Saturday, 28 September 2019

KIMAN'NA DING NEITE DEIHHUAI ZAW PEK HI


KIMAN'NA DING A NEITE DEIHHUAI ZAWIN THUPI ZAW THAM HI

Mite in, ''Ala! Thupi si e maw...,'' ci-in hong phat henhan sangin, "Ettehhuai si e maw...," hong cih ding uh deihhuai zaw hi. Mi pawl khatte bek hamphatpih sangin mi tampi in a hamphatpih theihte thupi zaw in manpha zaw hi.
Mite in, "A gen a bat leh a sepkhiatte thupi si e maw...," hong cih sangin, "A sepkhiatte a gengen sese loh hangin a nasepna khatpeuh thupi in, muibun thei mahmah hi," hong cih ding uh deihhuai zaw hi.
"Kei lo buang tawh bangmah piang zo lo (ding) hi, keimah hun bekin kisemkhia zo bek (ding) hi," cihcih sangin mite in, "Amah tawh loin piang zo vet lo (ding) a, ama' hun in kisemkhia zo bek hi," hong cih ding uh deihhuai zaw in, khum zaw leh ngaih zaw hi.
"Tua bang tua bang teng ka semkhia a, na lianpi ka semkhia hi," cih ziauziau den keei sangin, "Tua bang tua bang teng amah in semkhia a, na lianpi semkhia hi, cih mikim in mu thei a, a langpangte nangawn in hamphatpih hi," hong kicih ding deihhuai zaw hi.
Mite in, "A gamtat dan khauhpai buatbuat ngam vet ahih manin mi khauhpai ngam leh mi hangsan hi," ci-in hong lipkhap bawl ding sangin, "Thu saupi khualna tawh lungngai dide masa kawmin thukhen in, gamtang den zaw ahih manin ettehhuai in, muibun in lamzang a, a thukhensatna kip in kho-in kip tawntung hi," ci-in hong kihtak ding uh deihhuai zaw hi.
"I gam leh i minam liansak kik ni...khangtosak henhan kik dih ni," ci-in kam beembeem in i otot sangin mite in, "A gam leh a minam liansak in laamto a, khangtosak hanhan takpi mah hi cih mikim in mu thei in, kuamah in a nialna ding mu zo lo uh hi," hong cih ding uh deihhuai zaw hi.
I nasep khiatte leh i kampauna in nuntak sung bekin mite' lungsim zo zo zawin, i nuntak sung bek a khom ding miphatna i ngah sangin, i sih khit hangin a mang ngei lo dingin i minphatna a tangthu bu ah a kiciamteh ding, i nasep khiatte a kimu thei-in a kiciamteh ding leh i kampaute a kiciapteh a, khangthaktte in sin to-in a zoptoh ding uh thupi zaw pek hi.
A khial thei lo leh mawhna bawl ngei lo bang keekin khialhna leh mawhna bawl khin napi-in ki-impcip leh kiseelcip sawmin a kisiamtan teitei mite pen mi meidawi pente ngeina leh ngeina leh pian' zia a paai mite hi. Tua bang hi loin a khialhna leh mawhna pulakkhia ngam in, kibawlphatna dinga zang theite pen mihangsante ngeina leh pian' zia hi zaw ahih manin zahtakhuai leh etteh tham cing zaw uh hi.
Thaumuk leh thatang bek a suang leh zatna tawh gualzawhna a ngah gam makaipa in daihna leh muanna (peace), nopna leh khantohna piangsak ngei lo a, pilna khuak leh a thu tawh zo zaw in gam a makaihpa in daihna leh muanna piangsak a, suahtakna leh khantohna lianpi gahkhiasak ahih manin deihhuai zaw hi.
A gen hat leh a mutsiam makaite sangin a sepkhiat lamsang siamte deihhuai zaw pek a, mipite in hamphatna ding ngah zaw hi. Beel dim sangin beel hawm gin' ngaih zaw den hamtang a, thawl hawm a gin' ngaih hi. A vak leh a taang khempeuh kham ahih kei leh ngun hilo a, a ging khempeuh zusa na hi den lo hi.
Minam dangte leh gam dangte khalna bawlkhumna (sanctions), vau launa, nuainen'na leh simmawh bawlna bek tawh i gam khantohna ding pian'sak zawhna pen sawt kip loin, sawt kho zo lo hi. Minam dangte leh gam dangte huai bawl zaw in, lawm bawl zawkna tawh pawl dingin buai zawhna tawh i gam khangtosak le'ng i gam leh i minam sungah khantohna piangsak zaw a, i gam i leitang lungmuanhuai in kip a, daihna, muanna leh kilemna om thei bek hi. Mi dangte in hong kihtak leh thupisak ding sangin hong zahtak leh ettehna uh a, hong sim lauh khinkhian den ding uh deihhuai zaw pek hi.
Mihaite bekin thatang hatna, kivau launa kihta zaw uh a, mipilte in thu saupi ngaihsun in, kidawm tak leh thu khual takin a gamtang mite leh a thu kihta zaw uh hi. Temsau, singtum, suangtum leh thatang suangte in ngongtatna leh thaumuk kihtak in nei uh a, khuak zangte in ngongtatna kihta loin ngaihsut siamna leh ciimna tawh geelsiamna (strategy) leh laikung muk kihta zaw uh hi.
Sih ding a kihta mahmahte in sih ngamna thupi sa mahmah in si suk pah ngam uh a, nungta kawmin na hoih lianpipi sepkhiat thupi a sate in nuntak ngamna thupi sa zaw uh hi. Sih ngamna thupi a sa mite in a nuntakna uh pia khia ngam pah uh a, na lian leh a ciamteh tham ding bangmah sem khia man lo uh hi. Hangsanna leh sum tawh nuntakna nih vei a lei zo kuamah om nai lo hi. Minam leh gam itna sihpih ngama, na lianpi sem khia man lopi-in sih pah sangin nuntakpih zawin na lianpi a sem khia zote thupi zaw pek uh hi.
Miikangte' paunak ah, "Every dog has its day," a cih bangun mi khempeuh in tuahphat/kamphat hun, thuneih hun leh mi dangte ngaihsutna a thu tawh zawh (impact or influence) hun nei ciat hi. Ei' hun hong tun' ciangin i thuneihna a khengval in i zat khak leh i thuneih hun sung pen i nuntak sung tawntung kimang zo lo ding ahih manin mi dangte in thuneihna hong ngah ni ciangin gim kithuak peelmawh ding a, thallam cil siat bangin ei tung mah ah hong tu kik peelmawh ding hi.
Ciamteh...kidawm!!!
✍️ Thang Khan Lian
Image may contain: text that says "HOWDY MODI, HOUSTON #2019 NEXT YEAR IS MY RE-ELECTION... MAKE AIR STRIKE SOME WHERE.."

Thursday, 26 September 2019

AMERICA GAM-A TERRORISTS TAM ZAWTE MUSLIMS HI LOIN MIKANGTE HI ZAW

AMERICA GAM-A TERRORISTS TAM ZAWTE MUSLIMS HI LOIN MIKANGTE HI ZAW

Sept. 26, Laizing: America gam-a dipkuatna leh patauhna pian'sakna dinga gamtatna (domestic terrorism) piangte i et ciangin a numbers zuau hilo hi: Kisuamna tuamtuam piangsak a gamtangte i et ciangin Islamic extremism sangin conservative suuksia diak far-right extremists kicite ngongtatna tam zaw pek a, 2008 panin 2016 kikal in terrorist gamtatna thupiangte (incidents) Islamic extremists kicite gamtatna sangin right-wing extremists kicite gamtatna a leh nih sangin tam zaw hi cih Nation Institute’s Investigative Fund and The Center for Investigative Reporting’ report in gen a, Trump' presidency khit nungin khan' beh lai hi.

