Thursday, 31 August 2017

MUH THEIH LOH KIDALNA, MUH THEIH LOH GALVAN: HIH SANGA HOIHZAW OM LO

MUH THEIH LOH KIDALNA, MUH THEIH LOH GALVAN: HIH SANGA HOIHZAW OM LO
Aug. 31, 2017: Russia in tu nipikal bul in war games kici galdo kisinna a neihna Russia galkapte hih theihna a lahna ah Russian electronic warfare system Krasukha-4 kici zong zang hi. Hih war games neihna ah Russia in Krasuha-4 operators nasep theihna lahna neih a, Krasuha-4 operators in galte vanleng dan a kizang Su-34 fighter-bombers a kizang navigation systems leh a ngimna lianlian a kha thei ding galvante (targeting high-precision weapons) in khua mu thei loin mittaw sak hi. Krasuha-4 operators pen gal ten a ngimna munte "mock-up targets" a mat (detects) theih lohna ding leh gal vanleng suak thakte tawh a kap theih lohna dingin mittaw bangsak thei hi.
May kha-in Russia' Radio-Electronic Technologies Concern (KRET) spokesman Vladimir Mikheev in a sawt loin Krasuha-4 operators bawl 30% in kikhangsak ding hi ci hi. KRET plants in electronic warfare systems galvan thak nam tuamtuam a bawlte lakah defense systems nam tuamtuam - Krasuha-S4, Rtut-BM, Rychag-AV, Vitebsk leh Khibiny-M individual defense systems cihte kihel hi.
Moscow kiim-ah August kha bul in MAKS-2017 air show neihna ah Mikheev in Russian Aerospace Forces ten tu lianin Su-34 fighter-bombers 100 zang uh a, a vek in Khibiny systems kithuah hi ci hi. Khibiny kici pen torpedo neu tawh kibang bawm (container) Su-34 vanleng kha dawn ah kithuah ahih manin a vanleng a kikapkhiat theihna ding panin a nuntak theihna ding (survival rate) 25-30 percent in khangsak a, gal ten air-to-air missile leh ground-to-air missile panin a kap theihna ding hamsa sak a, a vangleng humbit hi ci-in RIA Novosti expert Andrey Kots in ci hi. Khibiny system pen Russia' Su-34 fighter-bombers leh Su-30SM fighter jets-te kithuah a, Syria gam-a ISte tung lam panin kapna dingin kizang ta hi.
Tua loin Russian helicopters-te ah Khibiny system tawh a nasep theih dan kibang pian Vitebsk electronic warfare system kici kithuah a, Ka-52 attack helicopters leh Mi-8MT multi-purpose helicopters cihte ah kithuah kim hi. Andrey Kots
in Tarantul (Tarantula) aircraft electronic countermeasures system kici a kizat manin galdona a kizang Su-34 combat aircraft pen galte radar tampi ten man thei loin humbit hi ci hi. Tarantul (Tarantula) aircraft electronic countermeasures system pen Russia in 2007 panin a bawl hi a, tu-in state tests kinei ta ahih manin mailam hun ah Tarantul pen Russian electronic warfare systems suak ding hi ci-in gen beh hi.
Galte kap theihna panin a tuamtuam dal theihna (Asymmetric Response) dingin Russian electronic warfare system lak ah broadband multifunctional jamming station Krasukha-4 kici pen BAZ-6910-022 four-axle-chassis ah kithuah hi. Hih system pen a range 300 kilometers hi a, gal ten huih lak ah a zatte airborne early warning theihkholhna ding, control systems ding leh huih lak-a radar omte panin kidalna ding hi. Krasukha-4's range in leitung orbit niam a satellites omte nasepna nawngkaisak a, galte radio-electronic vante (device) zat theih loh dingin suksiat sak in, ground-based radars-te ngim in nei a, zat theih loh suaksak thei hi. A sawt loin Krasukha-4 system pen space pua lam leh mun sang mahmahna a galte satellite leh radarte suksiatsakna dingin zat theih dingin kibawl pah ding cih Russia in lamen hi.
Krasukha-4 system in spy satellites tuamtuamte nasem thei lo dingin dal/khawlsak (jammed) thei ahih manin spy satellites a jammed khit ciangin a kiim ah "dead area" kici piangsak ahih manin spy satellites ten "dead area" kiim teng bangmah mu thei lo hi.
Russian military expert Viktor Murakhovsky in Russia in hih bangin galte galvan hoih nonote zat theih lohna ding piangsak thei electronic warfare systems a bawlna hang pen US ten a galvante bawlphat ding hanciamna a neih manun a bawl hi a, Russia' electronic warfare systems-te bangin galvan thak hoih om nai lo hi ci hi. Cold War kipat cil panin US ten Russia sangin huih lak leh navy galvan (aerial and naval weaponry) hoihzaw bawl ding hanciam uh a, US ten sum a hauh zawk manun "aerial and naval weaponry" vante a galte zat dingun vanleng suakthakte, thuthe vanlengte (drones) leh teembaw a kicing in a piak zaw manun kidem zo lo ahih manin a galvante dalna ding leh a suksiatna ding van tuamtuam kibawl hi ci-in Viktor Murakhovsky in ci hi.
"Gentehna dingin Russia lo gamdang kuamah in automated electronic warfare control systems thum nei nai lo a, a kidempih ding zong om nai lo hi. Automated electronic warfare control systems operator in a nasepna a ngimna a bawl theihna dingin computerized panin teel ding tuamtuam zang ahih manin gamdangte panin vauna tuak lo hi," ci-in Viktor Murakhovsky in ci hi.
December 4, 2011 in USte galvan hoih nonote suupy tam pen pawl Lockheed Martin companyte' tuithe vanleng suakthak RQ-170 Sentinel unmanned aerial vehicle (UAV) kici Iran galkap ten Iran gam leilu-nisuahna lam-a Kashmar khuapi kiim ah matsak uh hi. Iran galkap ten hih RQ-170 Sentinel unmanned aerial vehicle (UAV) bangci matsak uh a, kisia loin lei ah bawhsak thei uh hiam cih a kitel lian loh hangin Iran in Russia leh China gamte tung panin modern electronic warfare system a ngahte zangin a matsak hi dingin ki-ummawh hi. April 2014 in US in a galdona teembaw muan mahmah a kigen state-of-the-art destroyer USS Donald Cook kici Black Sea ah a taisak lai-in a tungah Russia in bomb leh galvan bangmah pua lo Su-24 fighter jet lengsak a, a vanleng ah electronic warfare system bek kithuah napi military experts ten Su-24 vanleng a electronic warfare system in USte teembaw a kithuah radar na sem theih lo dingin awkcip (jammed) sak hi ci uh hi. Russia in Su-24 vanleng a lengsak manin Russia tuipi zuan a tai US teembaw a kithuah radar in nasem thei lo ahih manin a taina lampi lehhei a, Romania gam-a teembaw phual zuan in lehtai pah hi.
Source: Sputnik
@Thang Khan Lian

