Thursday, 30 April 2020

VIETNAM GAM-AH U.S. IMPERIALISM A GUALLELHNA A KUM 45 CIN'NA NI PHAWKNA

VIETNAM GAM-AH U.S. IMPERIALISM A GUALLELHNA A KUM 45 CIN'NA NI PHAWKNA

April 30, 2020: Vietnamese history adingin April 30, 2020 ni pen Vietnamese mite in US imperialism a zawh gawp ni uh leh Viet Cong leh a kipawlpih uh Communist galkapte khut sungah US galkap siam pen US Special Forces galkapte gualleh a kum 45 cin'na ni ahih manin Vietnam gam tangthu adingin suahtakna ni "Liberation Day" in kiciamteh in tu dong kizang den lai hi.
April 30th, 1975 in Saigon khuapi North Vietnamese communist guerrilla galkap National Liberation Front (NLF) kiciteva sim in la uh ahih manin US leh a kipawlpih South Vietnam panin suahtakna tawpna (final liberation) suaksak uh ahih manin North Vietnam leh South Vietnam gam khatin a kigawmkik in pumkhat suak kik (reunification) uh hi. Vietnamese liberation army in US embassy umcih in a lak zawh uh tawh kituakin American galkap nunung pente leh kipawlpih uh South Vietnamese (last American soldiers and their Vietnamese collaborators) mite a mai uh-ah taikeek (fled) uh hi.
Vietnamese communists (Viet Cong) i cihte a tam zawte pen lo nasem mi khamtung gam-a khatate (rural villages) pan vive hi napi-un amau sangin resource leh galvan tam a nei zaw US imperialist forces leh a kipawlpih gamte zo gawp uh hi. Vietnamese forces-te in Super Power gam ahi US leh a kipawlpihte a zawh gawpna hangun leitung gam tuamtuamte ah national liberation movements a pian'na dingin tha pia-in tha guan a, US imperialism zawh zo loh (invincible) hilo hi cih leitung bup muh dingin lakkhia uh hi.
Saigon khuapi a kilak khitin a kila ma kum nga hun lai-in a si revolutionary makai Ho Chi Minh min kitamsak in Ho Chi Minh City ci-in kilaih a, tu dong Ho Chi Minh City kici lai hi.
Vietnam War pen US president ngak tak: Harry Truman, Dwight E. Eisenhower, John F. Kennedy, Lyndon B. Johnson leh Richard Nixon in a do ngekngek hangun na lel dikdek uh hi. US presidents nga makaihna nuai-ah training lim takin zong a ngah lo singtang lo nasem khuata militia a tam zawte US galkapte lak panin a muan pen uh leh a siam pen US Special Forces kici galkapte in 1 November 1955 – 30 April 1975 kikal(kum 19, kha 5, nipi 4 leh ni 1) sung a do hangun guallel in na lehtai uh hi. US president Eisenhower in a diary sungah, "Hih bang gal kidona phual ah galkap thahatna tawh gualzawhna piang thei lo hi ci-in um in hong thuzawh hi," (“I am convinced that no military victory is possible in that kind of theater") ci-in Vietnam galkapte leh a kipawlpihte US galkapte a zawh lahna thu na ciamteh hi.
President Eisenhower in gualzawhna kingah lo ding hi cih president Eisenhower in kician takin a tel hangin “domino theory,” piang ding a, gam khat communism nuai-ah tuk leh a gam kiim-a omte zong communism ki-ukna gam suak ding hi ci-in Vietnam na nusiatsan nuam lo hi. Ama khit nungin president zalaih John F. Kennedy, Lyndon B. Johnson leh Richard Nixon in gal dona a zoptoh ngekngek hangun lel zom suak uh a, North Vietnamese communist guerrilla galkap National Liberation Front (NLF) in April 30, 1975 in Saigon khuapi a lak ni-un US galkapte, diplomats leh a innkuanpihte uh vanleeng tawh a lom a lom in kinawhkhia in tai uh ahih manin war history adingin "human evacuation" nasia pen hi ci-in kiciamteh lai hi.
Vietnam War ah US galkap kuante 2.7 million valte lak panin seh li suah seh khat kiim bang si uh a, American galkap 58,318 si a, 303,644 liam uh hi. Vietnam War ah US galkap si zah sangin April 29 tan in Covid-19 pandemic hangin Americans tam si zaw ta hi ci-in Americans mite lom sihna tam pen in kiciamteh hi. Vietnam War ah Vietnamese 3 million kiim bang si dingin kituat hi.

GAL KIDONA AH KIHELTE (BELLIGERENTS) LEH A GALDO GALKAP KIHEL ZAH:

