats parties ten campaign ah hih thu genbel in nei uh hi. Barrett' confirmation hearing a kipat ma-in Democrats ten Senate in a kipsak leh Covid-19 pandemic hun in healthcare taanlawh 10 Americans a om khit nungin Barrett in Obamacare or ACA phiatna dingin panla ding ahih manin pandemic lai takin Americans’ health insurance lauhuaina piangsak ding hi ci uh hi. Trump administration in 2017 kum bul panin ACA phiat dingin a hanciamna tu dong lawhsam lai a, phiat dingin Supreme Court ah a heekna hearings kik November kha ciangin kinei ding hi.
Barrett' confirmation hearing hun sungin Judge Barrett in ACA case ahih kei kei leh election-related cases panin party guptuam nei loin thuman thutang tawh thu ka khen ding hi ci-in gen nuam lo a, ahi zongin elections thukhenna ah American mite galmat (pawn) in ka om kei ding hi bek ci ngam hi. SCOTUS judge confirmation hearings kum nai 30 kizui zong Barrett' case ah nai 30 sung kizui loin Nov. 3 elecions vote zon'na dingin Trump leh Repulicans ten zang uh hi.
Democratic Vice-Presidential candidate Kamala Harris in, "Khuahun kilaihna (climate change) piang mah a, hih thu hangin i huih dikte leh i tui dawnte ah lauhuaina piangsak hi cih na thukim mah hiam?" ci-in a dot ciangin Barrett in, "Hih vai tawh kisai kinailna thubuai mahmah "very contentious” ahih banah mipite kinialna (public debate) hi," ci-in dawn'na pia nuam lo hi. Monday zan (US Timing) ciangin Senate ah a kikipna hangin a pawi bawlna White House ah ceremony neih sawm uh hi. September kha bei kuanin Rose Garden ah Trump in Barrett nomination a pulak ma hunah Trump leh a zi leh a tapa kihelin mi 34+ bangin Covid-19 natna ngah uh ahih manin Dr. Antony Faui leh mediate in “super-spreader event” hi na ci liang uh hi.
SCOTUS Justice dingin Berrett a kikipsak tawh kituakin Democrats ten SCOTUS thukhente term limit a ciangtanh ban uh-ah SCOTUS ah thukhen om zah behlap ding vai geelna leh nawhna bawl dingun kilamen hi. Presidential elections ah gualzawhna ahih kei leh House of Representatives ah majority a ngah khitsa bangun Senate ah Democrats ten majority a ngah uh leh SCOTUS judge sep hun sung ciangtanh ding leh thukhen guan' beh dingun kilamen hi. US Constitution ah SCOTUS ah thukhen tu-in kua om zah om ding hi cih a kigelhna mun khat beek om lo hi.
“Senate Republican lawmte in SCOTUS Judge dingin Barrett a kipsakna uh hangun American mite tungah siatna lianpi bawl uh uh hi," ci-in Senate ah vote khiat ding vai hangin Washington ah a campaign bawlna a khawlsak pak Vice-Presidential candidate Kamala Harris in gen hi.
TRUMP IN WHITE HOUSE AH PAWI KHAM
Official in SCOTUS Judge a let theihna dingin Amy Coney Barrett kiciamna nih a neih dingte lakah khat zo ta hi. a kiciamna nihna judicial oath kici SCOTUS Chief Justice John Roberts in Tuesday ciangin private ceremony ah kiciamna neisak ding hi. Tua bang kawmkal ah Monday in a thukimpihna a suai kaihna tawh SCOTUS judges ding a thumna ding Senate in Barretts a kipsak khitin impeached President Donald Trump in election ding ni giat bekin a sap lai takin pawi na bawl hi. "Barrett innkuanpihte in America' lungtang la hi. Justice Barrett in numeite hamphatna dinga pankhia masa taktak (true pioneer for women) Justicce Ruth Bader Ginsburg' za laih ta hi," ci-in a kianga nui kawmin a ding Barrett kiang panin White House lawn panin Trump in gen hi.
Behlapna: Kum 150 khit nungin Supreme Court ah party nihte (Republican leh Democrats) bi-partisan support om lopi-in thukhen dinga kikipsak masa pen Amy Coney Barrett ahi hi. Justice Ruth Bader thukhen dingin Senate in a kipsak lai-in 96-3 votes tawh kipsak uh hi. Supreme Court ah Justice Barrett thukhen dingin a kikipsak theihna dingin House of Representatives in a paihkhiat (impeached) President Trump in conservative thukhen mi thum - Niel Gorsuch, Brett Kavanaugh leh Barett a guanna hita hi. Berrett kipsakna dingin Republican senators ten ten Democrats sangin mipi taangmi dingin palai (represent) a sepsak uh 15 millions in tawm zaw ahih manin democratic systems leh representative government gawh lupna dingin impeach president phengtatna hi ci-in American tangthu sungah kiciamteh den ding hi.