US gam leitang sungah January 2008 panin 2016 bei kuan dongin terrorist incidents 201 piangte lakah right-wing extremists kicite (white supremacists a kipan militias panin “sovereign citizens” kicite dong huam) piansak 115 cases om a, Islamist extremists piansak 63 om hi. Liberals ideologies suuksia diak left-wing extremists (ecoterrorists leh animal rights militants cihte kihelin) pian'sak 19 cases bek om hi. Right-wing extremism kici conservative mite gamtatna ah ngongtatna bawlte pasal a tam zaw leh mikangte vive hi ci-in Huff Post reporter David Neiwert in gen hi.

Right-wing extremists kicite in dipkuatna leh pathauhna pian'sakna dinga ngongtatna (terrorism) a tam zawte ah sihna ding piangsak a, right-wing extremist incidents seh thum suah seh khat ah sihna piangsak uh a, Islamist extremist cases ah seh za suah seh 13 (13%) piangsak hi. Ahih hangin a ngongtatna uh sihna (a piansakna zah uh tawh kituakin) Islamist extremists ngongtatna ah mi 90 si a, right-wing extremists khut sungah 79 si hi.

Tua bang hi napi-in President Donald Trump in mite lungsim zawh theihna dingin thu a uang genna leh sep leh bawl dingin a ngimnate (rhetoric and policies) ah Islamist extremism bek do ding nak gen mahmah napi white supremacist extremism vai thudon vet lo se hi. "Trump leh Islamophobia right tawh kisai thute a kizop khakna i et ciangin limlang i et ciangin a tunglam a nuailam a om thuman tawh kibang hi. US gam-a domestic terror lauhuaina leh vauna pen right-wing extremism hi cih thuman hi," ci-in Neiwert in ci hi.

Investigative Fund’ reports in a muhna leh a beisa hun in domestic terrorism studies kibawlte kibang hi. Gentehna dingin, Sept. 11, 2001 in US gam in suamna a tuah khit nungin sihna piangsak terror incidents piangte kankhia New America Foundation in far-right extremists leh Islamist extremists attacks two-to-one ratio kikim a, sih theihna dinga kisuamna (deadly attacks) far-right extremists ten a piansak uh 21 om a, Islamist extremists aa 11 hi ci-in ciamteh hi.

"Tua banga data thuman hi napi-in Americans a tam zaw ten far-right extremists gamtatna sangin Islamist extremists gamtatna tawh terror attacks mekkhawm zaw den se uh hi. Hih bang ngaihsutna a tam zawte ngaihsutna hi a - tua lakah progressives leh liberals tampi kihel ahih manin thuman lehheikhiatna tawh a kihtakhuai lianpen Islamist radicals ci ngaihsutna nei uh hi. Domestic terror a pian' ciangin neu ngaihsun uh a, press report ah kigelh nuam loin, a kigelhsun zong lungsim cidam lohna (mental illness) hang hi kici hi,” ci-in Neiwert in gen hi.

US media ten terrorism thu a huamsak uh ciangun tawi tehna leh tawi khaina kituak lo nih a zatna uh tangthu sawtpi (long history of double standards) hi a, mainstream media ten kingangte gamtatna (white perpetrators) ahih ciangin “terrorism,” ci-in a ciamteh ding uh zakai mahmah napi mikang ahi lo leh midang, a deuhkhol in (nonwhite or “other” ― and specifically, Muslim) ahih ciangin "terrorism" hi ci-in ciamtehsakin pulakkhiat ding manlang mahmah se uh hi.

Tua bangin "terrorism" hi ci-in ciamteh ding buaina pen US officials ten "terrorism" a cih ding ciangin khentuam nei-in din'na mun nih a neih hang uh hi. FBI ten "terrorist incidents" a cihte a tuam vilvel hi a, ahih hangin mipi ten na thukimpih lo lai uh hi. Gentehna dingin US government in mikang khangno Dylann Roof kicipa in 2015 in Charleston, South Carolina ah biakinn sungah kikhawm mivomte kua a kaplupna vai "terrorism" hi ci-in a ciamteh nop lohna hangun mawhsakna lianpi tuak hi.

"US gam-a domestic terrorism vai tawh kisai kinialna lianpi om ven'sakna dingin thukhenna leh government in far-right extremist buaina nakpi takin a saan' masak uh kisam a, rar-right extremism dona dingin resources a zat uh kisam hi," ci-in Neiwert in gen hi.

Trump in terrorism tawh kisai a dawnna ah din'na kician takin "double standard" nei den lai hi. June 3, 2017 in London khuapi-a Islamist extremists attack pian' ni mah in a Twitter panin mawhpaih pah samsam napi May 26, 2017 in Portland, Oregon in white supremacist attacks a pian' khit ni nih nungin tua tawh kisai a Twitter ah post napi tam gen loin mawhpaih lo hi. June 3 London attack khitin Trump in nakpi takin mawhpaih in Muslim-majority gamte lutsak lohna dingin khamna a "travel ban" koihkik (reinstated) napi Portland attack khitin Trump in a policy bangmah laih lo hi.

Tua bek hi loin Trump administration in white supremacist movement nusiatsan mite huhna ding Life After Hate ah funds piak khiam hi. Ahih hangin tua bang thu pen Trump' adingin buaina hilo hi. Investigative Fund' data base 2008 ah government resources omte right-wing extremist dona dingin kizang loin a kilawm lopi-in Islamist extremism terror dona dingin 2008 panin na kizang hi cih kimu hi. Gentehna dingin right-wing extremism.dona dingin law enforcement resources a kizat loh manin 76 percent terror attacks sawmna lawhsam in, a ngimna bangun terror attacks bawl thei uh hi.

Right-wing extremism dona ding vai panlakna ah a ngimna a thum veina bek kinawngkaisak a (35 percent), a tam zawte ah tualthahna, liamna leh neihsa lamsa suksiatna piangsak uh hi. Ni tawp ni ciangin government bek hi loin Americans nautang a tam zaw ten far-right extremism panin vauna leh lauhuaina lianpen om hi zaw hi cih a phawk uh a, media khempeuh in a ngongtatna uh kician takin reports a piak uh kisam hi ci-in Neiwert in gen hi.

“A masa in Islamists a lauhhuai zah bangin far-right extremists lauhhuai zaw kan lai a, hih thu pen buaina lianpi hi cih i phawk ding kisam hi. Tua khit ciangin far-right extremists kicite dona dingin nakpi takin panlak kisam hi," ci-in Neiwert in gen hi.

Source: Huffington Post
@ Thang Khan Lian #ZUNs

Photos: 2008-16 kikal in US gam-a domestic terrorism thupiang omna a suamna bawlte leh May 2017 in Portland, Oregon ah Muslim numei in vauna tuakte a kham sawm mi nihte tem tawh a dawtlum Jeremy Christian.
*Trump' administration ah far-right extremist ngongtatna meikuang leh tuihual bangin a khan'na thu reports leh data a kicing a om ciangin dam in suaksak kik ni.

Wednesday, 25 September 2019

HUMPINELKAI LEH NAUPANGNO' KHAT TANGTHU

HUMPINELKAI LEH NAUPANGNO' KHAT TANGTHU

Ni dang lai-in ganhingte kumpi gam (animal kingdom) ah gialkialna lianpi kialpi bangin tung tung hi. Humpinelkai in a an dingin ganhing dangte bat mat in, a balzaan khit ciangin a nek hangin a nuntakna uh humpi in a laksak khak ding a lauhna hangun ganhingte a phun leh a lehnan' (confront) ngam kuamah om lo uh hi.