1. North Vietnam coalition: 860,000 (1967)
*North Vietnam: 690,000 (1966, including PAVN and Viet Cong).
*Viet Cong: 200,000 sanga tawm zaw (estimated, 1968)
*China: 170,000 (1968); 320,000 total
*Khmer Rouge: 70,000 (1972)
*Pathet Lao: 48,000 (1970)
*Soviet Union: 3,000 sanga tawm zaw
*North Korea: 200
2. South Vietnam coalition: 1,420,000 (1968)
*South Vietnam: 850,000 (1968)
1,500,000 (1974–1975)
*United States: 2,709,918 serving in Vietnam total
Peak: 543,000 (April 1969)
*Khmer Republic: 200,000 (1973)
*Laos: 72,000 (Royal Army and Hmong militia)
*South Korea:48,000 per year (1965-1973, 320,000 total)
*Thailand: 32,000 per year (1965-1973)
(in Vietnam and Laos)
*Australia: 50,190 total (Peak: 7,672 combat troops)
*New Zealand: 3,500 total (Peak: 552 combat troops)[18]:
*Philippines: 2,061
Vietnam War hun sungin Vietnam sung bek ah gal kidona piang lo a, a kiim-a om gam Loas leh Cambodia ah gal kidona in pek napi-in Laos leh Cambodia gam cihte a gal kidonate ah zong US leh a pawlte in Japan Gal lelh bang in lel kawikawi uh hi. Gal kidona munte (locations) South Vietnam, North Vietnam, Cambodia, Laos, South China Sea, Gulf of Thailand ahi hi.
Results:
Vietnam War hangin:
*North Vietnamese leh Viet Cong/PRG in in US leh a pawlte tungah gualzawhna ngah uh hi.
*Vietnam panin US galkapte kidokkhia (withdrawal of U.S. forces) uh hi.
*Communist forces a kici galkapte in South Vietnam, Cambodia leh Laos gamte ah thuneihna bup lakin ngah uh hi.
*Gam nih a kiphalkhap Vietnam gam kigawmkik (Reunification of Vietnam) hi.
*Cambodian–Vietnamese War kipan hi.
*Boat people crisis leh Indochina refugee crisis kipan in piangsak hi.
*Cambodian Genocide kici US in a gup Khmer Rouge regime ukna nuai-ah kilom thahna piang hi.
*Territorial changes: North leh South Vietnam pumkhat suakin kigawmkik uh ahih manin Socialist Republic of Vietnam gam hong piang hi.
Sources: Red Fish; History.com; Wikipedia
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports

Tuesday, 21 April 2020

MIT KHUA MU LO MITTAW NUNGAK (KIKHEL)

MIT KHUA MU LO MITTAW NUNGAK (KIKHEL)
A mittawtna hang liulieu bekin a nuntakna cimtakhuai kisa lua-in amah leh amah nangawn a kimuhdah mit khua mu loin nungak mittaw khat om hi. Tua mittaw nungak in leitung ah muhdah loh khat bek nei hi... tua in ama kisapna hun leh munte ah a huh dingin a om den amah a it leh a ngai, hehpihna a nei a lawmngaihpa ahi hi. Tua mittaw nungak in khua ka muh kik theih ding bek a leh nang kong tenpih ngam ding hi ci hi.
Tua leh ni khat tua mittaw nungak in khua a muh kik theihna dingin kua hiam khatin ama miitang nih va pia (donated a pair of eyes to her) hi. Tua ahih manin tua nungak in a lawmngaihpa bek hi loin leitunga om a Pasian' bawlsa ama kiim leh a kianga om khempeuh hong mu thei ta hi.
A tangvalpa in a lawmnu kiangah, "Tu in khua mu thei ngawngaw ta na hih manin kei na hong ten'pih na ding hiam?" ci-in dong a, ten'pih sawm in hong dawp (proposed) ta hi.
A lawmngaihpa in tua bangin a dot ciangin a lawmpa' mittang nihte lim takin a veel cianm sak khit ciangin mittaw mah ahih lam thei khia-in mu ahih manin ten'pih nuam loin nolh hi. A lawmpa khitui naptui kham zawh loh in guntui bangin hong luang a, cihna ding thei loin maizum sa-in tua nungaknu kiang panin pai khia-in kihemkhia hi. Tua bang thupiang khit ni tam lo nungin hih bangin lai khak hi:
"Leitung ah ka it pen ka ngaih mahmah nau aw, ka mittangte gel lim takin hong kem in la, na zang ta in," cih teng bek gelh hi.
A tangthu in a deihna (moral of the story):
I dinmun, i nuntak zia a kikhel in a kilaih tawh kituakin i ngaihsutnate zong hong kikhel in thakhat thu-in hong kilaih vat thei hi. Tua bang hun ciangin mi pawl khatte in a beisa hun in nate a et dan uh leh ngaihsut dan uh tawh a kibangin en in ngaihsun thei nawn lo uh a, nate manphatna nangawn phawk zo nawn lo, pakta thei nawn loin deih thei nawn lo uh hi. A vantung tokhom tuang nusia in Topa Jesuh in mawh nei leitung mite singlamteh tungah sihna tawh hong gum in hong tankhia a, mit khua mu lo i mittaw hong hon'sak khit ciangin ten'pih ding sawm hangin a nolh kitam zaw hi. Hih tangthu tom in a deihna leh a gen nop khat bek hi loin tampi om lai kha ding hi. Na mittawtna panin na mitte hong kihong vat in, thakhat thu-in khua na hong muh theih tak ciang ahih kei leh na tun ngei lohna ciang leh na sik ngei lohna gam na va tun khak ciangin na ngaihsutna koi dan in a kikhel hiam? 🤔🤔
["The Blind Girl (Change)" kici online ah a gelh Unknown Author kici a kishare ka muhna panin Zokam tawh kong tei sawn ahi hi].
- Thang Khan Lian

Thursday, 16 April 2020

TRUMP IN US IN W.H.O. TUNGAH FUNDING A PIAK KHAKTANSAK IN KHAWLSAK: ANALYST

TRUMP IN US IN W.H.O. TUNGAH FUNDING A PIAK KHAKTANSAK IN KHAWLSAK: ANALYST

April 16: Donald Trump in US gam-ah Covid-19 pandemic a dona leh a panlakna ah a gualleh dikdek banah leitung bup-ah a guallel pen ahih manin nung sawng teng panin WHO a kam tawh suamna (verbal attacks) ding hong kisaan a, WHO funding piak khaktan ci-in zan in pulak hi. Kum sim in US in WHO funding a piak $400m bang ahih manin funding tam pia pen ahih banah WHO agency ah a sem US mi 444 kiim tawh teh in China mi 114 kiim bek ahih manin WHO pen "Chinese centric" hi ci-in Trump in a mot ngawh pen kingakna ding nei lo ngawhna (baseless allegation) hi. China in Dec. 31, 2019 pekin WHO kiangah bangin a pian'sak hiam cih a kithei lo pneumonia natna cases tam lo om hi ci-in Covid-19 cases a kimuhna thu na zasak ahih manin information imcih ci-a Trump' ngawhna a nuihzakhuai thu hi.