Monday, 28 August 2017

ZOMITE LEH MEDIA


ZOMITE LEH MEDIA
Mangpau tawm thei zek leh a lu leh a khuak gol lua pah ding kisa in media pen zuau bulomtang hi ci ngam lanlan pah a, a kilule sak phet leh Trump bangin media vik khempeuh a gal bawl nuam, mediate gal a pulak khum leh Fake news ci lanlan teng leitung ka thuthu a ci nuam teng hi bek hi. Mihing hi napi sial a bang mihing a honpi khat mah om a, sial in siksik leh nek a thuah bangin media pen bulom hi ci napi news group teng a kihel sial mihing kitam dep hi. Media fake media, hoax, humor, cover-up story ci napi media mah ahi Twitter ah hawk den leh thu thak khat om in, na khat sem leh journalist teng kiang mah a ko masa den Trump' ettehtak huai lohna pen bek etteh loin a hoihna dangte na etteh zaw un.
Zomi sungah zong sial mihing a hun khop mah om hi. Amau bel pil a kisa dep nuam teng na hi thong hi. Media ten a suahte uh pen a gamtatna uh ko gamtatna leh mawhpuakna (accountability leh responsibility) nei uh a, thuman lo suaksak le uh defamation case tuak in, sum liau in, gilbeem tung thei uh hi.
Media saite pen mihing mah ahih manin media a kisuaksak khempeuh 100% man den lo mah ding hi cih theih ding kisam hi. Tua i theih kei leh a hai zong hilo in a mawl kihi lai hi cihna hi. Media pen mipite phattuamna ding thukizaksakna platform ahih manin mediate na gal bawl leh mipite na gal suak ding hi cihna hi. A diakin ei Zomi media vikte pen meetna leh kha sum sang ki-om lo a, Zomite itna leh veina tawh sep theih sunsun ci-a tha leh zong, sum leh paai leh hun tampi suplawh lianga na kisem hi bek a, ihmut kham lopi a dek gui leh nung sip velval a kipang hi bek hi. Media zuau bulomtang hi i cih leh news group khempeuh ah kihel se loh a, Admin teng va phinphin se pen mawlna mah hi. Zuau bulom hi i cih leh news khawng sim sese ngei kei leng i hihna bangin ki-om milmel thei veve a, awlmawh ding leh patauhna ding tawm zaw hi.
Group sung khawng ah news kipost a zakdah lam pian teng peuh Fake news ci lanlan ngamte bel block ding leh paihkhiat pahpah siangtho zaw hi. News um lo, phuahtawm, bawltawm (fake, hoax, cover-up) ci napi news sim nuam lai veve cih bel ek uih hi ci napi lawng in, nap leh nek thuahthuah napi pil a kisa mahmah dep teng hi bek hi. Media pen zuau hi ci napi news uk mahmah dep laite sial leh ek nete tawh kilamdang vet lo hi.
🖋️Thang Khan Lian

USS JOHN S McCAIN TEEMBAW TUAHSIATNA HANGA TEEMBAW GALKAP 10 MANGTE LUANG KIMU KIM TA


USS JOHN S McCAIN TEEMBAW TUAHSIATNA HANGA TEEMBAW GALKAP 10 MANGTE LUANG KIMU KIM TA
Aug. 28, 2017: Nung kal in Singapore tuipi pang ah oil tanker pua tawh kitaihkha US Navy 7th Fleet teembaw galkapte guided-missile destroyer USS John S. McCain teembaw tuahsiatna hangin teembaw galkap 10 mangte luang tui thuk luhsiam (divers) ten a mang teng a vek un mu ta uh hi. Teembaw galkap mangte pen US Navy leh Marine Corps divers ten Singapore tuipi panin a teembaw a kilakkhiat khit nung a teembaw compartments sunga tuikhanna/vunna sung teng nasia takin zon kipan pah uh a, a teembaw siatna hangin a teembaw sung tuikhanna (flooded) munte ah a lut theihna dingun van gik (heavy equipment) a teembaw ah pua lut uh hi.
US 7th Fleet Navy 10 site min hih bang ahi hi:
1. Electronics Technician 1st Class Charles Nathan Findley, kum 31,Missouri
2. Interior Communications Electrician 1st Class Abraham Lopez, kum 39, Texas
3. Electronics Technician 2nd Class Kevin Sayer Bushell, kum 26, Maryland
4. Electronics Technician 2nd Class Jacob Daniel Drake, kum 21, Ohio
5. Information Systems Technician 2nd Class Timothy Thomas Eckels Jr., kum 23, Maryland
6. Information Systems Technician 2nd Class Corey George Ingram, kum 28, New York
7. Electronics Technician 3rd Class Dustin Louis Doyon, kum 26, Connecticut
8. Electronics Technician 3rd Class John Henry Hoagland III, kum 20, Texas
9. Interior Communications Electrician 3rd Class Logan Stephen Palmer, kum 23, Illinois
10. Electronics Technician 3rd Class Kenneth Aaron Smith, kum 22, New Jersey.
Aug. 21 in Singapore tuipi pang Malaysia tuipi ah US Navy 7th Fleet teembaw galkapte teembaw USS John S McCain tuahsiatna pen January 2017 panin tu dong US Navy 7th Fleet teembaw thum vei a tuahsiatna hita hi ta, a beisa nih vei a tuahsiatna ah teembaw galkap 17 site gawm in 27 a sihna hita hi. Tu kum in US Navy tuamtuamte teembaw guk vei a tuahsiatna hita hi. US Naby 7th Fleet teembaw tuahsiatna hangin a commander uh Vice Adm. Joseph Aucoin a nasepna ah kimuang zo nawn lo hi ci-in commander of the 7th Fleet panin US Navy ten tawpsak uh hi.
Source: Fox News; CBS News
@Thang Khan Lian #ZUNs