Justice Barrett in SCOTUS judge thak dingin panmun a let hangin a beisa kumte Supreme Court in nauphiatna (abortion) leh neih kibang kiteen'na (same-sex marriage) phalna na pia ahih manin SCOTUS thukhenna tawh a kikipsak khinsa laih theih ziau hilo hi na ci ngei hi. Tua banah conservatives suuksia diakte lamet bangin na piang ziauziau hei lo ding bang hi. Bang hang hiam cih leh: Republican President Richard Nixon' administration hun in January 22, 1973 in Supreme Court in Jane Roe, et al. v. Henry Wade case vai a thukhenna ah Due Process Clause of the Fourteenth Amendment to the U.S. Constitution in numei naupaaite in abortion a bawl nop leh bawl nop lohna uh suahtakna nei uh hi cih a fundamental "right to privacy" in a rights uh na humbitsak hi ci-in 7-2 votes tawh nauphiat theihna dingin phalna na pia hi.
Tua loin a nihna ah, Democrats president Obama administration hun lai-in SCOTUS in Jun 26, 2015 in James Obergefell, et al., Petitioners v. Richard Hodges, Director, Ohio Department of Health, et al. case tawh kisai a thukhenna ah Due Process Clause leh Equal Protection Clause of the Fourteenth Amendment to the United States Constitution in fundamental right to marry kici kiteen'na phalna a piakna sungah same-sex couples kiteen'na zong huam kha ahih manin neih kibang kiteen'na US states 50 sungah phalna piakna dingin 5–4 thukhenna tawh na kipsak hi.
Hih abortion vai leh same-sex marriage vai pen kinialna lianpi a piangsak den Khristian biakna tawh a kituak lo hi cih mi khempeuh in kithei napi-in US ah nauphiat a tam zawte 56% kiim bang pen Christian evangelicals kicite ahih banah Republican party hatna munte Red states kicihna sung ah a tam mahmah banah same-sex marriage zong Red states sungah pung semsem hi. Hih thu nam nihte SCOTUS in US gam bup sungah phalna a piak hangin Red states sung mun pawl khatte ah abortion clinics a kikham banah neih kibang kiteng nuamte pawlpi in phalna na pia nuam lo hi. A zenzen in Justice Barrett in US Constitution humbit loin a kamciamna palsatin biakna thu upna leh thusan ziate (religious dogma) letkip zaw in SCOTUS in abortion leh same-sex marriage phalna piakna thukhenna a khuplet (overturned) zo phial zongin hih thu nam nihte a kiphalna munte ah legalized theihna dingin US gam pen federalism tawh ki-ukna gam ahih manin phiat ziau theih ding hih tuak lo hi.
Tua banah US Constitution Fourteenth Amendment a kilaih ahih kei leh a kiphiat mang mateng leh kiteng nai lopi-in nu leh pa mawhna bawlin pawlte a kikhawlsan ma leh nupi leh papi khinsate in mi dang tawh a simtatna uh seelcipna dingin nau a phiat uh a bei theihna dingin angkawmna a tawpsan mateng uh abortion kici America ah bei ngei lo ding bang hi. Tua banah same-sex marriage vai tawh kisai pen neih kibangte etlahna amau sisan leh DNA ah a neite laihna ding zatui a kibawl ma leh tua bang mite lungsim ngaihsutna leh utna lungsim a kilaih zawh mateng neih kibang kiteen'na bei ngei lo ding hi.
Nauphiatna leh neih kibang kiteen'na i deih kei leh a zatui hoihpen pumpi ki-ukzawhna hi zaw hi. Zi leh pasalte lo buang kuamah mawhpih loh ding, ang kawm loh ding, koppih nei nai lopi nu leh pa mawhna bawl loh ding, neih kibang kiteen'na ah awk kha lo dingin i tu i tate a neu cil panin LST leh Khristian biakna tawh inn sungah pattah ngekngek zo den ding, DIRTY POLITICS zangin hih thu nam nihte zangin votes zonna dinga zangte thang ah awk khak lohna dinga kidop ding cihte a zatui hoih pen ahi hi. Mihing' dai kuama'n kai zo lo ahih manin abortion leh same-sex marriage pen leitungah bei ngei lo ding bang hi. A deih lo teng kikep siangtho ding a zatui hoih pen omsun hi zaw hi.
Sources: Associated Press, Reuters, NPR, Now This Politics and Independent
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports

Monday, 26 October 2020

BIAKNA LEH POLITICS A KILAWM LO ZAH LIANGIN GAWMKHOP NILOH DEN KEEI PEN UI KITAWNGAT TAWH A KILAMDAN'NA OM LO HI

 

BIAKNA LEH POLITICS A KILAWM LO ZAH LIANGIN GAWMKHOP NILOH DEN KEEI PEN UI KITAWNGAT TAWH A KILAMDAN'NA OM LO HI

Politics i cih pen Greek mipil "Father of Political Science" ci-in a kiciamteh Aristotle in a classical work "Politiká" cih kammal a zatna ah 'Πολιτικά or 'affairs of the cities' ci-in Greek city-states ki-uk zia ding, kivaihawmna zia a gelhna kammal panin hong piangkhia kammal hi. Tua hun lai-in Greek mite leh Aristotle pen a nungta Pasian (god) bia hilo uh a, pasian leh nusian (gods and goddesses) tuamtuamte tampi tak a biate ahi hi.
Politics kici pen biakna vai laptohna ding, ultungsakna mun (platform) dinga kibawl leh kizang hilo a, gam ki-ukna vai hoih (good governance) a pian' theihna ding, tangpi tangta in hamphatna leh noptuamna (social welfare) a ngah theihna ding, vaihawmna hoih zaw tawh gam ki-uk theihna parties tuamtuamte thuneihna (power) kituhna, thuneihna a nei parties tuamtuamte thu kituhin kinialna (debates) neihna platform hi. Politics cih a uk takpi na hih leh a khiatna kammal tua bang hi a, na biakna tangkopihna ding leh laptohna ding phualpi hilo hi.
Tua bang hi napi-in tu hun-a conservative parties sunga gam makai (politician) pawl khatte ni dangin biakna a thudon vet lote peug politics ah hong kibual ciangun vote leh nungzui ngahna ding (mipi nautangte khemna leh bumna dingin) biakna vai a hahkat pha diak a kineih leh khami diak a suak a bang mi tam mahmah sese uh hi (Ngia tuuvul silh). Tua bangin biakna thu uk pha diak leh a neng a tawngin zuih sipsip khit ding a hanciam pha diak sese a bang tam lua mahmah ta bang uh hi. A nungzuite leh pum gupte in tua bang ding mah na sasa uh a, ngia tuuvun a silh tuu kineih ahih lam nangawn thei zo loin sihpih ngam uh a, biakna leh politics hong kigulluksak ngekngekin politics ah biakna lai genbel in hong nei ngam zen lai uh hi.
Tua bang mite biakna lamsang hat thei lua mahmah ahih manun biakna leh politics kibatlohna nangawn khen thei nawn lo uh ahih manun gam Upadi (Constitution) sungah biakna leh politics a tuam tuakin kikhen (separation of church and state or secularism) ding hi ci-in Upadi in khen sawm in a kaihkaih hangin kai zo tuan lo, khen zo tuan lo a, Upadi palsatin gamtat ding nangawn kihta zo nawn lo uh hi. Thuneihna a ngah khit uh thuneihna len dingin kiciamna a neih ciangun Upadi tawh kituakin vaihawmin, gamta-in ka zui ding ci-in Lai Siangtho tungah khut nga-in Pasian' min tawh a kiciamna nangawn uh zahtak zo nawn loin a zui zo nawn lo tam mahmah hi.
Pasian' mai-ah a kamciamna nangawn a zahtak lo, a thusim lote biakna hahkat leh khami a kici thei zen tam? Biakna tawh kituakin nuntakna zat sawm loin, biakna vai tawh kituakin gamta kampau in, vaihawm sawm loin biakna a haipihte in thuneihna ngahna ding, nungzui leh vote ngahna ding leh thuneihna khahsuah lohna ding bekin a biakna uh galvan dingin zang uh ahih manun gam ki-ukna leh vaihawmna ah khantohna a pian'sak tuam loh ban uh-ah, thu um mite sung nangawn ah kigalneihna, kikhenna leh kimuhdahna guam liansak semsem zawsop uh hi. Biakna thu zui leh nuntakpih hi loin biakna galvan dinga zang leh haipih bek ahih manun hih maan sungah mipi muhmuhna ui kitawngatte tawh kilamdang lo uh hi. Tua hi napi-in a pum gupte leh a nungzuite un a biakna haipih zia uh thupi na sa mahmah dep hemham zaw lai uh hi.
Thukhupna: Politics ah i kibual manin thu um mi i hihna leh i biakna zuih nawlkhin theih ding hilo mah hi. Ahih hangin gam khat sunga biakna leh minam tuamtuam kiteng khawm ahih manin Upadi palsat liangin biakna dang zuite leh minam dangte aana (coercion) zangin i biakna zui dinga kaihtaal sawm pen Upadi bek hi loin i biakna ngeina tawh a kituah loh banah galvan kihtakhuai pen ahi hi.
Thu um mi i hihna pen politics kici 'dirty game' hi ci-in a kingaihsut lai-in thu um i hihna i kampauna leh gamtatna ah i lahkhiatna ding, itna leh lainatna nei-in kuamah deidantuam nei loin vaihawmna hoih leh a ettehhuai makai i hihna a lahkhiatna ding, thuman thutak gum-in thuman thutang tawh i gamtatna ah i lahkhiatna ding, lawki mite bang loin thu um mi i hihna i lahkhiatna dinga platform hoih mahmah hi zaw hi. Thu um mi i hihna tawh a kituah banah politics kici a ngimna leh deihna zong tua mah ahi hi.
✍️ Thang Khan Lian #ZUNs reports
Image may contain: one or more people, people sitting and outdoor