A tawpkhong in humpi cih loh siah gahingte kumpi gam-a teng ganhing dangte in kimuhkhawmna (meeting) khat hong nei ngeingai uh a, humpinelkai sikbawm (iron cage) sung khatah a khum ding zia ngimna khat tawh thukimna hong nei thei ngawngaw uh hi. A ngimna bangun hong semkhia thei takpi uh a, sikbawm sungah humpineikai hong khum in tawh (key) kap khum in khumbit zo uh a, nipi kal a sim tua sungah humpinelkai leh leh tui bangmah pia loin khumcip uh hi.

Tua leh ni khat, humpinelkai kikhumna kiangah naupangno pheklek khat hong vak a, hong tuak kha hi. Humpinelkai in tua naupangno kiangah, "Hong hunkhia ta peuh in boihboih aw...," na ci hi. Ahih hangin tua naupangno in hunkhia nuam pah lo hi. Humpinelkai in khitui luang liangin a hutkhiatna dingin kunh ngaungau ahih manin naupangno in zong tua humpi lainathuai hong sa a, ahih hangin,"Thu khat nong ciam masak leh kong hunkhia bek ding hi. Tua sikbawm sung panin kong khahkhiat khit ciangin hong petlum kei ta peuh in," ci hi. Humpinelkai in naupangno a petlup lohna dingin a kamciam khit ciangin naupangno in hunkhia hi.

An leh tui ngawl in a kikhumna sikbawm sung panin humpinelkai hong pusuahkhiat theih ciangin naupangno kiangah lungdam ko a, naupangno in a nasep hoih maban a kim in (in complete) a sep bukim dong sem suak dingin nget beh lai hi. Koi ci nget hiam? Naupangno in humpinelkai' gilkialna a thoihna dingin amah mah hingtang in humpi an dingin a kipiakna dingin kalh hi. Naupangno in a hutkhiat ma-in a thukimna uh humpi kiangah genpha kik a, "Bang hangin nang tungah na hoih kong bawlna tu-in a sia tawh nang hong thukkik sawm mawk na hi hiam?" ci-in dong hi.

Humpinelkai in, "Boihboih aw, tu hun i leitung nuntakna pai zia pen na hoih lote na hoih tawh kithukkik a, na hoih i sepkhiatnate na hoih lo (gitlohna) tawh hong kithukkikna mun leh hun hi ta hi," ci-in dawng hi.
Hun sawtpi thu kituh in a kinial (debated) khit nungun humpi leh naupangno in na hoih i sepkhiatte a hoih lo tawh kithukkik a, na hoih lo i sepkhiate a hoih tawh kithukkik mah hiam cih thu a khensat ding leh kipsak (confirm) dingin ganhing thum a thu hamsa uh thukhensakna dingin thukimna hong nei ta uh hi. Thukhenna bawl ding ganhing thumte in na hoihte a hoih lo tawh kithukkik a, na hoih lote a hoih tawh kithuk mah hi ci-in a kipsak kim uh leh humpi in naupangno balzaan in netum ding a, a kipsak kei uh leh a suahtaksakna dingin thukimna hong nei ta uh hi.

Tua leh, thukhen dingin ganhing masa penna dingin keel in hih bangin thu hong khen hi: "Humpi' thugen pen thuman mah hi a, na hoih i bawlte a hoih lo tawh hong kithuk kikna mun hi. Tua dingin keima tuah thu gentehna hi pah hi. En in... ka ekte lokho mipa in eklei in zang a, lei hoihna za dingin zang napi-in a khaicite hong pokhiat ciang leh a lak ciangin ka ek panin a ngah khaici kungte leh gahte ka nek ding cikmah in hong phal ngei vet lo hi. Mihingte in ka ekte eklei dingin a zatna panin a khaici pokhia leh gahte ka nek khak ding hong kham den uh hi," ci hi.

Humpi in naupangno kiangah, "Keel' thugenna pen thuman hi a, 1:0 hi ta hi," ci-in a hate gawi puak gamgam ta hi.

Naupangno zong cimawh kisa-in ui kiangah hong pai-in ama lamah pangin thukhen dingin hong cial hi. Tua leh ui in, "Lawm aw, na hoih i sepkhiatnate a piak kikna dingin a hoih lo tawh hong kithuk takpi mah hi. En in, sabeng in a kikuan ciangin cik leh nawng lak, kiak leh singbuk lakah sa hawlin ka tai kawikawi lam mi khempeuh in thei khin hi. Sa a kimat theihna dingin ka hanciam theih zah leh cihtakna sit loin ka huh hangin sa a kimat ciangin kei thaman dingin a sate hong kipia loin a guh bulomtang teng bek ka ngah hi. Tua bek hi loin, zan ciangin ganvil dingin inn pua-ah hong kikoih a, meihal biak piakna dingin tuuno a kizat bangin gutate' khutlum leh thautang thuak ding leh thang antah ding bangin hong kizat hun om lai hi," ci hi.

Humpinelkai in ui' thukhenna thukimpih mahmah a, a mukte liakin a ha a gawi puak guapguap kawmin naupangno kiangah, "Tu-in 2:0 hi ta a, kaam (chance or opportunity) khat bek na nei lai hi," ci hi.

A thum veina thukhen dingin sumkuang hong tuak kha uh hi. Sumkuang' kiangah a thu hamsa (problem) uh hong koh khit ciangun sumkuang in hih bangin hong gen hi: "Kong dawn'na kong piak ma leh ka thukhenna ka pulakkhiat ma-in na kinialna uh koi lai panin hong kipan a, i vekin a bul ah a ciahkik masak phot kisam hi," ci hi. A thum un a kinialna uh a kipat cilna mun ah va pai uh a, naupangno in a tangthu a bul a bal in a mun panin a suut khit ciangin sumkuang in naupangno kiangah:

"Humpinelkai na muh cil in koi ah om hiam?"
"Sikbawm sungah om hi," ci-in naupangno in dawng hi.
Sumkuang in, "Sik bawm sungah lut phot o leh," ci-in humpinelkai kiangah a gen bangin humpi lut pah buat hi.

Sik bawm sungah humpi a lut khit phetin sumkuang in naupangno kiangah, "Tua hun in a sikbawm kikalh maw kikalh lo..." ci-in dong hi. "A sikbawm kikalh a, humpi tua sungah awkcip in pusuak thei loin awkcip hi," ci-in naupangno in dawng hi.
Tua leh sumkuang in thakhat thu-in tua sikbawm a tawhtang (key) tawh kalh khumin a kampha a suahsak naupangno kiangah, "Tu-in lungnuam in pai ta ni. Gen beh ding thudang om nawn lo hi," ci-in paipih hi.

Tangthu a deihna: Thu khatpeuh na dawn'na na piak ding ciang leh thukhenna na bawl ding ciangin a tangthu kipatna a bul a bal kan masa lopi-in lawp luat manin dawn'na ahih kei leh thukhenna bawl khum kei in. Keel leh ui in a thukhenna uh pen naupangno leh humpinelkai' kinialna kipatna bulpi telcian loin amau thuakna pansan uh a, ahih hangin a man lopi-in naupangno' tungah zangin thukhen uh hi. I va tuah khak ahih kei leh i va kigolh khak lohna hun leh thupiang leh dinmun khatpeuh ah mite' thukhenna leh thugen ziate i va up khit pah khak ding kidophuai mahmah hi. Vukkhal ahih kei leh khuigep;khuainun (ice or wax) tuisuak sak napi buannawi kimlai suangtum bangin a khauhsak pen i tung sunni (sun) mah hi cih i mangngilh loh ding kisam hi. Thupha na tuahte zawhthawh thu zangin thusia leh gitlohna tawh na thukkik leh samsiatna ahih kei leh kamsiatna na tuak peelmawh hun hong tung veve ding hi.