Saturday, 26 August 2017

A KIDOPHUAI KAMMAL PAWLKHAT LEH ZUIH DING PAWLKHAT

A KIDOPHUAI KAMMAL PAWLKHAT LEH ZUIH DING PAWLKHAT
- Hong kigensiatna kammal khatpeuh na zak ciangin na ngaihsutna ciang bek ah koih in la, na khuak sung tungsak kei in.
- Mi khat na khem leh tua pa tungah na khantawn in na maimial ding hi.
- Na hauhna kiphatsakpih se kei in la, mizawngte simmawh kei in. Amaute neihsa a tawm hangin nang sangin a ngahna uh a man zaw ahih lam na thei kei hi.
- Na kiangah mi khat in midang khat hong gensiat leh pau loin om in, a sawt loin midang khat kiangah nang zong hong gensia ding cih thei in.
- Gitlohna leh kipilsakna in mihing lungsim susia hi.
- Na neih lohpi khat tawh na kam tawh na kiam khak leh khantawn leiba a nei na hi hi.
- Pate in tate deihna kan masa lo ahih manin tate in pate deihna zui zo lo uh hi.
- Pate in tate sat leh thuhilh kici a,
Tatee in pate sat leh mi gina lo ci-in kikhialsak hi.
- Mi khatpeuh tawh na kiho ciangin na kihopihte kampau tuh bawl kei in/ khaktan ziauziau kei in.
- Na heh lai takin laikhak khatpeuh sim kei inm bang hang hiam cih leh laimal tungah aw sang aw niam cihte kikoih lo hi.
- Sep ding/bawl ding/vaihawm ding khatpeuh hong kimuang in nang hong ki-ap ciangin nasep zawh kei leh a tua cih hang hi, tua a om loh hang hi ci-in na kam tawh kitat sawm kei in. Tua pen mi khenpeuh i zat theih kammal ahi hi.
- Na sep zawh loh ding khatpeuh tawh hong kipimuh ding utna in sem zo mah ning ci se kei lel in la, tua bang mite neumuh ding sim loh thu dang om lo hi.
- Hoih lohna neucik khat pen gengen leng thulianpi suak a, thuhoih khat pen gengen lehang a beimang ding tawh kibang pah hi.
- Tu ni a kipanin thuhoih lo peuhmah gen nawn lo ding ci-in na kam kep sawm leteh na kihopihte hon khat kam nei lo a bat ding lam ngaih sun in. (ei kidawm masa ding)
- Thuhoih na theih khempeuh genkhia kei in.
Mi khempeuh in thuhoih sang kim zo lo uh hi.
- Na pau ding ngaihsun mengmeng in la,
dam takin pau in la, kician sak mahmah in.
- Lungdam kohna leh thumna kammal na gen ding ciangin na genna ding pa' mittang en kawm sa in gen in.
- Mihing lungsim na theih nop leh thu a gen ciangin a mittang en lecin theih baih pen hi.
- Thungaih hahkat in la, kampau kidawm in.
By: Job Cinpi.
Source: ZOMI Laisim nuam te.

SAMMETSAK PA LEH SAMMETPA' TANGTHU

SAMMETSAK PA LEH SAMMETPA' TANGTHU

Ni khat pasal khat a sam met ding leh a khamul leh mukmulte kiatsak dingin sammetna sumbuk-a sammetpa' kiangah hong pai hi. Sammetpa a nasep hong kipan pah samsam a, damdam in holimna hong nei uh a, thu nam tuamtuam hong holim uh hi.
A tawpna dingin Pasian thu lam sammetsak pa'n hong kuppih ciangin sammetpa'n, "Hong gen se dah in. Ken Pasian om dingin um lo hi'ng," ci pah hi.
Sammetsak pa zong kisuanglah pian ahih manin, "Bang hangin maw? Na khempeuh a piangsak leh a bawl a om mah bangin lei leh van, mihing leh ganhing a piangsak a om loh phamawh hi lawm aw. Bang hangin Pasian om dingin um keng ci thei mawk na hi hiam?" ci-in kamdam in dawng hi.
Sammetpa'n, "Pasian om lo hi cih na tel theihna dingin a pua lamah zong na pusuakkhiat kisam se lo a, leitung mun tuamtuam pheklek ding zong kisam se lo hi. Pasian om hi na cih leh, 'Bang hangin cina om thei a, mite pampaih a kinusiacip naupang tampi bang hanga om a, bang hangin Pasian in mihingte bawl ahih leh a bawlsate gentheih ding phal thei mawk ding ahi hiam?" ci-in dawng hi. Sammetsak pa'n thu-um lopa thugen tawm vei lunggai dide a, kinialpih nuam lo ahih manin dawng se lo hi.
Sammetpa'n a nasep ding teng a man khit ciangin sammetsak pa'n sammetna sumbuk nusiat in paisan pah hi. Sammetna sumbuk a pusuakkhiat phet in a kongah pasal nin mahmah, a sam buah mahmah leh sau thuah mahmah leh khamul sau leh nin mahmah khat tuak kha pah hi.
Sammetsak pa sammetna sumbuk ah va lut kik a, sammetpa kiang aw, "Lawm aw, na thugen na phawk lai hiam? Sammet om lo hi," va ci hi. Sammetpa'n zong lamdangsa mahmah a, "Bang e? Tu mah in na sam hong metsak in, na multe hong kiat siangsak khin phet hilo ka hi hiam? Bang hangin sammet om lo hi ci thei mawk na hi hiam? A hai vat na hi hiam? Kei hi lai-ah ka om a, sammet om mah hi," ci-in heh kawm leh lamdangsa kawm in thudon mel loin dawng bak hi.
Sammetsak pa'n, "Hilo hi lawm aw, sammet om hi leh leitung ah sam sau nelnal leh khamul leh mulmul sau niapnuap om ngei lo ding hi. En dih ve hua inn konga sam nin mahmah sam sau mahmah leh khamul sau nuipnuap mipa sammet om hi leh a sam leh a multe sau peuhmah lo ding hi," ci-in sam saupa kawk veva hi. Sammetpa'n, "Hilo hi lawm aw, sammet tam lua hi. Ahih hangin hong zuan ngei lote sam leh multe a sau hi bek hi," ci-in dawng hi.
Sammetsak pa'n, "Lawm aw, na thugen man mahmah hi. A man takin ci leng Pasian zong om a, mihing ten Pasian kithudon loin Ama kiang a kizuat loh manin Pasian a om lo bangin a kingaihsun kha hi zaw hi. Natna pen leitung piancil in na om lo mah a, ahih manin Pasian' thupiak mihing in a palsat manin Pasian in leitung samsia a, natna hong om hi zaw hi. Pasian um in, amah kiangah ko peuh le'ng natna pen Pasian in Ama' minthanna dingin damsak nuam den napi mihing ten Amah kimuang loin Ama' kiang i zuat loh man hi bek hi," ci-in dawng hi.
[Sehnel tung khekhap khat hong suak, ka khualzinna Topa'n hong ompih ci-in lungmuang takin ka pai lai takin; Sehneh tung khekhap hong mang zel ka khualzinna Topa'n hong taisan ta maw ci-in lungkia'n thanem in ka om lai takin Topa'n hong pua na hi zaw. Ka khuazinna khua hong mial in, ka pai na'ng thei lo gammang in, ling tawh dim lampi ka tot lai nangawn in; Kei guak bek hong zawt tawm sak lo, a ziatlam khut tawh kiptak hong len, lampi haksa ka tun ciangin kei hong pua-in lam tawp dong hong tonpih.... @ Zogam Lalpu]
🖌 Thang Khan Lian #ZUNs