BANG HANGIN?

January 5, 2020 in WHO in a member states khempeuh tungah hih natna thak novel coronavirus a kimukhiat tawh kisai patauhna (alert) zasak pah hi. January 22 in WHO uliante Covid-19 case a kimutkhiatna Wuhan khuapi ah va pha uh hi. January 24 in Trump in Covid-19 in US nawk kha dingin ngaihsutna nei nai vet loin a Twitter account ah, “China in Coronavirus a dal leh khamna (contain) dingin nakpi takin nasem hi. US in a hanciamna uh leh bangmah seelsim nei vet loin a kimupailet (efforts and transparency) in Covid-19 a dona kipakta hi. A panlakna bangin a hoihlam in na hong piang (na hong sem) ding hi. A deuhkhol in, America mite sik leh tangin President Xi (panlakna hangin) lungdam ka ko hi,” cih tuangsak hi.
Hih bangin Trump in China a phatna, a pahtakna thu a gen khitin China bek hi loin WHO in Covid-19 a dona ah transparency om lo hi, information kicing hong piak loin a imcip leh khaktan manin mi tampi si hi ci-in a ngawhna pen ama lawhsapna leh Covid-19 pen Democrats ten hong paikhiatna (impeach) ding uh a zonna un mi' up dingin zuau thu thak a phuahtawm uh hi ci-in NEW HOAX hi ci a, golf kimawl ding a awlmawh zawkna a seel nopna in mawhsakna ding a leitang zon'na hi cih kilang hi.

WHO IN COVID-19 PANDEMIC TAWH KISAI A PANLAKNA TRUMP’ NGAWHNA BANGIN KICINGLAH IN ZEKAI MAW?

Jan. 30, 2019 pekin WHO in Covid-19 hangin “Health Emergency” na pulak a, Feb. 1 in WHO in organization level thum: headquarters, regional headquarters leh country level IMST (Incident Management Support Team) koih pah a, hih organization in Covid-19 outbreak dalna dingin emergency footing panla pah hi. WHO Director General Tedros Adhanom Ghebreyesus in China in Covid-19 virus tawh kisai a genome sequence WHO leh leitung bup zak dingin a shared pen ettehhuai mahmah hi ci-in a pahtakna thu na gen hi. (Dec. 31 in Wuhan ah Covid-19 case masa kimu a, tua khit nipi kal li sungin China in a virus genome sequence a share pen a manlang mahmah banah imcip sawm hi cih ngawhna zuau thu hi cih kilang hi. Bang hang hiam cih leh 2009 in Texas leh California panin H1NI influenza (swine flue) hong kizelh khit zawh US in a virus genome sequence nipi kal guk khitin shared pan a, kha guk khitin WHO in epidemic in pulak pan hi. Kimawhsakna ding bek zonzon ding hileh 2009 swine flu pandemic or influenza pandemic (January 2009 panin August 2010) vai-ah US leh WHO na kigulluk zaw uh hilo ding maw?)
December 31 khit a kipanin WHO documents ah a organization in social media ah Covid-19 tawh kisai public information campaigns tuamtuam activated a, counties tuamtuamte in Covid-19 detect, test leh a cases omte a kep ding zia uh technical guidance pia den hi. Jan. 20 leh Jan. 23 in China leh West Pacific regional offices panin WHO experts mite Wuhan ah field visit in va hawh uh a, leitung bup awlmawhna bangin public health emergency pulak ding vai emergency meeting a neih uh tawh kituakin Jan. 30 in WHO in public health emergency pulak hi.
January kha bei kuan panin February kha bul sung kikal in WHO in Chinese makaite kimuhpih den uh a, Covid-19 outbreak tawh kisai experts leh donors mi za tampi tawh meetings a neihnate uh genkhawm uh hi. Tua banah health officials, scientists leh Wuhan hospitals tuamtuamte ah caregivers mite kimuhpih in hopih uh hi. WHO Director General Tedros Adhanom Ghebreyesus in zong nisim in a daily press briefings bawlnate ah leitunga gam tuamtuamte in Covid-19 dona dingin a kician in khauh takin pan lak (decisive action) a kipatna dingun kunh den hi. Hih bangin WHO chief in a ngetna amah bek hi loin WHO social media accounts ah tua hun sungin a virus kizelhsawnna a dalna dingin gam tuamtuamte tungah ngetna kituangsak den hi. WHO in China banah gam tuamtuam ah a kizelh hun khin ta in pandemic cih theihna ci-in March 11 in global pandemic hi ci-in tangko khia hi.
WHO pen Covid-19 dona dinga leitung bup cidamna lamsang ah kipawlna hilo a, leitungah gam zawng tampi I cidamna laptohna ding, polio, cancer, HIV/AIDS, malaria, measles ((tangh), TB, mental health, Ebola, diabetes (zunthum) leh natna tuamtuam dona ah leitung bup kipawlna hi. WHO in resource a neih pen kicing het lo a, America gam-a zato inn golte budget tawh a kikim ding resource nei hi bek hi. US in WHO ah national membership fees in arrears in $200mn pia khin zo a, 2019 in WHO ah funding tam pia pen gam hi mah hi. Ahih hangin Trump’ gen bangin WHO ah funding a tam pen (majority) US hilo a, voluntary contributions in a piakte projects tuam ngiat adingin kizang hi lai hi. Kum sim in WHO annual $2.5bn bek hi lel a, a beisa kum 30 sungin a member gamte funding piak a khan’na ciamteh tham lo hi.
Covid-19 dona dingin Google company CEO Sundar Pichai bekin a beisa April 12 in Rs. 5 crore na pia a, March 27 in Google company in $800mn banah 3 million face masks na pia hi. Tua loin Amazon in $72mn pia a, Microsoft in $27.5mn, Apple in $22mn, Facebook CEO Mark Zuckerberg in March 29 in $25mn, Twitter leh digital payment platform Square CEO Jack Dorsey in relief leh charities adingin April 7 in $1bn na pia hi. Trump in US government in kum sim in WHO adingin funding $400mn val deuh a piak a kisialhpih pen a tunga mimal leh company-te in khat vei thu-in donations a piakte uh tawh tehkak len gen tham lo bang hi.
“WHO’ budget leh US hospital gol khat budget kik ahih manin WHO in leitung bup cidamna ah mawhpuakna tavuan a let pen a budget neih tawh the in khengval lua hi (utterly incommensurate with its global responsibilities) hi. Tua ahih manin US president global health leader ahih leh hih Covid-19 pandemic hun in WHO budget a leh nih a khan’sakna dingin a makaih ding hi zaw hi,” ci-in Georgetown University a public health professor Lawrence Gostin in US in WHO tungah funding a piak Trump in a khantanna a mawhsakna tthu gen hi.