Monday, 19 October 2020

I BIAKNA ZUIH IN HONG TAISAN MAW LEH EN TAISAN?

 

I BIAKNA ZUIH IN HONG TAISAN MAW LEH EN TAISAN?

I thu upna leh biakna zuih (religion) hangin ngongtatna piangsak a, leitunga cancer natna a si sangin religion hangin a si (kithat) tam zaw hi. Islam sangin Christianity suuksia zaw lai a, Religious War piangsak, Galpi Khatna leh Nihna piangsak, Crusade War ((1096–1291) lian kidona giat vei piangsak zong Christianity zuite mah hi. Middle East panin Asia gam-ah Galpi Nihna ah leitung bup kilemna dingin hanciam vek dingin thukimna suai kai napi Vietnam War, Libyan War, Iraq War leh tu dong a kidiah Afghan War leh Syrian Civil War (Yemen War lah lah Saudi Arabia gam leh a pawl teng logistical support pia lai) zong Christianity gum kici leh a tangkopih America patkhiat mah na hi zen hi.
Kum zalom 11 panin 13 kikal in Muslim ukna khut panin Holy Land (Israel) lak kikna dingin Pope Urban II thupha piakna tawh 1095 panin Jerusalem khuapi lak kikna dingin First Crusade kici European Christian ten na pan uh hi. European Christian ten Crusade kici gal dona kua vei tak a bawlna uh mihing 1,000,000 - 3,000,000 kikal kithahna na piangsak uh hi. (Crusades major giat vei a bawl sungun tomno sung a vangkim in Jerusalem khuapi a lak kik zawh tei hangun Ottoman Empire khut sungah na khahsuah kik veve uh a, Galpi Khatna in gualzawhna ngah Allied Powers ten la kik zo pan uh a, Ottoman Syrian ukna nuai panin July 1, 1920 in Britishte khut sungah thuneihna kipia a, civil administration hong kiphuankhia pan hi bek hi. Tu dong East Jerusalem leh West Jerusalem kikhen lai a, buaina dai zo tuan nai lo hi)
1618 to 1648 kikal in leitunga galpi lak panin a sawt pen leh nasia pen Roman Catholic leh Protestant biakna zuite kum 30 sung na kido ngekngek uh a, 30 Years War ahih kei leh Religious War kici hi. Hih kidona ah mihing 8 million kiim hehpihna bei-in Kristian leh Khristian kikal ah kithahna na piang hi.
Christianity biakna hong kipatkhiatna bulpi Jesuh' thuhilhna ah bel khat leh khat kido ding, khat leh khat kithat ding leh biakna dangte that dingin hong sawl vet loin hih bangin thu hong hilh in hong vaikhak zaw hi:
"Kilemna ding deihin a hanciam mite in Pasian’ tate cihna ngah ding uh ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi." (Matthai 5:9)
Tua ciangin amaute mai-ah Jesuh hong pai a, “Leitungah ahi a, vantungah ahi zongin vangliatna khempeuh kei tungah hong kipia khin ta hi. Tua ahih ciangin note pai un la, midang khempeuh, keima nungzui mi suaksakin, Pa min, Tapa min, leh Kha Siangtho min tawh tui sungah na phum un. Tua ciangin note tungah ka hong gen thute khempeuh a zuihna dingun na hilh un. Hun bei dongin note a hong ompih tawntung ding ka hihna thu phawk ta un,” a ci hi. (Matthai 28:18-20)
Christian kicite pen biakna dangte kibang loin Lungdamna Thu leh kilemna a thu tangkopih ding leh teci pang dinga teeltuam mite i hi a, kilemna palai (peace ambassador) leh kilemna vanzat (peace instrument) dingte i hi zaw uh hi. Thu um lo mite tungah Lungdamna Thu a va tangko leh zasak dinga thupiak ngahte kihi zaw hi. I biakna zuih paikhia in ngongtatna kibia zaw ta hiam? I biakna thu up zuih in hong taisan maw leh en taisan?
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports
Image may contain: one or more people, text that says "More People Died Because Of Religion Than Because Of Cancer And We Are Trying Το FindA Cure For Cancer I 9GAG COM"