DALZAWH LOH: RUSSIA' APC THAK TUI AH 60 KM KIPEEK THEI A, AMPHIBOIUS MODE IN THAU KAP THEI HI

DALZAWH LOH: RUSSIA' APC THAK TUI AH 60 KM KIPEEK THEI A, AMPHIBOIUS MODE IN THAU KAP THEI HI
Aug. 26, 2017: Russia khuapi Moscow pua a ARMY-2017 military en ten amasa pen dingin galkap puakna galdona maw tui leh lei lak-a tai thei (new amphibious wheeled armored personnel carrier - APC) galvan thak "Bumerang" kici lim leh mel kician takin mu ta uh hi. Military officials leh military experts ten Izvestia news kiangah hih mawtaw thak ah technical kisam laite leh Russia' Naval Infantry ah a kizat ding thu genna nei uh hi. Tu nipikal in third ARMY-2017 International Military-Technical Forum patrons ten Bumerang mawtaw naicik leh a nasep theihna et theihna dingin hamphatna ngah masa pen uh a, a beisa in bel Red Square ah military parade show ah a gal pan bekin APC Bumerang galdona leh a siamna tuamtuam a lahnate na mu khinzo uh hi.
Bumerang mawtaw pen amah bek suakta takin km tampi tuipeek thei a, tui a peek kawm in a pumpi a galvan tuamtuamte tawh lei a om a ngimna (land-based targets) tui lak panin kap thei hi. Russian Navy ten a pumpi ah tactical leh technical kisamte thuah beh dingin ngen lai uh a, tua teng kithuah leh Bumerang pen Russia' bawl thak high-speed hovercraft (huih, lei leh tui a kizang thei vanleng dan) leh teembaw bawh theihna (landing ships) tawh kibang ding hi.
Military experts ten Bumerang pen leitung bup mun khatpeuh ah galdona (universal combat platform) a zat theih ding leh na nam tuamtuam hih thei dingin lamen uh hi. Hih pen Russian armored vehicle bawl ten "modular vehicle design" doctrine leh a buaina nei loin na nam nih val sep laih kawikawi thei ding leh nam tuam a zat theih (cross-compatibility, interchangeability, and wide configurability) ding geelna tawh a bawl uh ahi hi. Russia Navy ten Bumerang' missions pen lei leh tui ah galkapte puakna ding (amphibious troop landing), thau kap dinga huh ding (fire support) leh lei a galdo dingin zat sawm uh hi.
Izvestia newspaperte kiangah Russian Navy commander-in-chief Admiral Vladimir Korolev in, "Bumerang bawl ten galdona nam tuamtuam a zat theih dingin Naval Infantry galkapte zat dinga a bawl uh hi," ci hi. Russia Navy ten a galdona mawtaw pen tuipi neu bek hilo in tuipi lian ah zong zat theih ding leh 60 kms val amah leh amah suakta takin tui peek thei dingin lamen uh a, Russia' teembaw landing hovercraft (a nuai a milim a maan teembaw dan pen) tungah zat theih dingin lamen uh hi.
Bumerang pen amphibious mode leh vanleng bawh theihna (landing craft) mode in kizang thei ding a, tuipi panga a ngimnate galvan nam tuamtuam zangin kap thei ding hi. "Bumerang APC amphibious version pen sitna kineih khinzo hi," ci-in a mawtaw bawl Military-Industrial Company a general director Alexander Krasovitsky in ARMY-2017 show ah Izvestia newste kiangah gen a, a leite deihna bangin a kisamte kithuah beh lai ding ahih manin bang teng hih thei hiam cih gen dingin baih lua lai hi ci hi.
Military expert leh Academy of Military Sciences a professor sem Vadim Kozyulin in Russia Navy ten Bumerang lo galdona dingin tui leh lei lak a kizang thei teembaw gol a thak "new large Lavina amphibious assault ships" kici zong bawl sawm uh a, hih teembawte pen speedy smaller landers kici huhna tawh galdona mawtaw zangte (tank neute genna) 60 pua zo ding hi ci hi. Hih banga geelna neihna pen Bumerang mawtaw Lavina galdona teembaw tawh nuam takin a kizatkhawm theihna ding hi. Russian Naval Infantry galkapte Bumerang pen tui ah galkap ouakna ding bek hilo in galdona mun peuh ah thau thahat mahmah tawh kizang thei ding a, a lui sangin thahat zaw ding hi.
Bumerang pen Russia in a beisa kum tam lo sungin galdona mawtaw a bawlte lak-a khat hi a, hih APC' front-engine design in a mawtaw hawlte leh a tuang galkapte galte thautang, grenades leh lei a bomb kiphumte (improvised explosive devices -IEDs) panin a humbitna dinga kibawl hi. A mawtaw pen mawtaw dangte sangin a pusuahna a mai kong panin baih zaw hi. Bumerang mawtaw lei leh tui ah a gamtat theihna dingin hull design kici a mawtaw nunga jet propellers nih tawh kikhuh hi. A mawtaw gihna pen 20-ton hi a, tui tungah a hat penna pen 6.5 knots (12 km/h kiim) hi.
A mawtaw (tank) lui BTR-82A bangin Bumerang ah galvan kithuah den (fixed weapons) cih om lo a, remote combat modules galvan nam tuamtuam calibers range 12.7 mm panin 125 mm kithuah thei hi. A mawtaw ah Kornet anti-tank missile system + autocannons, heavy machine gun leh light machine guns leh turrets leh a tuamtuam kithuah hi. Hih bangin Bumerang a kibawlna pen Russia galkap nam tuamtuam -Army, National Guard leh Naval Infantry cihte kihel in a zat theihna dinga kibawl hi. Bomerang a galvan thuah thak dingte a based model pen tu kum bei ma-in sitna kinei ding hi.
Excerpts from: "Unstoppable: Russia's New APC Can Swim 60 Kilometers, Fire in Amphibious Mode"
Source: Sputnik
@Thang Khan Lian #ZUNs

BIAKNA SIAMPU MI BUANPA KIMATNA HANGIN MI 30 KIIM SI TA

BIAKNA SIAMPU MI BUANPA KIMATNA HANGIN MI 30 KIIM SI TA

Aug. 26, 2017: Nungzui million 50-60 kiim bang a nei 23 September 1990 panin Dera Sacha Sauda (DSS) biakna makai leh siampu, music producer, actor leh director, 15 August 1967 a piang Gurmeet Rahim Singh kicipa numei buan in ngawhna tuak ahih manin kiman hi. Amah a kimatna hangin a nungzuite thangpai uh a, lungphona leh ngongtatna gamtang uh ahih manin a nungzuite leh policete kinawktuahna hangin mi 30 kiim a sih banah mi 200 kiim liam ta a, policete leh galkapte zong 50 kiim in liamna tuak hi. Hih siampu kimatna hangin buaina nasia mahmah a, India leilu lamah meileeng 500 kitaisak lo (cancelled) liang hi.