FACT CHECK: TRAVEL RESTRICTIONS

Trump in Covid-19 natna a lauhuai cil in travel restriction (travel ban) a koihna thu kisialpih mun mahmah hi. Ahi zongin a gen bangin a administration’ travel policy in China panin khualzinna khempeuh sat tat “cut off” lo hi. A travel ban in US gammi ahi lote (non-US citizens) a travel ban koih ma kal nih ma-in China gam zinte US ah a lut ding uh a kham hangin American citizens, permanent residents leh a innkuan kinaihpihte (immediate family members) huam kha loin kilutsak veve hi. Tua loin Trump in European travel ban a koih hangin a koih cil hun in UK leh Ireland banah Eastern European gam a tam zawte huam kha lo a, Jan. 31 in a pulak Feb.2 in kizui pan hi. Think Global Health in April 3 tan in China tungah travel ban koih gam 96 om a, WHO in dam lote quarantine a kep a, a vakkhiat/zinkhiat loh ding uh hi cih recommends a, travel ban recommendation a piak loh hangin Trump in a ngawh bangin WHO in US' China travel ban a gensiatna leh mawhsakna evidence (teci) ding kimu lo hi ci hi.
Natna kilawhsawnna siam siavuante (epidemiologists) in The Guardian news kiangah Trump in hih bangin policies a lak hangin US ah a virus kizeel khin ta ahih manin a phattuamna lian lo (little impact) hi ci uh hi. “Kamsiatna tawh travel bans i cih hoih bang mah hi. Ahi zongin travel ban a kikoih in a phattuamna ding mun kikheng khin ta hi,” ci-in Harvard’s TH Chan School of Public Health a epidemiologist Bill Hanage in Trump in European travel ban a pulak khitin gen hi. Studies dang bawlte in travel restrictions koihna tawh kisai investigation a bawlna uh-ah Trump’ China leh European travel ban policies koih ni tam lo ahih kei leh nipi tam lo zekai hi ci uh hi.
Tu nai diakin Proceedings of the National Academy of Sciences in a muhna panin a genna uh article suahsakna ah gam pawl khatte in travel restrictions leh airport screenings a bawl manin China panin a virus hong kipualut tawm khat bang a olsak tuam hangin leitung bup-ah Covid-19 kizelhna ding dal zo lo hi ci hi. China in Wuhan khuapi-ah a sungtum leh pusuak ding ni 75 sung a kham hangin a travel ban koih phatuam lua zo lo hi ci-in Science in a report ah suaksak hi. Travel ban koih hangin Covid-19 pandemic hanga mi si tawmsak tuam hi cih thuman tawh a lahna ding teci (evidence) om lo a, WHO in a beisa hun in SARS, Ebola, H1NI, MERS epidemics hun lai-in zong travel ban a kikoih manin a natna a kilawhsawnna kiamsak tuam hi cih evidence kimu lo hi ci hi ci-in The Guardian news in suaksak hi.
Bill Gates in Trump in WHO funding a khaktanna tawh kisai a genna ah, "Leitung ah cidamna lamsang ah buaina (health crisis) a om lai takin WHO tungah funding piak khawlsan pen kihtakhuai hi. WHO nasepna hangin Covid-19 kizelhna olsak a, tua bang nasepna a kikhawlsak leh kipawlna dangin laih in khek thei lo ding hi. Hun dang sangin leitung in WHO a kisapna lian zaw hi," ci hi. WHO chief in Trump in WHO tungah US funding a khaktan'na poi a sakna thu leh kipumkhatna ding leh WHO tavuan Covid-19 dona bek hiloin natna tuamtuam hi ci-in gen hi.
Trump in Jan. 22 in Davos, Switzerland ah a interview ah mipi zak dingin Covid-19 virus tawh kisai a genna ah China panin US hong khat Covid-19 case om a, thuneihna nuai-ah kikoih khin hi ci-in Jan. 22 in U.S. Centers for Disease Control report in first travel-related case khat US ah om hi ci-in a gen khitin hih bangin na gen hi: "We have it totally under control. It’s one person coming in from China, and we have it under control.”