✍️ Thang Khan Lian
#ZUNs

AMERICAN PRESIDENT IMPEACHMENT INQUIRY VAI HILHCIANNA: DONALD TRUMP KOICI LEH KIPAIKHIA THEI DING? (News analysis)

AMERICAN PRESIDENT IMPEACHMENT INQUIRY VAI HILHCIANNA: DONALD TRUMP KOICI LEH KIPAIKHIA THEI DING? (News analysis)

Sept. 25, 2019; Nilai: President a let khit zawh buaina tawh kilawi ngei lo, kisam lopi-in buaina ding khat khit khat piangsak den leh mu kawikawi zo den Donald Trump’ presidency a kha 32 cin'na in Democratic party tui kholna khukpi (dam) kitamkham a, President of the United States (POTUS) paihkhiat theihna dingin "official impeachment inquiry" kici kipan ta ding hi ci-in tu zingsang in House Speaker Nancy Pelosi in pulak ahih manin election thak lam manawh in US a kalsuan lai takin upadi tawh kisai-ah kivattuahna muhnop (dramatic constitutional clash) kipan ta ding hi.

Kum thum sung adingin US gam-ah gamvai tawh kisai buaina (political crisis) nunung penna dingin Democratic Speaker of the House, Nancy Pelosi in Tuesday (US Standard Time) in, "Trump presidency gamtatnasate panin president in a zum ah a tutna dingin a kiciamna (oath of office) zuausan;khem (betrayal) in thuman loin a gamtatna kidawkkhia a, a gamtatna in i national security leh i gam a election thumanna (integrity) zuausan hi. Tua ahih manin House of Representatives in official impeachment inquiry bawlin kimainawt ding hi cih ka pulak hi," ci-in Donald Trump paihkhiat theihna dingin "formal impeachment proceedings" kihong ta hi ci-in pulakkhia hi.

BANG HANGA TRUMP IN IMPEACHMENT TUAK DING?

Inspector general for the intelligence community tawh kipawl in thusim pholakkhia khatin a heekna (whistleblower complain) ah July kha-in Trump in Ukraine president thak Volodymyr Zelensy phone call a bawlna hangin intelligence official in whistleblower complaint report filed kibawl hi. A whistleblower’ identity a kipulakkhiat loh banah a complain sunga thu omte a kician in tangpi tangta in thei nai lo hi. Ahih hangin tua phone bawlna ah Trump in Zelensky kiangah 2020 presidential candidate ah a lang ding pa Vice-President lui Joe Biden' tapa Hunter leh Ukrainian energy company gol Burisma Holdings a kizopna uh thukankhiatna (investigations) a bawlna dingin zawhthawh thu tawh nawhna bawl khum;lausak (bullying) hi. Tua bangin investigations kibawl leh 2020 elections ah Trump' kidempih ding a langpa Joe Biden adingin siatna tuak theihna (potential damage) piangsak ding cih Trump' ngimna bulpi hi.

Ukraine government in Burisma Holdings company phuankhiapa minister of natural resources lui Mykola Zlochevsky tungah sum negu ahih kei leh thelthangsak hi cih ngawhna (money laundering case) thukanna a pat hangin a tungah hih ngawhna kilakkhiatsak a, a beisa kum tam lo a kipanin a case a kihon' kik hangin tu lianin mainawt loin kidiahcip (currently inactive) hi.

Donald Trump in Ukraine in thuman hi cih lahna ding teci (evidence) nei lopi-in Hunter Biden' tungah sum pia hi ci-in ngawhna bawl ahih manin President Zelensky in thukankhiatna a pat kikna dingin zawhthawh thu-in nawhna bawlin lausak a, thukanna a pat kei leh US Congress in Ukraine huhna dingin military aid $400 million piak dingin thukimna a bawl khitsa kong khaktansak ding hi ci-in Zelensky' tungah nawhna leh vauna (pressure) bawl khum hi.

Trump in Zelensy' tungah nawhna a bawlna vai tawh kisai news reports ni thum sung a nial in "Fake News leh Democrats Witch hunt" hi ci-in a thusim loh khit nungin imcip zo nawn lo a, a ni li ni in Zelensky tawh ka kihona uh-ah Biden thu leh nekgukna vai a ngawhna (corruption allegations) ka gen kha mah a, ahih hangin Joe Biden leh Hunter Biden minsiatsakna ding zong ka hi kei hi ci-in a phone call bawl a kisiamtanna thu gen hi. Trump in Zelensy' tungah US military aid funds $400m khaktansan dingin a vauna hangin a beisa nite ah European Union in Ukraine gam-a nekgukna hangin military adingin a sumzat khiat (spendings) tawm lua hi ci-in a ngawhna Ukraine’ government in bilkham huai sa mahmah ta hi.

A tom kim in gen leng, US thukham bawlte (lawmakers) lunghimawhna pen Trump in politics ah a langpa (political opponent) suksiatna dingin a thuneihna a khengval in zang (abused power) hi cih ahi hi. Tua banah congressional committees guk – Foreign Affairs, Judiciary, Financial Services, Intelligence, Ways and Means leh Oversight committees ten 2016 presidential elections ah Russia leh Trump campaign kipawl khawmin mi khemna dingin thusim nei-in a kigullukna (collusion) vai-ah thukankhiatna Muller probe kici reports panin Donald Trump in financial statement a bawlna tamsak zaw (inflated) hiam cih leh campaign finance laws palsat hiam cih tawh kisai thukankhiatna vai-ah thuman a kipholakkhiat ding dalna (obstructed justice) bawl hiam cih thukankhiatna (investigation) bawl lai uh hi. Nancy Pelosy in impeachment a kipat theihna dingin hih committees gukte in a investigations bawlna uh zom suak in, a mainawtpihna dingun thupia khin zo hi.

IMPEACHMENT NASEP ZIA KOI DAN HIAM?

Impeachment process kici pen US Congress in ngawhna a bawlte (levels charges) leh government official tungah thukhenna a bawlna hi (hih proceedings pen non-member, i.e. a special prosecutor or president in zong bawl thei hi).

US Constitution in a genna ah president kihelin government official khatpeuh a zum (office) panin paihkhiat theihna in gam lehpei leh nekgukna (“treason” and “bribery”) gamtangte leh thukham palsatna dangte leh gamtat kilawm lo gamtangte (well as “other high crimes and misdemeanours”) leh thuneihna a khengval a zang (abuse of power)-te cihte ah khialhna neite kipaikhia thei hi ci hi.

Impeachment process pen a kipat cil ciangin Congress dawl nuainung pen House of Representatives ah kipan a, House in khialhna gamtang hi cih ngawhnate investigations bawl hi. Impeachment inquiry pen a tuam in House Judiciary Committee ah kinei hi. House Judiciary Committee in thukham palsat in gamtat khialhna bang hiam cih thukhensatna tawh president paihkhiat theihna dingin mawhna (impeachable offence) bang bawl hiam cih hong khensat hi. Tua bang case ah impeachment bawl theihna dingin a lampi ‘articles of impeachment’ kici a muh leh House ah pialut (submits) a, tua khit ciangin Senate in majority vote tawh bills a bawl bangin thumkimpihna pia-in president kipaihkhia thei pan hi.

US Senate in paihkhiat (impeached) ding mipa/minu thukhenna bawl a, thukham palsat (convict) hi cih theihna dingin two-third majority vote tawh thukimna a ngah leh a zum panin kipaikhia thei bek hi.