Thukhenna zum in Ram Rahim Singh a nungzuite nih buan mah hi ci hi. Buaina hangin curfew tu ni-in a kilakkhiat hangin kongzing lamdungte ah amah gum mipi ngongtat (mobs) ten buaina bawl uh ahih manin zan tan in mi 600-800 kikal kiman ta a, security galkap ten Ram Rahim Singh' biakna centres-te ah na hiam galvan (sharp-edged weapons), ciingpum leh thau kiseelte zonna nei lai uh a, Haryana state sunga Panchkula khuapi sung galkap ten gal vilna (patrolling) nei lai uh hi ci-in senior state official Ram Niwas in DPA news agency-te kiangah gen hi.

Buaina munte lakah Panchkula khua-ah buaina nasia pen a, security ten lungphona neite kongzing lampi panin hawlkhia uh hi ci-in police officer Pradeep Kumar in ci hi. Zan nitak lam a kipanin buaina pian kik nawn lohna dingin security high alert in kikoih a, tu ni-in curfew a kilakkhiat hangin mipi a lom a omkhawm kiphal nai lo hi. Haryana police chief B.S. Sandhu in liamna tuakte a nak liam tam mahmah ahih manin mi si kibehlap dingin upmawhhuai hi ci-in AFP news agency-te kiangah gen hi. "Liamna tuak pawl khat a lu liam cih bang om a, tua loin liamna tuak pawl khat a kimat ding lau uh ahih manin zato inn zuan ngam lo uh hi," ci-in gen beh hi.

Ram Rahim Singh pen kum 50 mi leh lutuamte (Sikh;Punjabi) minam ahih hangin Sikh ten amau thu upna simmawhsak hi ci-in a ngawh uh a, suaikhi leh suai tawh kinak zep lua ahih manin "A hauhna lahkhiatna tawh a kisialpih Siampu" ("guru in bling") kici a, leitung bup ah ka nungzui million 60 pha hi a kici pa ahi hi. Siampu Singh pen 2015 in nung zui million tampi a neih manin The Indian Express news in India gam-a thunei pen mi 100 a teelkhiate lah ah a 96na ah na ciamteh hi. Siampu Singh pen mibuan bekin kingawh lo a, tualthat, thagum tawh mi cil gehsak (forced castrations) in zong ngawhna tuak a, 25 August 2017 in mibuan ci-in special CBI court in na ngawh hi.

Mi buan hi ci-in ngawhna (rape case) pen 2002 pen India Prime Minister Atal Bihari Vajpayee kiangah min tuan lo lai kikhak a, Ram Rahim Singh in a sawltakte leh a nungzui numeite buan hi ci-in ngawhna lai kikhia hi. Thukhen (judge) in
ama tunga ngawhna Central Bureau of Investigations (CBI) kiangah kanna nei dingin thupia a, ahih hangin 2007 in numei nih in hong buan mah hi ci-in teci pangin mi buan ci-in heek uh hi.

Zan in mi buan a ngawhna vai thukhenna (conviction) kinei a, thukhenna lamdangsa (shock) tam mahmah hi. "A ithuai Ram Rahim Singh' nung kum 14 ka zui a, ka siampu uh tunga ngawhna khempeuh thuman lo hi ci-in ka kiciam ngam hi," ci-in zato inn a kikem Haryana state a sumbuk ngak Rajkumar kici pa in ci a, "Ka siampu un mawhna bawl thei lo ding a, leitung ah hih bang buaina a beina dingin nasem hi," ci-in gen beh hi. (Rajkumar zong lungphona a neihna ah policete tawh kinawktuahna ah a lu liam kha hi).

Ram Rahim Singh pen Haryana state sungah local politician ten zong a zahtak mahmah khat uh hi a, 2014 in Prime Minister Modi a Twitter ah siampu Singh' pawl Dera Sacha Sauda in khua sung siansuahna dingin "Swatch Bharat" na lianpi semkhia hi ci-in a phatna thu tuangsak hi. Siampu Singh' pawl Dera Sacha Sauda ten an teh lo hing bek nekna ding (vegetarianism) leh khamtheih guihtheih zongsang dalna dingin campaigns bawl kawikawi uh hi. Siampu Singh in ama pawlte leh tangpi tangta hamphatna (social welfare) leh kha thu lamsang kipawlna (spiritual organisation) hi ci hi. A tungah mibuan a ngawhna thukhenna taktak Aug. 25 (Monday) ciangin thukhensatna kinei ding a, kum bang zah thongkia ding hiam cih kitel ding hi.

#Bottom line: A koi a koi a conservative kici limlim pen a nawngkaihuai leh mi ngongtat hi nuam se uh hi. George Carlin in,"Mihai tampi neumuh kha kei in," a cih bangin a tam ciangun neumuh theih loh a, siatna lianpi piangsak zo uh hi. Ngongtatna tawh nungzui tampi nei-in politiciante leh million tampi pahtakna i ngah hangin thukhenna panin kipeng zo ngei lo ding a, kisuakta zo lo ding hi.