TRUMP' CORONAVIRUS TIMELINE

  • July 21, 2016 in Republicans party (GOP) i presidential nomination a ngah in, "I buaina a ven'sak thei ding - khuamial, ngongtatna leh America thanem (dark, violent and weak America) a beisak thei kei bek ka hi hi."
  • 2018: Pandemic dona dinga 2015 in Barack Obama' administration National Security Advisor, Susan Rice makaihna tawh pandemic response team kici kiphuankhia a, national securiry leh foreign policy matters vaite White House personnel ten president advised pia uh a, hih department National Security Council (NSC) nuai-ah om hi. May 2018 in hih team makaipipa leh US in pandemic a dona ah top White House official Timothy Ziemer Trump administration in tawpsak hi. Tua khitin NSC sunga tawh global health leh security team members kigawmkhawm hi. Trump in hih pandemic response team - White House National Security Council Directorate for Global Health Security and Biodefense kici a phiat (disbanded) vai a kidot hangin ka thei kha kei hi ci-in mawhpuakna la ngam loin kibu hi.
  • Jan. 3, 2020: Trump in Covid-19 virus in natna kilawhsawn thei piangsak hi cih thei hi.
  • Jan. 4, 2020: Golf kimawl dingin Palm Beach, Florida a resort Mar-a-Lago ah pai-in kimawl hi.
  • Jan. 5, 2020: Golf kimawl lai hi.
  • Jan. 18, 2020: A Cabinet members ten hih virus lauhuai hi ci-in hilh uh hi. Jan. 18, 2020: Golf kimawl hithiat san hi. Jan. 19: US ah Covid-19 case masa om hi cih CDC report in gen hi. Trump in awlmawh loin golf kimawl hi.
  • Jan. 27: A cil in Covid-19 virus kici Trump impeach nuam Democrats' new hoax hi a ci ngei White House Chief of Staff Mulvaney in Trump in hih virus a thudon zawkna dingin a kigolh khitin Trump in tawpsak hi. Feb. 1: Golf kimawl in kuan hi. Feb. 2: Golf kimawl kik hi.
  • Feb. 2: WHO in Covid-19 test kits a piak sang nuam loin nolh hi.
  • Feb. 11: Covid-19 virus a lamdang takin ni khatin beimang ziau ding a, khualum (heat) in a virus that hi ci hi.
  • Feb. 15: Golf kimawl in kuan kik hi.
  • Feb. 19: A hoihlam in na hong piang na ve ci-in Covid-19 virus thudon lo hi.
  • Feb. 28: Covid-19 virus pen Democrats ten hong paihkhiat nop manun mi' up theih dingin zuauthu a phuahtawm thak uh hi ci-in NEW HOAX hi ci hi.
  • Feb. 28: Media (press)-te coronavirus hangin kauvei bangin om (hysteria mode) uh hi. Hih a thugen tawh kilehbulh in April 13 in, "Media ten Covid-19 outbreak a kipat cil panin a hauhuaina a neu/tawm pen in koih in gen (minimized) uh hi.
  • Feb. 29: Covid-19 case hangin US ah amasa penna dingin mi si hi. A zing ciangin Trump campaign rally a buai hi.
  • March 2: Covid-19 pandemic kidal zo hi ci-in, "We have it so well under control" ci hi.
  • March 7: Weekend in Democrats ten relief Bill ding buaipih uh hi (tu in hih relief package ngahte in Trump' piak bangin ngaihsun in pum phat henhan uh hi)
  • March 7: Ka lunghimawh vet kei hi. Na lianpi i semkhia khin zo uh hi ci-in Covid-19 pandemic a awlmawh lohna gen lai hi. March 7: Golf kimawl in a resort ah kuan kik leuleu hi. March 8: Golf kimawl in buai lai hi.
  • March 10: Patau lin dai khikhe un hih virus paikhia ding hi. Hih virus pai mang ding hi ci lai hi. March 13: National Emergency pulak hi.
  • March 13: National Emergency pulak hi. Covid-19 pandemic dona ah a lawhsapna a kidot ciangin, "Mawhpuakna tavuan khat beek kei tungah kinga lo hi," ci hi.
  • April 13: "Media ten Covid-19 outbreak a kipat cil panin a hauhuaina a neu/tawm pen in koih in gen (minimized) uh hi."
References: USA Today; TRT World; Business Insider; Guardian; The Vergel; Visual Capitalist
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports
No photo description available.

Friday, 3 April 2020

RELIEF COMMITTEES MAW AHIH KEI LEH TORTURE COMMITTEES HI ZAW MAW?

RELIEF COMMITTEES MAW AHIH KEI LEH TORTURE COMMITTEES HI ZAW MAW?