1868 in US 17th President leh Democratic President Andrew Johnson in Tenure of Office sunga president' executive power kiciangtan'na palsat hi ci-in Republicans party ten ngawh uh a, a paihkhiatna dingin House in 11 articles of impeachment na bawl khum hi. Ahih hangin Senate a vote khiatna ah two-thirds majority kingah zo lo ahih manin Johnson a office panin kipaikhia zo lo hi.

1974 in US 37th President leh Republican President Richard Nixon in June 17, 1972 in Democratic National Committee (DNC) headquarter Washington DC mi nga in buluh in a suamna uh Watergate scandal (1971 - 1974) kici ah Nixon administration kigolh lo hi ci-in a seelsim sawmna hangin a tungah impeachment process kibawl khum hi. Impeachment thukhenna a tuah ma-in kipaikhia zo ding hi cih telcian khin ahih manin impeachment tuak leh amah bek hi loin a party in minsiatna ngah ding hi cih tawh a kipelh theihna dingin Nixon kitawp (resigned) hi.

1998 in Republican senators in Bill Clinton in White House intern Monica Lewinsky luppih hi cih ngawhna case nih bawl khum in, impeachment proceeding a bawl khum hangun Senate ah two-third majority vote ngah zo lo ahih manun Monica Lewinsky case ah Clinton na paikhia zo lo uh hi.

TRUMP IN IMPEACHMENT GU DAWN KHA DING HIAM ?

Tu lian dinmun ah bang pian' zawh tuak lo bang hi.

Trump paihkhiatna dingin House ah Democrats ten majority nei uh ahih manun impeachment resolution kibawl zo tei ding a, ahih hangin Senate ah Republicans in majority nei ahih manin Republicans senators a tawm pen 20 a thuzawh zo kei uh leh Trump in thukham palsat hi ci-in kimawhsak zo lo ding cihna suak hi. (*N.B. Senate ah tutna 100 om lak panin Republicans ten 53, Democratic ten 45 leh Independent 2 om a, amaute term kum guk sung hi).

Donald Trump in tu lai takin a party kai zo mahmah a, 2020 primary polls ah a langte sangin a hat zawk banah approval rating 45 percent kiim a ngah laitak ahih manin tu lianin ama adingin huihnun zia a hoih laitak hi. Tua bek hi loin Republicans senators ten Senate ah impeachment vote khiatna ah Democratic party a gup uh leh Grand Old Party (GOP i.e. Republicans) ten mai kum president kiteelna ah gualzawhna a ngahna ding uh lampi khaktansak thei hi. Tua ahih manin Senate ah GOP senators teng kipumkhatin a makai pa uh a ut bangbangin pheng paupau in, a ut bangin a phengtat thapai hangin a party maban uh a khualna nop uh leh a makaipa uh gum tentan veve dingun lamethuai hi.

Trump paihkhiat theihna dingin impeachment process pat theihna dingin kum nih leh a kim a upa Muller probe in kaam tampi (plenty chances) a piak den hangin House speaker leh Democrats makai Nancy Pelosi in na thukimpih loin na nawlkhin den hi. Pelosi in a zum panin president paihkhiat dingin impeachment proceedings kipan leh GOP ten tangpi tangta gupna (public support) gol zaw a ngahna ding uh suaksak ding a, Democrats adingin supna hi zaw ding hi a upna na lenkip hi. Ahi zongin tu in Pelosi in Ukraine telephone call vai-a ngawhna tangpi tangta ngaihsutna (public opinion) kikheelsak ding hi cih upna nei a, ahih hangin Republican sungah Trump a pumgup tam veve lai ahih manin buaina lianpi khat mah Pelosi liangko tungah guan veve lai hi.

#My_Take: POTUS Trump in tu lai takin chess kimawl a, Democrats ten Checkers kimawlpih hi.

Enjoy The Show.
Thu kaikhawm: Thang Khan Lian #ZUNs

Monday, 23 September 2019

Israel' nuclear programme thusim: KUM 40 SUNG A KISEELCIP DEN THU: 1979 IN ISRAEL TEN NUCLEAR A TEST UH HI DINGIN A KITUATNA THU U.S. SATELLITE IN NA MU

Israel' nuclear programme thusim:

KUM 40 SUNG A KISEELCIP DEN THU: 1979 IN ISRAEL TEN NUCLEAR A TEST UH HI DINGIN A KITUATNA THU U.S. SATELLITE IN NA MU

Sept. 23, Pizing: South Atlantic ah US in surveillance satellite monitoring dingin a zat uh Vela surveillance satellite in 22 September 1979 in nuclear puakkham (explosion) tawh kibang nih vei a vak (double flash) signal na man (detected) ahih manin US President Carter' White House in emergency meeting nei pah semsam a, bang thupiang om a, kuate gamtatna hiam cih kamkupna a neihna uh-ah tua hun in nuclear programmes lamsang ah a kisaan mahmah Israel leh South Africa gam hi dingin ummawh uh hi.

A poimawh diak thu-ah Israel leh South Africa pen Partial Nuclear Test Ban Treaty (PNTBT) thukimna suaikai ahih manun Sept. 22, 1979 in a thupiang tawh kisai amau gamtatna ahih leh PNTBT thukhun bek hi loin US non-proliferation measures zong palsat uh suak ding uh a, US' khalna (sanctions) a thuak theih ban uh-ah PNTBT leh US non-proliferation a palsat tuak ahih manin galvan bawl dalna leh lehnan'na (arms resistance) khatpeuh a beina suak thei hi. Tua banga khalna khauh thuak thei ding uh hi napi-in Sept. 22, 1979 ni-a thupiang tawh kisai kuate gamtatna hiam cih kimukhia loin history ah mang hi.

Tua thupiang kum 40 khit nungin Foreign Policy (FP) magazine in US officials luite, scientific leh academic analysis teci pan'nate panin declassified documents comprehensive investigation a bawlna ah Sept. 22, 1979 ni-a nuclear test pen Israel hi ci-in thukhupna bawl hi.

Nuclear Explosion a Kilatkhiat:
September 22, 1979 in President Jimmy Carter in a diary ah hih bangin na gelh hi: "South Africa region ahih kei leh South Africa ah Israel in teembaw zangin nuclear puakkhamsak hi, tua ahih kei leh bangmah hilo hi," cih gelh hi.

Ground zero panin study a kibawlna ah southeast Africa panin 1,000 miles a gamla Prince Edward Islands ah radioactive kibuakhia om mah hi ci-in thuman tawh lahna ding teci kimu a, tuate lakah western Australia ah tuu gawlbawk (sheep thyroids) kimute lakah radioactive iodine-131 leh hydroacoustics data om hi cih US’ Naval Research Laboratory in mu a, nuclear puakkham (explosion) piang mah hi ci hi.

Tua hi napi-in mipi thukankhiatna (investigation public) kibawl lo a, Carter administration in hih thupiang a dapkoih banah White House in satellite data thudon lohna dingin public relations strategy ah nasem ahih manin tui sunga buannawi lakah hih thupiang a kithei lo dingin kiseelcip hi. May 1980 in Carter’s panel of scientific advisors in Sept. 22, 1979 ni-a thupiang tawh kisai thum vei kamkupna a neih khit nungin Sept. 22 ni-a signal kimu tawh kisai scientific opinion pen nuclear explosion hang hilo kha thei hi cih tawh thukhupna bawl miau hi. Tua khit mid-1980 in White House in Sept. 22 ni-a thupiang Naval Research Laboratory’ 300 page report pia-in thusim mipite theih dingin pholakkhia (classified) hi.