Source: News agencies
@Thang Khan Lian


Friday, 25 August 2017

KHUAPI ZUSA LEH KHUA TA ZUSA’ TANGTHU TOM
Ni bang lai-in khuapi sungah zusa khat leh khua ta neuno khat a om zusa na kilawmta uh hi. Hih zusate gel ni khat hong kimukhawm uh in holimna hong nei uh a, khua ta a om zusa in a inn ah an ne dingin khuapi-a om zusa cial hi. A cialna bangin lawmpa’n thukim pah hi. Tua leh ni khat tua khuapi-a zusa an ne dingin khua ta lam-ah zong phellek suk a, a lawmpa inn hong tung pah hi.
Khua ta a om zusa zong lungdam lua-in a lawmpa na muak a, na kawi in an lim nono a neih bangbang nekpih dingin hong kithawipih biangbuang pah hi. Khua ta zusa in a neih lak panin a lim penpen mangbuhham (wheat) leh vaimim (corn) tawh a lawmpa hong hong vak hi. A lawmpa’n limsa mel loin in ne thualthual a, a an nek lai un, “Lawm aw, nang mangbuhham leh vaimim bek ne-in bangci nungtak zawh mawk na hi hiam? Hih bang peuh na neknek leh na tha hat lo ding a, sawt na nungta zo kei ding hi,” hong ci bak mawk hi. Hih bangin a lawmpa’n hong gen ciangin a neih lak panin a limci penpen leh a nek ngam lo a siit khinkhian teng tawh a vak ahih manin khua ta zusa maizum lua-in dawnna ding thei kam khat beek thei lo hi.
Khaupi-a teng zusa in a inn ah an ne dingin a lawmpa cial a, a cialna bangin khua ta zusa in zong a lawmpa inn ah an ne dingin thukim hi. A zing ciangin khua ta zusa zong cik mahin a hawh ngei lohna a lawmpa teenna khuapi sungah hong lut a, sawtpi a zon khit ciangin a lawmpa inn a tawpna ah hong mu ngawngaw ta hi. Khuapi zusa in a lawmpa a muh ciangin lungdam lua-in na nosiat a, a inn sungah lutpih samsam pah hi.
Khuapi zusa in nek ding dawn ding nam tuamtuam – moh/anlum (bread), bawngnawi khal/a pandiak panin a kibawl moh (cheese), thei nam tuamtuam leh dawn ding nam tuamtuam sabuai (dohkan; table) tungah hong lui ziaizuai hi. Khua ta zusa in limci sa lua-in koi pen nek masak ding hiam cih zong thei loin a nek masak ding hong vel sim khiankhian lai takin, “MEOW! MEOW” ci-in aw ging ngaih mahmah khat in hong ngik lala ta hi.
Khua ta zusa in, “Lawm aw, tua ham bang hi mawk ahi hiam? Hong balzan nuam in, hong ne nuam I gal lianpen zawhngeu in hong balzan nuam kisa lua in hong ngik lala hilo hiam?” ci-in dong hi. Khuapi zusa in, “Hi mah hi, hih inn a zawhngeu om thei zel khat hi a, an lim ka neih ciangin hong pai thei zel hi. Lunghimawhna ding om lo hi. Ne in, dawn in i gilvan kiekeu dong ne in, dawn in kham takin ne lel ni,” ci-in dawng hi. An ne dingin hong kitawisan laitak un tua zawhngeu in thakhat thu-in a nih un hong bawh vat pah mawk hi. Khatvei thu-in a zawngeu in matkhawm sawm ahih manin kamphatna zawhngeu kam sung panin suakta thei bilbel uh hi.
Khua ta zusa in, “Lawm aw, mangpha man ni, kei na ciah pah tingteng ning maw…. Khua ta ah bukno neu khialkhial sungah om in, an lim nono kicing takin nek ding ka neih loh hangin ka neih bangbang lungkim tak leh gilvah takin lungmuang hithiat kawmin ka nekna pen inn hoih lo hoih khuapi sunga inn sungah an lim nono lau kawm leh ling kawm a nekna sangin manpha zaw pek hi,” ci-in manlang takin paisan pah hi.
Na lawmte khat in a bukno sungah a neih bangbang phal tak leh lungnuam takin hong nekpih lai takin neu ngaihsun sak kha ngei kei in. Tua bangin na lawm zawng mahmah khatin a neih bangbang teng khat zong siit loin phal takin hong vakte lungnuam takin nekna pen na hauh mahmah hangin kitawng, kisel kawm in dipkua sa leh lauthawng kawm in an lim nono na nekpihna sangin nakpi takin manpha zaw hi cih mangngilh ngei kei in. Kitawng kawm-a an lim nono nekna sangin ki-it leh kituak diamdiam in lungnuam takin an teh meh nekna hoihzaw pek hi. A thupi lua-in I ngaihsut masakte na thupi masa lo zaw thei a, i thusim mel loh i neumuh mahmah khat na thupi zaw thei zawsop hi.
🖋️Thang Khan Lian

DENMARK POLICE TEN LU KITANSAK NUMEI LU KHAT MU

DENMARK POLICE TEN LU KITANSAK NUMEI LU KHAT MU
Aug. 25, 2017: Zanhal in Denmark police ten Copenhagen khuapi-a tuipi pangah a liang tung lamsiah a kitansan numei lutang (torso) a muh uh pen Swedish reporter Kim Wall hi cih kitel ta a, Denmark mi na thak mukhia (Danish inventor) home-made submarine bawl pa'n a inn ah a thah dingin ki-ummawh hi. Kim Wall pen Danish inventor Peter Madsen in metre 17 (feet 56) a sau submarine a bawl research bawl dingin Madsen' inn ah interview dingin Aug. 10 in va pai a, Madsen in tuipi a om a submarine sungah Wall tonpih hi. Madsen in Wall ka that kei hi ci-in ngawhna nial a, accident hanga Wall si hi ci hi.
Wall' luang kitan pen Aug. 21 in cycle tai (cyclist) khatin a muh hi a, a lu tests lim takin a kibawl ciangin tui sung panin tui tungah a laamtoh theih lohna dingin sure air leh gas kithun/kikaplut hi ci-in police spokesman Jens Moller in ci a, Wall' pumpi zong tui nuai-ah a tumna dingin sik kihencipsak hi ci-in gen hi. Wall' baan, khe leh lu pen tui tungah kilaamto hi. Analysis panin Wall' DNA leh police ten Wall' hanawtna leh samsih submarine ah a zatte kibang (matched) ahih manin Wall pumpite hi cih kitel hi ci-in Moller in gen beh hi.
Police ten Wall bangci dan a kithat hiam cih tel nai lo uh a, tui thuk sung luhsiam (divers) ten Wall' pumpi dangte zong lai uh hi. Wall that dinga upmawh Madsen pen kum 46 mi hi a, manslaughter in kingawh hi. Mawh hi ci-in a kimawhpaih leh kum nga panin a nuntak sung gilbeem baang zut ding hi. Madsen gum sitni (lawyer) Betina Hald Engmark in, "Madsen in mawh lo hi'ng ci-in pang lai hi," ci-in Reuters newste kiangah gen hi. Hih banga mulkikhuai kithahna case pen Swedish leh Danish media bek hilo in leitung media tuamtuamte ah headlines in tuang phenphang hi.
"Gen zawh loh dahna leh lungkia in khakun kawm in ka tanu uh leh ka lawm uh Kim Wall' luang kimu ta hi cih message ka ngah uh hi," ci-in Kim Wall' nu Ingrid Wall in a Facebook ah post hi. "Wall a mang khin a lungzinhuai hun sung tengin leitung mun tuamtuam panin mi ten Wall' a itna leh pahtakna thu uh, ahihna leh a lawm bang uh ahihna leh professional journalist ahihna hong gen thute uh ka ngah den uh a, Kim Wall in na tampi kilaihna piangsak hi cih thuman ka tel uh hi,'' ci-in a Facebook post ah Indrid Wall in tuangsak hi.
Thukhenna zum ah Madsen in Wall pen accident a si hi, tui ah a hingtangin ka khiat hi ci napi a luang tui sungah ka phum hi ci-in a thugen laih ta hi. Wall' luang a tamzaw tui sung panin a kilakkhiat khit in Madsen' UC3 Nautilus submarine tum zong tui sung panin kilakhia a, ahih hangin tua submarine sungah police ten bangmah mu lo hi. UC3 Nautilus submarine pen Madsen in submarine a bawl thumte lak-ah khat hi a, vangik 40 kiguang teng tawh a gihna 40 tonnes pha a, mi 8 tuan theihna tuinuai teembaw ahi hi.
'ROCKET MADSEN'
Madsen pen Denmark ah entrepreneur leh aerospace engineer, tua banah a submarines thum a bawlte hangin min nei mahmah khat hi a, association Copenhagen Suborbitals kici phuankhia in home-built rocket a bawl tawh space ah mihing kahsak sawm in a blog ah a min dingin 'Rocket Madsen' cih zang hi. Ama' tangthu tawh kisai gelh Thomas Djursing in, "Madsen pen ngongtat lo a, zu dawn loin, khamtheih ne lo hi," ci-in tu kha bul in Danish tabloid B.T. kiangah gen hi. "A leh lamah bel mi khempeuh tawh kitawng thei den a, kei tawh zong ka kitawng ngei hi. Ahih hangin tua bang pen mihing ngeina hi a, a lunglutna in uk zo lua hi," ci-in gen beh hi.
*Kim Wall pen kum 30 mi freelance journalist hi a, Harper's Magazine, The Guardian, The New York Times, Foreign Policy, South China Morning Post, The Atlantic leh TIME ah a min dawk zel in, na sem ngei hi. Sweden gammi ahih hangin a buaih (degree) pen New York khuapi-a Columbia University leh London School of Economics panin ngah in, New York leh Beijing kikal pansan in nasem hi. Numei leh pasal (gender) leh tangpi tangta (social justice) thumanna leh liangko kikimna ding, pop culture leh foreign policy cihte tam gelh mahmah hi ci-in a LinkedIn profile ah tuang hi. Tua banah a a profile ah kiim leh kiang haksatna mun (hostile environments) leh emergency first-aid cihte training ngah hi'ng ci-in a LikedIn profile ah gelh hi. Wall nu'n, "Amah pen leitung mun tuamtuam a nenniamna tuakte, haksatna leh gentheihna tuakte leh a kideidan mite aw pia nu hi. Tua bangte aw piak ding a kisapna sawt mahmah ta a, tua bangte aw pia ding nu'n hong paisan ta hi," ci hi.
Source: Reuters
@Thang Khan Lian #ZUNs