April 3: Leitung bup-ah COVID-19 pandemic sikha bangin a laang khit nungin global economy ekkiat in kiasuk a, van mante khang hanhan (sky-rocketing prices) ahih manin leitung bup in haksatna kituak tek hi. Hih natna kilawhsawnna leh kizelhna bei pah lo ding ahih manin maban ah nuntakna hamsat beh semsem lai ding hong bang hi. Hih bang hun lai lai takin Lamka ah namke tuamtuamte in hih zavat hangin cihmawhna leh haksatna tuate, a sukkhak a genthei diakte huhna ding ci-in Donghu Committee (Relief Committee) phuankhiat khat khit khat hong kidem henhan uh a, makai thak ding mi tampi leh gam leh minam it leh awlmawh a kici mi tampi hong kibehlap phengphang kik leuleu hi.
Ahi zongin reports tuamtuam a kizakna ah Relief Committee groups a tam semsem tawh kituakin antang leh meh ding betang nam tuamtuamte (pulses) muh ding (sumbukte panin lei ding) hak semsem zawsop a, relief committee group pawl khatte hiam ahih kei leh hih hun haksat lai takin sumbawl a kipei nuam pawl khatte hang hi zaw hiam ah... 'Kala/Vai sumbawlte kiangah antang leh betang namte leh van kisam poimawh tuamtuam a zuak lohna dingun vauna (threatened) bawl om a hi', 'pawl khatte in antang a lomlom in va leikhia uh hi', 'Kala mahajon-te in van zuak ngam nawn lo uh hi', Kala mahajon-te kiangah van leh antang i va lei sawm hangin om lo hi hong cihsan uh hi....' cih khawng thu kinak zak mahmah mawk ahih manin dahhuai mahmah hi. Public Distribution System (PDS) a kici antangte bang ip (bag) khat Rs. 1,800 bangin kizuak hi cih reports kiza hi.
PUBLIC DISTRIBUTION SYSTEM (PDS) KICI BANG?
PDS kicici pen Ministry of Consumer Affairs, Food, and Public Distribution nuai-a Indian food Security System hi a, Galpi Nihna hun lai-in rationing measure zangin mangbuh (wheat), antang (rice), cikhum (sugar) leh namgimtui (kerosene) kiman cikcik in (ration) in ngah theihna ding Central Government nuai-a Food Corporation of India (FCI) tavuan lakna tawh pankhia in, state sungah a lomlom in piakhia in a sengna FCI godown ah kikhol a, tua panin tangpi tangta tunga kihawmkhiatna a cihna ahi hi. A hawmkhiatna mawhpuakna (operational responsibilities) state in tavuan la sawn a, state in a ngah dingin a kilawm innkuan a sehkhiat "identification of eligible families" mite tungah Ration Cards leh Fair Price Shops (FPSs) supervision etc. cihte bek zangin a zawng zaw diakte tungah a kiman thei pen in kizuakin kihawmkhia hi.
PDS nuai-ah Central Government in antang bek hong paisak lo a, van tuamtuam (commodities) - wheat, rice, sugar leh kerosene cihte States/UTs tungah a kipiak banah additional items (of mass consumption through the PDS outlets) dang- betang nam tuamtuamte, sathau, ci leh masala (pulses, edible oils, iodized salt, spices, etc.) cihte nangawn hong hawm dingin hong sawl den hi. Ei pawl in PDS cih i zak leh theih khakna leh i muh khaksunsun uh pen antang leh namgimtui (kerosene) bek hi a, a van dang teng a hawmte in a nekguk lam nangawn uh a phawk kha sese kitam mahmah lai a, antang leh namgimtui market prices sanga niam zaw deuh in hong kileisak ciangin kilungdam mahmah henhan zaw lai hi. I gam makai politician-te hong piak, hong vaihawmsak peuh sasa in lungdam in kinui peempam zaw lai hi. A taktak gam mite siah piakte (taxpayer's money) kizang hi bek hi.
1960s hun ma sung tengin PDS pen a tangpi in mundang panin nek dinga hong kizuak leh hong kipualutte tungah kinga (generally dependant on imports of food grains) mite tungah kihawm hi. Nek ding an a kitangsapna hun (food shortages of the time) om ahih manin 1960 khitin government in PDS hong keekgol beh a, a leina ding a baihlam theihna ding leh PSD antang (food grains) a baihlam zaw in a kingah theihna dingin Agriculture Prices Commission leh FCI hong bawl hi. 1970s hun sung tengin PDS pen nek ding an a kiman; a man niam in kihawm (subsidised food distribution) a, mi khempeuh ngah theihna dingin "universal scheme" kisuaksak hi.
1992 ma dongin consumers (a nete) khempeuh specific target cih om om sese loin "general entitlement scheme" nuai-ah mi khempeuh in ngah thei hi. June 1992 in Revamped Public Distribution System (RPDS) kipankhia a, India gam bup sungah a hawmna mun 1775 blocks om hi. June, 1997 in Government of India in mizawngte (poor) awlmawh masakna ding ngim in nei-in Targeted Public Distribution System (TPDS) kici hong pankhia hi. TPDS nuai-ah a hamphatpihte (beneficiaries) nam nih in kikhen hi:
1. Households below the poverty line or BPL
2. Households above the poverty line or APL
Manipur ah i gam makaite ginat loh hang hiam ah TPDS technology based reform kizang nai lo ahih manin PDS ah computerised/online/Adhar card system cihte a kilim zat lohna hngin nekgukna nasia diak bang lai ahih manin i gam makaite states a tam zawte zat bangin TPDS technology based reform a kibawlna dingin pan hong le meng le-uh lunggulhhuai mahmah ta a, Technology Age hi ta ahih manin i computer leh smart phones bek technology base reform tawh i lungkim pah hun hi nawn lo hi.
Antyodaya Anna Yojana (AAY): AAY kici pen TPDS in BPL population sunga a zawng pente (poorest segments) i gilkialna khiamsuksakna (reducing hunger) dingin a patkhiat ahi hi. National Sample Survey bawlna panin India gam-ah total population lak panin 5% in ni khatin nek ding (two square meals a day) nei loin gilkial in ihmu uh hi ci-in ciamteh hi. Gilkialna khiamsukna dingin TPDS in poorest segments kici innkuan zawng pente lakah 1 crore hamphatna ngahna dingin December 2000 in "Antyodaya Anna Yojana” (AAY) hong patkhiat ahi hi. Ahi zongin Manipur ah AAY hamphatpih a tam zawte pen a haute hi zawsop a, AAY antang hawmte leh leileite pen a nei zaw deuh teng hi den keei lai hi.