US official ten tua bangin thukhupna a bawlna uh a din'pih hangun February 27, 1980 in President Carter in a diary ah: “I scientists-te upmawhna kibehlapte panin southern Africa kianga tuipi-ah Israel ten nuclear test puakkhamsak mah uh hi," cih gelh hi. Israel in a kilangtangin hih thu a kipsak (confirmed) loh banah 1979 in nuclear ka test uh hi cih pulak nuam lo uh a, Foreign Policy' tangthu (story) genna vai zong bangmah dawnna pia nuam lo hi.

FP magazine in President Carter in Israel in 1979 in a nuclear test uh a seelna dingin a hang tuamtuam a neihte lakah 1980 presidential election a tuh kik nop banah Israel' nuclear test neihna hangin nuclear arms control leh nonproliferation ah a panlakna leh hanciamnate - tuate lakah USSR tawh Comprehensive Nuclear Test Ban Treaty (CNTBT) leh Pakistan in nuclear technology ngahna ding a hanciamna hangin huhna (aid) US in a piak sattat dingin a hanciamnate vai-ah mipite muanna (public confidence) a ngahte a kilinglawngsak khak ding a lauhna hangin daicip hi dingin ki-um hi.

Tua loin US in Israel a mawhsakna hang leh US in Israel a gupna dokkik leh 1978 kum in Egypt leh Israel in US gam-a Camp David ah Peace Accords thukimna suai a kaih uh a nawngkaisak banah President Carter in 1980 election ah US gam-a Judahte vote a khahsuah khak ding lauthawng hi.

Great Deal tudong Classified in om den:
Middlebury Institute of International Studies a professor leh senior fellow leh FP' report co-author Avner Cohen in thuman kum 40 khit nungin Israel media Haaretz kiangah, "Scientific leh historical ah a tam zawte thukimna (consensus) ah nuclear test hi mah a, Israel in a test hi napi hih thu kiseelcip a, Carter thukimpihna leh thukimpih lohna ahi ta zongin Sept 22, 1979 ni-in nuclear kitest mah hi," ci-in gen hi. Tua hi napi-in tu dong in Cohen in, "Kum 40 a pai khit hangin tua thute tawh kisai thukimna gol thu kiseelsim hi lai (great deal of material remains classified) hi a, Sept. 22 ni-a thupiang declassified kibawl napi thu tawmkha bek hi," ci hi.

Nuclear om zah a kigenna zah sangin a tam zaw (Ambiguity):
Israel in 1967 Arab Israeli War khit nungin nuclear galvan (arms) tampi tak bawlkhiat (large-scale manufacture) beh a, Middle East ah nuclear galvan a neihsun Israel bek hi. Israel in a galvan neihte lakah nuclear galvan (warheads) 80 leh 400 nei dingin ki-ummawh hi. Israel in a nuclear warheads neihte aircraft, submarine-launched cruise missiles leh Jericho III intercontinental ballistic missile (ICBM) panin lawnkhia thei dingin ki-ummawh hi.

Tua hi napi-in Tel Aviv in a official policy ah nuclear power status ahihna confirm lah a bawl nuam loh bek tham loin nial lah nial nuam lo a, Iran in scientific research a bawlna ah a nuclear programme neih galvan ding hi loin kilemhuaina lamsang a zat ding (peaceful purpose- electricity supply leh zatui lamsang a zat ding) ding bekin research bawl a, nuclear galvan a bawl lohna dingin 2015 in global powers tawh Iran nuclear deal thukimna suaikai hi. 2015 Iran nuclear deal hangin Iran in a nuclear programme facilities neihna munte ah nuclear galvan a bawl lohna lahna dingin UN inspections teams a etsak den hangin Israel leh US in nuclear galvan bawl kisaan veve hi ci-in ngawhna ding zongin Trump administration leh Netanyahu administration kigulluk thapai den uh hi.

Source: Sputnik
@ Thang Khan Lian #ZUNs

PASIAN' NASEMTE LEH GAM LEH MINAM ADINGIN NASEM MI NA HIH LEH HIH THUTE NA LUNGGAI KHA NGEI HIAM?

PASIAN' NASEMTE LEH GAM LEH MINAM ADINGIN NASEM MI NA HIH LEH HIH THUTE NA LUNGGAI KHA NGEI HIAM?

Mi pawl khate in Pasian' gam leh Pasian adinga nasepna pen a nuam lua ding leh vantung gam-a nasem ding peuh kisa kha uh hiam kuama gensiatna, langpanna leh bawlsiatna thuak kha ngei sese loin, pahtakna leh phatna leh letsong bekbek ngah dingin kilamen uh a, a heisuk heitohna munpeuh uh-ah kham lukhu na kikhusak kawikawi ding peuh sa-in, tua bangte lamet in a nei den tam mahmah mawk uh hi.

Pawl khat leuleu lah gam leh minam adingin nasepna pen lozau lakah nasem bangin a sepgahte uh at pahpah in, pahtakna leh phatna bekbek ngah den dinga lametna tawh gam leh minam adinga nasep sawm na tam mahmah leuleu uh hi. Gam leh minam adingin nasepna leh Pasian adingin nasepna pen ngaihsutna kibang lo tampi neite lak, a lungkhauh mite lak, a lampial khinsate mite lak-a nasepna ahih manin phatna sangin langpan'na tuahna ngah mun zawkna ding mun na hi zawsop a, gensiatna bek hi loin bawlsiatna tuahna, kamsiat tawpkhawk ah thahna nangawn thuak theihna ding hi zaw a, nasepna ciatciat dingin a thubaih hilo hi.

Tua bangin nasepna hamsa hi cih thei lopi-in thuneihna leh min hoihna (power and credit) leh mite' pahtakna (admiration) ngahna ding bek lametna tawh Pasian ading leh minam adingin nasem in, na thanemna, na nasep khialna leh citlahna tawm hong kihawmthawh manin a kamkeek kha a om ciang leh amau ngaihsutna tawm hong genkhak ciangun na zakdah pah leh na nasepna khawlsan zaw lecin na tawldam pen ding a, na vai siangtho pen zaw ding hi.

Mi khempeuh pahtakna leh phatna ngah ding lamen in nasep ding leh mi khempeuh lungkimsak den ding cih pen a thubaih hilo hi. Kham leh ngunte hoih taktak mah hiam cih a kitel theihna dingin mei sungah a kize-et bangin, Pasian' nasem muanhuai leh gam leh minam adingin makai hoih leh muanhuai a kitheihna dingin gensiatna leh langpan'na tawh kize-et a, lungkia loin thasaan zaw in a nawk suak zote a muanhuai suak zo bek uh hi.

Hong kigensiatna leh langpan'na hangin thanem in na nasepna mualsuah zo lopi-in na khawlsan a, nang na sep zom loh hangin a sem ding mi tampi na om veve ding a, nang tang adingin a sem ding midang piangkhiat behbeh lel ding hi. A kisap leh Pasian in suangtumte ban otsak in, ama gam nasem ding leh Ama' min phat dingin zang thei lua hi. Filistia mite' nengniamna leh simmawhna; leh a gol leh thahat beembam Goliath khut sung panin Israel mite a gumkhia leh honkhia dingin Pasian in tuucing kimlai naupangno khat ahi lel David na zang ziau hi. Egypt gam-ah kum 430 peemta leh khualmi bangin Israel mite om uh a, Joseph' sih khit ciangin kum tampi nengniamna a thuakna uh leh a saltan'na panun Israel mite a hunkhia dingin Pasian in dang awk mi Moses na zang ziau hi.