Wednesday, 23 August 2017

US IN NORTH KOREA HANGIN RUSSIA LEH CHINA TUNGAH KHALNA BAWL LEULEU

US IN NORTH KOREA HANGIN RUSSIA LEH CHINA TUNGAH KHALNA BAWL LEULEU
Aug. 23, 2017: United States' Treasury in North Korea galvante bawlna (weapons programme) vai-ah gum ahih manin kisang zo lo hi ci-in khalna thak (new sanctions) Chinese leh Russian companyte (firms) leh mimal (individuals) tuamtuamte tungah bawl khum leuleu in, China leh Russia mawhpaih hi. US Treasury in tu ni-in khalna bawl dingin a ciamtehte pen Chinese company guk, Russian company khat, North Korean company khat leh Singapore pansan North Korean company nih ahi hi. Tuate lakah Namibia pansan Chinese company khat leh Namibia pansan North Korean company khat kihel kha hi. Tua loin mimal guk - Russia mi 4, Chinate khat leh North Koreate khat zong kihel hi.
US Treasury in khalna a bawl companyte leh mimalte US in thuneihna (jurisdictions) a neihnate ah Americans tawh sum leh paai bawlna ah kizom thei lo dingin dal hi. "Mimal leh company kigolhna hangin North Korea in milom thahna ding galvante (weapons of mass destruction) leh a gam kiim bitna dengdelsakna ding panin summuhna a neih uh kisang thei lo hi," ci-in US Treasury Secretary Steven Mnuchin in a statement ah gen hi.
North Korea in US leitang kha ding ICBM sutna a neih manin North Korea leh US kam tawh kido (war of words) khit nungin hih bang thu hong piang hi. China in, "US in amau khialhna a bawl dik masak kisam a, thungaihsun lopi in Chinese companies leh mimal tungah amau bekin gamta in khalna (unilateral sanctions) hong bawl manin US leh China kitauna a siatsak ding a kidop ding kisam hi ci-in gen hi. Russia in zong US khalna a mawhpaihna thu gen a, Russian Deputy Foreign Minister Sergei Ryabkov in thuk kik loh phamawh ta ahih manin a thuk kikna ding kingaihsun ta hi ci hi. China pen US ten North Korea' gamtatna kho dingin mi khut tawh gul matna dingin a zat sawm den lai takin hih bang thu hong piang leuleu ahih manin China thangpaihna ding bek piangsak ding hi.
"Hih khalna in North Korea' thukham palsatna leh North Korea gamtatna dingin nuamtuamsak Chinesete ngim in kinei hi," ci-in Foundation for Defense of Democracies senior fellow leh US Treasury ulian len ngei Anthony Ruggiero in Reuters news agency-te kiangah gen a, ahih hangin khalna ah sum khekna ding nuamtuamsak Chinese banks dalna ding kihelkha lo hi ci hi. Columbus University a sem Richard Nephew in US government in thuakzawhna pen a dalna dingin khalna zang a, ahih hangin a thuak kik ding kihta in bank golte ngim ngam lo hi ci-in Reuters newste kiangah gen hi.
#USte policy pen sial hang khat a mei tawh mat sawm policy dan hong suak peelmawh kha ding hih tuak bang hi.
Source: News agencies
@Thang Khan Lian #ZUNs