COVID-19 PANDEMIC HUNIN THU UPNA LAMSANG AH A HAHKAT DIAK KINEIHPA

 

COVID-19 PANDEMIC HUNIN THU UPNA LAMSANG AH A HAHKAT DIAK KINEIHPA

Covid-19 virus panin ka kidalna dingin muk leh nak tuamna leh khut silsiangna (mask leh hand sanitizer) kisam sese ke'ng. Ka Pasian in hong kem in hong humbit lel ding hi.
Ka Pasian aw! Nang kong muang hi. Hong hunkhia in! Hong humbit in!
Ka Pasian aw, nang kong up kong muan' hangin nong humbit kei hi.
Ka tapa aw, mask, hand sanitizer ka hong pia a, social distance thukhun kikhungte na zuihna dingin kong hilh a, na innlum lolum ah om lecin na bit ding hi kong ci hi. Ahih hangin na ut kei a, kong hilhna hong mang nuam loin nq hong thudon kei hi. Na Topa na Pasian na Hong ze-et zaw lai hi.
LAI SIANGTHO AH CIAHKIK NI
"Ka mite aw, hong pai-in na inn sung uh-ah tum unla, na kongte uh khak un. Hehna a dam matengin tawlkhat sung bu un. Bang hang hiam cih leh en un, amau’ mawhna hangin leitungah a teng mite gim a pia dingin ama omna panin Topa hong paikhia a, leitung in ama tunga a kithat mite lakkhia ding a, a kithat ama mite sincip nawn lo ding hi. (Isaiah 26:20-21)
“Massah munah amah na ze-et uh bangin Topa na Pasian uh na ze-et nawn kei ding uh hi." (Thu Hilhkikna/Dueteronomy 6:16)
Jesuh in, “Lai Siangtho mahah, ‘Na Topa Pasian na ze-et kei in,’ ci-in gen hi lo ahi hiam?” ci-in a dawng hi. (Matthai 4:7)
Thukhupna:
Paunak 5:23 sungah, "Ama pumpi ki-uk zo lo ahih manin amah in sihlawh a, ama hai luatna in hankhuk sung a tun hi," na ci hi. Zakna ding bil a nei khempeuh in hih thu na za ta un. Hih thu lim takin ciamteh...kidawm!!!
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports
Image may contain: text that says "I don't need My God! Itrust you! Save me! Protect me me! My God will proted me! I TRUS CREA God, I trusted.you but you did'nt protech me My Son, I gave you Mask, sanitizer and told you to keep, social distance, stay home, stay safe! But you didnt listen! இரட"

2