September 2013 in Parliament in National Food Security Act, 2013 hong pankhia kik hi. Hih Act pen a om khinsa TPDS tungah kinak ngak zaw a, mizawng innkuante (poor households) in thukham tawh kituakin antang a ngah dingun a paite a ngah theihna (food grains as legal entitlements to poor households) dingun thukham kisuaksak ahih manin "right to food" hamphatna a neih uh "justiciable right" suaksakin a right uh hong kikhek hi. Mizawngte in legal tawh a justiciable right uh hong zang le-uh a ngah ding teng uh a gukmangsakte thongkiat (imprisonment) lawh kitam mahmah kha ding hi.
COVID-19 PANDEMIC LEH LOCKDOWN SUNGA MIPITE HAMPHATNA NGAH DING
COVID-19 lockdown sungin mizawngte an (food) ding a kicingin a om theihna dingin Indian government in March 26 (Thursday) mi khat tungah antang (food grains) 5kgs. leh inn lusi ah pulses (betang nam; daal cihte) 1 kg a mawkna in kihawmkhia (free distribution) ding a, hih bangin kha thum sung National Food Security Act (NFSA) nuai-ah 80 crore mizawngte in a hamphapihna (poor beneficiary) dingin *PM Garib Kalyan Ann Yojana* tungtawnin kihawm ding hi cih taangkopih hi.
NFSA nuai-ah government in subsidized rates in mi khat ngah dingin 5 kg food pia ding hi ci-in government in pulak hi. A antang man ding a genna ah: rice at Rs 2 a kg, rice at Rs 3 a kg (i.e. a quality tawh kituakin Rs. 2-3 kikal), coarse grains kicite Rs. 1 hi ding hi ci hi. A hamphatpih mite in kha khat sungin antang 5 kgs ciat milip in ngah ding uh a, tua khit ciangin hong tung ding kha thum sung teng 7kgs ciat ngah beh lai ding uh ahih manin hong tung ding mai kha thum sung ciangin kha khatin milip in 12 kgs ciat ngah ding uh hi ci-in March 25 (Wednesday) in cabinet meeting a neihna uh-ah thukim in kipsak uh hi. Tua ahih manin kha li sung antang hong kihawmte (a kha masa 5kgs, a kik kha thum sung 12kgs) na ngah kei a, sum tawh hong kileisak a, hong kileisak zongin Rs. 3 tunglam in hong kileisak leh a hawmte nekguk hi cihna hi pah hi.
PM Garib Kalyan Ann Yojana scheme nuai-ah kha thum sung government in kuamah, adiakin mizawngte nek ding tasam in kikoih lo ding hi ci-in Finance Minister Nirmala Sitharaman in taangko hi. Hih scheme nuai-a antang a mawkna in a kihawmte dingte (distribution of free food grain) pen government in a bei ding sum Rs 40,000 crores kisiksak ding hi ci-in food ministry official in gen beh hi. FM Sitharaman amasa kha khat sungin (food grains) banah innkuan khat ciatin kha thum sung pulses (moong, toor, chana, urad etc a om bangbang) ngah beh ding uh hi ci-in gen beh hi. Hih daal namte inn lusi ah kha thum sung 1 kg ciat in a kihawmna (pulses distribution) ah a sum bei khempeuh Rs 5,000 crore a vekin government in siksak ding hi ci-in COVI-19 food ministry official leh Finance Ministry Sitharaman in gen beh hi.
Ei khamtung mite pen BPL nuai-a innkuan a hunkhop i om lai hangin BPL nuai-a om lo teng APL innkuan tengin PDS peikawi (hijacked) mang uh a, a hamphatpih pen suak den uh ahih manin BPL nuai-a om innkuante in PDS hong paite lak panin a nekguk baang uh a hawmkhiatsunsun uh leh a khateh neng kia teng bek na ne kha uh hi. Khristian i kicih ngam leh Khristian i kicih ut lai ding leh hih PDS panin hong paite pen BPL innkuante in a ngah ding uh i piak a, APL innkuante in i ngah dinga kilawmte va lak a, BPL innkuante ngah ding teng va gukguk ngamhuai nawn lo hi.
COVID-19 pandemic hun pen i mipih i sapih leh i Khristian mipihte tungah summet bawlna ding hunpha zon hun hilo a, cimawh leh gilkialte leh huhna kisamte khat leh khat thukkik ding lamen loin i kihuh hun hi a, Dracula or Vampire hi liang lo ihih manun ei leh ei dek si i kitawp hun hilo hi. Tua bangin i mipihte hamphatna ngahna ding teng i seelcipsak a, i gukmangsak leh English paunak khatah, "A hungry man is an angry man," a cih bangun mipite gil hong hawm semsem a gil uh hong kial semsem leh lainatna leh itna hong kiam semsem ding hi.
French Revolution hun lai-in a gam mite gilkial dangtakin in a om lai-un lunghimawh leh thudon sese loin amau inn sung uh-ah gaih zawh loh ding uh anlim mehlim ne-in a gilpuak kiukeu dong uh a kiphaak vak French kumpipa Louis XVI January 21, 1793 in ngawng kitan'na ah a ngawng a kitansak (guillotined) khit nung kha kua zawh October 16, 1973 in a zi Marie Antoinette a ngawng a kitansak lam mangngilh kha kei in! Tua ahih manin hih COVID-19 pandemic hun haksat sungin na nek loh ding vong gah kei/pet sese dah in!
Khistian i kicih leh Thukham (commandments) lak panin a lianpen in: "Na Topa Pasian na lungsim khempeuh, na nuntakna khempeuh, leh na pilna khempeuh tawh na it ding hi cih leh nangma pumpi na it bangin na vengte na it in," (Matthai 22:37-38) hi. Khat leh khat ki-it ding cih lohbuang, kuama tungah leiba nei kei un. Midang a itte in Thukham deihna teng a zui khin ahi hi. Midangte a it mi peuhmah in amaute tungah siatna bawl het lo ahih manin itna i neih ciangin Thukham buppi a zui khin ta ihi hi. (Rome 13:8,10)
Relief Committees kineih ciat in, COVID-19 Relief Committees neih i kidem hangin i mipihte in a hamphatpih tuam kei uh leh a mawkna suak a, donghu nasem i kineih pong hangun i Relief Committees teng uh Torment or Harassment or Annoyance or Cold comfort Committees kisuaksak zawsop ding hi. Relief Committees i neih bangin cimawh gentheih i mipihte noptuamna; damtuamna (relief) suahsak sawm ciat in hanciam tek ni!
References: Public Distribution System & Economic Times
@ Thang Khan Lian #ZUNs