AFGHANISTAN AH US LEH A PAWLTE GALDONA A BEISA ET KIKNA LEH TRUMP' GEELNA THAK ETNA

AFGHANISTAN AH US LEH A PAWLTE GALDONA A BEISA ET KIKNA LEH TRUMP' GEELNA THAK ETNA
Aug. 23, 2017: Al-Qaeda leikhamang Bin Laden in Sept. 11, 2001 (9/11 attacks kici) in Afghanistan pansan in US suam hi. Tua hun lai-in Afghanistan pen Talibante ukna nuai-ah na om hi. US President Bush in Taliban ten Bin Laden a apkhiatna dingun ngen in, hunciam pia hi. Tua hunin al-Qaeda leh Taliban pen phin leh khau bang ahih manun Taliban ten Bin Laden piakhia nuam lo uh hi. Hih thu hangin US in a pawl hoih teng UK, Canada, Canada, Germany leh Talibante langpang Northern Alliance kici thau tawi pawl tuamtuam tawh kipawl in October 7, 2001 in UN Security Council Resolution palsat in Afghanistan hong sim uh hi. August 2003 in NATO gam 28 ten Afghanistan gam-a galdo US leh a pawlte hong panpih uh a, NATO in International Security Assistance Force kicite hong makaih hi. (Al-Qada pen Afghanistan gam panin Soviet galkapte do dingin USte CIA ten galvan leh training a piak uh a uinote hi).
17 December 2001 in US leh a pawl ten Taliban ukna kumpi (regime) hong laihkhia zo pah uh a, a ngimna bangun kithahna democracy (bllody democracy) tawh Afghan gam laih in, galphual mun tuamtuam ah hong bawl uh a, mi gam sim in opkhum galkapte (occupying forces) hong suak uh hi. US leh a pawl ten a uino uh al-Qaeda makaite leh Taliban makaite mat ding thudon loin Afghan gam nuam takin ukkhum hithiat a, galphual in zat ngitnget ding a ngaihsut hangun a gul vakte un hong tuk kik ciangin tualgal lianpi hong suaksak zawsop uh a, cik mah in a om ngei lo ISte hatna mun hong suaksak beh zaw lai uh hi. ISte hong lut beh lai leh Afghan gam ah sawt a om theihna ding uh a geelna uh zong hi kha mawh lo ding hi. Afghan gal pen US leh a pawl ten tung lam panin a do vive pian uh ahih manin 2016 dong galkap 3,407 (thupiang khempeuh a si, 2,807 (galdona ah si) pan uh a, United States: 2,271, UK: 554, Canada: 158, France: 89, Germany: 57, Italy: 53 leh adng dngte 321 bek si ta uh a, galkap 22,773 liam ta uh hi. Afghan kumpi' galkap 21,950 si a, Northern Alliance galkap 200 si a, nautang 31,000 (2001–2016) sih lawh ta hi.
KUA TEN BANG GEN:
Oct. 7, 2001 in George W. Bush in, "Galdona pen mun tuamtuam ah kido ta, hong pawlpih zong gam tuamtuam om hi. Galdo i khawlsan lo ding a, i gim ngei kei ding a, i tuk ngei kei ding a, i lel kei ding hi. Kilemna leh suahtakna in gualzawhna ngah in, kilemna leh suahtakna hong om ding hi," ci-in a gen thu khat beek a tangtung om nai lo hi.
December 2009 in Obama in Commander-in-Chief ka hihna tawh i gam meetna ding kisam ahih manin US galkap 30,000 Afghanistan ah kisawl beh ding hi. Kha 18 ciangin (gualzo ding cih lamen ahih manin) galkapte inn hong ciah kik ding hi," ci-in gen hi. Galkap 30,000 kisawl beh ten gualzawhna mel bangmah ngah lo uh ahih manin Iraq, Libya leh Afghanistan galdona a geelna gensiatna tuak ngeingei ahih manin a hun bei kuanin US galkap tampi lakkhia hi.
Jan. 11, 2013 in Trump in, "Afghanistan panin pusuakkhia ta ni. I galkapte pen amau galdona a sinsak uh Afghan galkap ten a thahthah banah sum billions a mawkna in kisuplawh khinzo hi. Na man lo! US lam kik ni ci-in ot hong kipan hi.
June 14, 2014 in ama pianzia ngeina bangin a thugen laih kik a, "Note hangin (US galkapte a genna) Afghanistan ah Talibante hatna kibengdai zo uh hi. Note hangin Afghanistan ah kilaihna hun (transition) piang thei ahih manin hih thu hangin nong ciah kik thei ding uh hi," ci hi.
Aug. 21, 2017 in Trump in presidential campaign a bawl lai-in USte gamdang ah kigolh leh kumpi laih kikhawlsan ding hi ci-in a kamciamna palsat in, "I galkap ten gualzawhna dingin galdo ding uh hi. Gualzo dingin i do ding hi. Gualzawhna i cih a khiatna kitel mahmah hi. Gualzawhna i cih pen i galte suam/nawk ding, ISte phiatmang ding, al-Qaeda-te satzan ding, Taliban ten Afghanistan a lak ding uh dal ding, US gam terrorist attack hong kibawl ma-in dal ding," cih hi ci-in a kam cidam lai lel ahih manin a ut bang teng awngawng lai a, ISte kha khat sunga leitung panin phiatmang dinga kamciampa in kha guk sungin a galdona ah nautang a thahna uh zak ding tam zaw den hi.
Geoge W. Bush leh Obama in Afghanistan (Iraq zong kilamdang lo) ah US galkapte galdo dingin a sawlkhiat un geelna sangpi leh lametna lianpi a neih hangun American mite leh leitung mite muh ding bangmah semkhia zo loin, a kilamdanna bangmah piangsak zo tuam lo uh hi. Afghanistan gal pen gal tangthu (war history) adingin a sawt pen hi a, US leh NATO ten kum 16 bang a galdona uh dahpa lo kho bang den napi zanin Trump in "Aghan War new strategy" kici galdo ding dan thak a genna gualzawhna leh galte dona ding gen bel in nei a, galkap 4,000 kisawl beh ding hi ci-in a pulak hangin hih galkap kisawl thakte pen Afghan galkapte training leh hilhna hoih (advise) pia ding hi leltak uh hi. Galkap kisawl beh dingte sim loh US galkap 8,400 leh NATO galkap 12,000 kiim Afghanistan gam ah om lai uh hi.
Trump in Afghan gal do dingin pawl deih beh a, "Afghanistan bitna ding leh khona dingin India in a hanciamna kipakta hi. Ahih hangin sum leh khantohna dingin Afghanistan huhna a piak beh ding kideih hi," ci-in Japan, South Korea leh Germany tungah huhna a kalhna bangin huhna kalh hi. India pen US adingin sum bawlna lam ah a lianpen 9na hi a, nung kum in trade surplus pen $26 billion tak tungzo hi. Afghanistan ah India a golzaw in kigolh dingin Trump in a cial manin Pakistan thangpai mahmah leuleu hi. South and Central Asia at the Hudson Institute a Director leh South Asia tawh kisai laibu tampi gelh leh US gam-a Pakistan Ambassador lui Hussain Haqqani in, "Trump' thugenna panin South Asia ah US policies huaiham lua hi cih kitel a, US in Pakistan pen a pawl (ally) bangin ngaihsun in India pen a lawm bangin a tuat hi napi tu-in India pen US pawl bang leh Pakistan pen US gal bangin gen a, Afghanistan ah India kigolh dingin a zol manin Pakistan lauthawngsak hi. US policy pen carrot and stick (ankam bulbawk leh ciangkang) hi a, ahih hangin ankam bulbawk a nak zatna panin ciang nak zak zawk ding cih a policy laihna hi. Pakistan pen buaina bangin Trump in hong tuat hi," ci-in gen hi.
Sau lua ta ahih manin a maan ah 2009 panin 2017 kikal Afghanistan ah US leh a pawlte kigolhna hangin nautang sihna tuak nakpi takin a khanbehna ciamtehna chart leh NATO in 2014 in galdona kizo ta hi ci-in galkap a khiam khit nung nautang si kibehlapna leh gualzawhna pen mual mong et tawh kibawl lai hi cih kitelna na en mai un (a eng sunga nambat tuangte a si zah, a vom sunga nambat tuangte a liam zah hi). Afghanistan pen gen loh in thu mu theite adingin kum zalom 21 adingin USte Vietnam gal suak hi cih kitel ta hi.
Source: The Hindu; Al Jazeera; Wikipedia
@Thang Khan Lian