Pasian' gam adingin nasepna ah gensiatna leh bawlsiatna lianpi thuakthuak napi-in tuate thuak zo in, a mainawt suak zo mite bekin Pasian' pahtakna ngah zo bek uh a, a nasepna uh muibun zaw semsem in gammial lianpi keek beh zo zawsop uh hi. Gam leh minam adingin nasepna ah amau langpang (opposition) ding a hat zawh peuh a, opposition parties leh opposition groups leh a langpangte aw (oppositions voices) lam a hat zawh semsem a, a ngaih zawh semsem leh gam uk ruling party in thasan semsem zaw in, hahkat semsem zawsop uh a, kuamah thuman lo-a gamtang ngam leh a zuautat ngam leh nasem loin a tu hithiat ngam ngam om lo uh a, sazuk in kimanna ding a ki a puak ngaunguau bang leh saipi bangin a mot pai ngaungau ngam kuamah om lo ahih manin gam adingin khantohna leh mainawtna piangsak zo pan bek hi.

Pasian leh gam leh minam adingin na nasepna ah hong gensia leh langpang ding a om zawh peuh leh a gensiat leh langpang tham mi hi ta teh cihna hi pan bek a, kuamah in hong gensiat tham hong sak kei a, kuamah in hong langpan' tham hong sak nai kei leh na nasepna gentham cing vet nai lo a, a muh tham ding a hoih leh a hoih lo sepkhiat hau nai lo hi teh cihna hi ziau hi. Pasian gam adingin na nasepna ah mi khempeuh pahtakna na ngah leh gupkhiatna thu tangkopihna dingin a kisam masa nawn lo - a piangthak khinsate omna mun bek-a nasem a kidiah na hi lai bek a, gupkhiatna tangkopihna dingin a kisapna mun leh Lundamna Thu tuisik banga lungngulh leh kisam mite omna tawh na omna kigamla lai mahmah hi cihna hi ziau hi.

Gam leh minam ading na nasepna ah pahtawina leh pahtakna bek na ngah leh hong pumphatphat mite kiang bekah na nasep lai na hi bek hi. Hong kipahtawi leh hong kiphatna kamkhum bek zak ding lunggulhna tawh nasem in, tua bang bek na lamet leh nang hong pumgup na thuzawh leh kaihkhop zawh khitsa (influenced or mobilized) mite kiang bek-a nasem ngaungau den lai na hi bek a, na thuneihna leh na gam keek beh zom ding ngaihsutna nei nawn sese loin, hong pumgupte lo buang kuamah dang huailut beh, kaihkhop leh thuzawh beh sawm nawn loin, hong gum zo nai lo mite tawh na omna leh na nasepna mun kigamla lai mahmah cihna hi ziau hi. Na khe tawh na tot ngil khitsa lampi mah bekah saipi banga lampai ngaungau na hi pan bek hi.

Hong pumphatphatte leh uipi in a note a liah bangin hong liak nuam liangin hong pakta mite lak bek-a nasem na hih leh na thuneihna kikeek gol beh tuam lo ding a, mundang ah na vaang taan' beh tuam loin, gammial keek beh loin kha mangthang na mat beh zo ngei kei ding hi cihna hi ziau hi. Nang hong pumgupte leh pum phatphat in, hong pakta mite na nungtak sungin a tawntungin lungkimsak den zo lo ding na hih manin na lungkimsak zawh nawn loh ciangin na vang kiam semsem ding a, na gam neu semsem ding cihna hi ziau hi. Gensiatna leh langpan'na na tuah ciangin ui in a kihtak mite pet ngam loin tawng ngam bek hi cih mangngilh kei in.

Tuipi tunga teembaw tai pen huihpi in deih takin sukmut tomut gawp in, tuihualte in deih takin a nawk gawp hangin a teembaw hawlpa lungkia leh lungneu loin huihpi leh tuihualte nawkna hangin a teembaw a thahat semsemna dingin a teembaw puante a hei (zal) dan a siam leh a teembaw mainawt zom thei pan bek a, a ngimna mun (destination) tung zo bek hi. Huihpi leh tuihualte nawkna hangin lungkia in, a teembaw kikhin theihna dingin a puante huihpite nawk dan tawh kituakin hei sawm lo mipa tuipi sungah tummang in si hi. Gensiatna leh langpan'nate ki-etphatna ding, kipuahphatna ding leh thasan'na dinga la thei mite in nawk suak zo den hamtang uh a, a mailam hun uh-ah a hiam zaw sem, a muibun zaw sem leh a zat tham cing zaw sem mite suak zo pan bek uh hi.

Gensiatna leh langpan'na tuah manin zatui zatang ne kuamah om nai lo a, Jesuh leitung ah hong vak lai-in nungzui kician 12 bek ngah zo a, a nungzui muanhuai a sumkempa uh Judas in hehhek in, singlamteh tungah khailupna a tuah hangin sihna panin gualzo-in thokik a, Pasian' ziatlam tokhom tungah tutna ngah veve hi cih mangngilh kei in. Haksatna na tuah ciangin na lung a kiat leh a gina lo mi na hi hi.
✍️ Thang Khan Lian

Friday, 20 September 2019

ISRAEL ELECTION: "KING BIBI" IN KUMPI BANGIN A UKNA (REGIME) BEI TA HIAM? ? (News Analysis)

ISRAEL ELECTION: "KING BIBI" IN KUMPI BANGIN A UKNA (REGIME) BEI TA HIAM? ? (News Analysis)

Sept. 20, 2019; Laithai: Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu in Tuesday in parliamentary election results a kipulakkhiat khit zawh in gamvai tawh kisai-ah supna ahih kei leh a lampi khaksakna lianpi (major political setback) tuak hi. Kum 10 a kizom in Israel Prime Minister (PM) zum a tusuak, Israel PM sawt a len pen Netanyahu' Likud party in 120-member Knesset (Parliament) ah majority leh PM term ngana ngah ding a lamet hangin vote 97% kisim khinsa lak panin Knesset tutna (seats) 31 bek ngah zo pan hi. 120-member Knesset ah majority seats ngahna dingin tutna 61 ngah loh kiphamawh a, majority seats ngah zo lo ten government thak dingsak zo lo uh hi.

Vote kikhia khempeuh a kisim khit dek nungin Netanyahu’ right-religious coalition (ama makaih Likud party leh a kipawlpihte) in 55 seats bek ngah zo pan uh ahih manin majority ngahna dingin seat guk a ngah beh uh kisam lai hi. April elections sangin Netanyahu' Likud party’ in Knesset ah tutna tawm ngah zaw a, April election in tutna 35 ngah a, tutung kiteelna ah tutna 31 bek ngah zo ahih manin tutna li khahsuah uh hi. Likud’ adingin opposition party thahat pen leh Israel army chief lui Benny Gantz' makaih centrist Blue and White in single largest party - 33 seats ngah zo ta hi. Gantz’ centrist coalition ten 44 seats ngah ta uh a, Gantz' block - Blue and White (Centrist) = 33; (Centre-Left) Labour-Gesher = 6; (Centre-Left) Democratic Union = 5 tutna ngah uh a, amau kipawlpih (bloc) theih dang teng ngah tawh gawmkhop 57 pha ta hi.

Amah a gum ten "Kumpi Bibi" (King Bibi) a cih uh Netanyahu adingin a kumpi ukna bei taktak ta hiam? Tua bang thukhupna bawl dingin baih lua lai hi. Ahih zongin election results panin a piangthei ding dinmun tuamtuam om lai hi. Tu lianin amau guakin majority seat ngah ding lametna a neih loh manun parties tuamtuam kipawlkhawmna (coalition) tawh elections tuhte lak panin government thak bawl zawhna dingin Knesset ah majority seats 61 ngah zo kuamah om lo tadih hi.