Mangpau tawh a sim nuamte adingin a links:

Wednesday, 1 April 2020

CORONA GO!! GO AWAY CORONA!!?

CORONA GO!! GO AWAY CORONA!!?

Pro Pastor TN Muan Thang
Hindute in, "Corona Go, Go Away Corona," ci in virus na hawl uh hi. A dalna dingin bawng ek peuh bawngzun peuh zang uh hi. (Nuihzakhuai maw?)
Ei lakah zong, "Corona Virus paikhia in, kong nial uh hi. Kha Siangtho dai ka kai hi," ci in a phuisam bang om hi. (muhdan tuamtuam hi) Adang khat lai, LST sungah samzang na muh leh tuikhup in la dawn in! Khausan tawh na khut khih in! peuh ci-in upmawh thuteng hih gawpgawp uh hi. (Nuihzakhuai maw?)😀
A hoih lo khempeuh Satan nasep peuh sa ihi diam? Leitung bup linglong sak liang dingin SATAN vanglian takpi mah hiam?
I. A SIA KHEMPEUH SATAN NASEP HILO HI. SATAN TUA ZAH IN VANGLIAN LO HI.
I. Noah hun lai-in Leitung mite ngongtat in, a sia in gamta khin uh ahih manin, Pasian in tuiciin tungsak hi.
1. Sodom leh Gomorrah ah khialhna nasia lua ahih manin Pasian in kat leh meikuang zusak hi.
2. Faro in a lungtang khauhsak den ahih manin, Pasian in Izipt gam-ah gimna 10 tungsak hi.
3. Sinai mual ah Moses in thukhamte a lak lai takin, Israelte in milim bia uh ahih manin Pasian' thangpaihna tungin mi 3000 si hi. Tu hun leitung i et leh mihingte -ngongtat, gamtatsia, lungtang khauh, milim bia vive ki hi ta ahih manin Pasian' thangpaihna a tuak ihi kei tam a ci ka hi hi.
II. PASIAN' THANGPAIHNA AHIH LEH KUA SUAKTA ZO DING?
I suahtakna dingin a tuamtuam kisam lo hi. Upmawh thu teng sep hun hilo hi. Tua siatna/natna daldal kisam lo hi. Pasian' piansak ahih manin, amah bekin suaktakna lampi hong lak thei hi. Tu hun pen Pasian' deihna kan hun hi zaw hi.
#THUMANG IN: Noah leh a innkuante bangin siatna pelh in la, Pasian' thu man ding kisinpha in. NOAH IN TUICIIN GO!! KA NIAL HI!! ci lo hi. Pasian' thu mang ahih manin Pasian in Teembaw kongpi khaknelh a, pualam siatna in amaute susia zo lo hi.(Pian.7:16)
#NUSIA IN: Topa' vangtung mi in Sodom leh Gomorrah nusia ding leh taisan dingin Lot leh a innkuante sawl hi. A khankhiatna, a lawm a gualte uh omna hi. Khiatlahhuai kha ding hi. Ahi zongin nusia ngam uh a, taikhia uh hi. A taisuak teng suakta uh a, a nunghei pen ci khuam suak hi.(Pian. 19:17-26)
#LUNGKHAUH NAWN KE'N: Faro lungkhauhna hangin a mite in thuak uh a, a tapa in sihlawh hi. (Pai. 7-13) Ahi zongin Pasian' teel mite kongbiang ah Tunno sisan kitat ahih manin suakta uh hi. Nang leh na innkuante' suaktakna taktak ding pen Jesu Khris sisan bek ahi hi. Leitung luah ding kuamah om lo hi hang.
#NA MILIMTE KOIHKHIA IN: Pasian sangin thupi na sak zawkte na milim biakna ahi hi. Tuate koih khia in. Na Pasian dik tak biak ding kisinpha in.🙏