Tua banah President Reuven Rivlin in government thak bawl dingin kua cial ding hiam cih kigen thei nai lo hi. Ahih hangin Netanyahu in ama coalition parties ten tutna 55 ngah uh ahih man govetnment thak bawl dingin hamphatna masa ngah in a mainawt (first mover advantage) theihna dingin lametna nei hi. Ahih hangin Blue and White in Knesset seats tam ngah pen ahih manin party golpen (largest party) suak ta a, Arab parties' coalitions Joint List kici seat 13 ngah ten Gantz a gup uh leh Gantz' coalition in Knesset ah 57 MPs nei suak ziau ding uh hi.

KUMPI DING BAWLPA (THE KINGMAKER)

Netanyahu' Likud leh Gantz' Blue and White coalitions kilangpan'na hangin (majority nei a om lo manin) mawinawt zom thei lo; din'khawl (deadlock) in om ahih manin Knesset ah MP tutna giat a ngah right-wing secular party Yisrael Beiteinu makai Avigdor Lieberman pen tu lai takin kumpi a bawlpa (kingmaker) suak thei dinmun in om hi. Hun khat lai-in Netanyahu tawh kipawl hi napi a gal a suak Lieberman in coalition koimah ah kihelna nei lo hi.

April election in majority seats ngah a om loh manin coalition government phuankhiat loh a kiphatmawh lai takin Netanyahu a gup nuam loh manin PM Netanyahu in kha nga khit nungin cikmah in election Israel politics ah a piang ngei lo September elections neih a sawm teiteina dingin nawhna a bawl Lieberman ahi hi. Tu-in Lieberman in a lungsim hong laih vat in, Netanyahu' Likud party a gup leh Netanyahu in thuneihna len kik thei ding hi.

Ahih hangin Netanyahu’ religious kipawlpih (allies or bloc) tutna kua ngah Shas leh tutna giat ngah United Torah Judaism (UTJ) tawh Lieberman kipawl nuam lo ahih manin Netanyahu in Lieberman' hangin thuneihna a ngah kik theihna ding pen piang thei lo thu bang hi. Lieberman in khanglui ngeina mitdel sialkhau let teta orthodox Jewish parties ten government tungah thuneihna huzap (influence) a neihna uh beisak nuam a, biakna leh politics kikhen liuleu thukham (secular legislation) laptoh ding deih ahih manin Netanyahu' pawlte leh gumte ngaihsutna tawh kitukalh hi. Zanhal (Wednesday) nitak lam in Netanyahu in ama kipawlpihte (allies) kimuhpih a, coalition thak ah note kong nusiatsan kei ding hi ci-in kamciamna pia lai hi.

TUA AHIH LEH A PIANGTHEI DINGTE (POSSIBILITIES) BANG HIAM?

Lieberman in bel Benny Gantz' makaihna tawh Blue and White leh Likud parties tawh kipawlkhawm in a kipumkhat "unity government" bawlkhiat a, Netanyahu' Likud allies Jewish religious parties (Shas + Yamina +UTJ) leh Arab parties (Joint List kici MPs 13 neite) nawlkhinkhiat ding deih hi. Tua nangin Lieberman' unity government kalhna a pian' theih leh "King Bibi" kumpi bangin vaihawmna a beina cihna hi ta ding hi. Tua bek hi loin Prime Minister Netanyahu in nekgukna vai-ah ngawhna (corruption case) a tuahte a zekai pen December in a tungah court in ngawhna bulhkhum (indicted) thei a, thuneihna a khahsuah khak a, court in a mawhpaih leh thongkia thei ahih manin a maban limci vet lo hi.

Tua bang hi napi-in guallelhna April leh September elections in majority a ngah zawh loh manin a ciam khin Netanyahu in a guallelhna pom thei nai lo a, ka guallel hi ci nuam nai loin ama makaih right-wing religious coalition tawh kipawl dingin Prime Minister let theihna ding dinmun a ding Benny Grantz' Blue and White leh Lieberman' Yisrael Beiteinu deih a, ama'n to Blue and White-Yisrael Beiteinu alliance zom nuam loin a thuneihna khahsuah sawm lo hi. Zan in Netanyahu' right-religious bloc (coalition parties i.e. Likud, Shas, Yamina leh UTJ) makai ten document ah suaikai-in Prime Minister dingin Netanyahu gum uh hi. Tua bangin a gup hangun government thak bawlna dingin Knesset ah majority kisam MPs 61 nei zo lo uh a, 55 bek nei uh hi.

Tua bang kawmkal ah Blue and White makai Benny Gantz in Netanyahu' right wing-religious parties alliance tawh a kipawlkhawm nop lohna thu gen hi. Likud party makai Netanyahu’ bloc ah parties dang thum– ultra-orthodox UTJ leh Shas leh religious nationalist Yamina om hi. Gantz ahih kei leh Netanyahu khat zaw penpen in a din'na uh a kheel uh leh unity government piang thei ding a, coalition government tawh thuneihna kitangkhawmin government thak hong kibawl thei bek ding hi. Tua bangin thukimna (compromise) a neih theih kei uh leh parties kilangpan'na hangin mainawt thei loin din'khawlcipna (deadlock) kizomto lai ding hi.

A piang thei dinmun thudang khat leuleu pen Benny Gantz in Lieberman' makaih MPs giat a nei khin Yisrael Beiteinu leh MPs 13 a neih khin Joint List (Arab parties bloc)-te gupna tawh government thak bawlin Prime Minister panmun len thei hi. Ahih hangin Lieberman in government thak ah hih vannuai leitung leh a kitheih loh hangin vannuai leitung ahi lo (“not in this universe and not in a parallel universe”) ah zong Arab parties tawh ka tukhawm kei ding hi ci a, Benny Gantz' makaihna nuai-ah Likud leh Blue and White tawh unity government bawlkhiat ding deih hi.

Tua loin Arab parties bloc Joint List makai Ayman Odeh in MPs 13 a neih manin Knesset ah Arab opposition makai (leader) let ding mitsuan in nei hi. Government thak din' theihna ding leh thuneihna za let theihna ding bek hi loin Israel politics buaina a veng theihna dingin a cil in Joint List tawh kipawlkhop ding ut loin lehdo in a lehpan'na (initial protestations) a neih hangun Blue and White-Labour-Yisrael Beiteinu government in Joint List ten a pualam panin gupna (outside support) nolh ding uh hi cih kigen thei lo hi. Parties makai kuamah in coalition government a bawl zawh kei leh election a thum veina nei kik kul ding hi.

ISRAEL' SEPTEMBER PARLIAMENTALY RESULTS (UPDATES)

Total seats in the Knesset — 120
*Gantz’ bloc (57)
Blue and White (Centrist) = 33
Labour-Gesher (Centre-Left) = 6
Democratic Union (Centre-Left) = 5
*Potential ally (Gantz bloc tawh a kipawl kha thei)
Joint List (Arab parties) = 13
*Netanyahu’ bloc (55)
Likud (Rightwing) = 31
Shas (Orthodox) = 9
United Torah Judaism or UTJ (Orthodox) = 8
Yamina (Religious nationalist) = 7
*Avigdor Liberman’ party
Yisrael Beiteinu (Rightwing) = 8
*Yisrael Beiteinu in tutna (MP) khat ngah beh thei lai dingin kilamen hi.

Democratic process man taktak a kizuih leh President Reulin Rivlin in tutna tam ngah pen "largest party" a suak centrist Blue and White makai Benny Gantz kiangah coalition government a bawlna dingin cialna bawl in, a ngeina bangin ni 42 hun a piak ding kilawm hi. Tua hi leh Netanyahu adingin a hun beina dingin nai cing ta cihna suak ziau ding hi.

A kaikhawm: Thang Khan Lian #ZUNs