Friday, 14 April 2017

US-TE WEAPON OF MASS DESTRUCTION (WoD) MOAB IN KUAMAH KIHTA SAK ZO LO HI CI

US-TE WEAPON OF MASS DESTRUCTION (WoD) MOAB IN KUAMAH KIHTA SAK ZO LO HI CI
April 15, 2017: US in April 13 in a masa pen dingin ngalkhuahang, a gol mahmah (giant) bomb, leitunga nuclear bombte sim loh bomb lak-a bomb golpen Massive Ordnance Air Blast (MOAB) GU-43 bomb ("Mother Of All Bombs" a kici zaw) Afghanistan ah a khiat uh pen US President Donald Trump in phalna pia (authorised) lo a, lungsim ngaihsutna tawh kisai (psychological purposes) ading bek-a kizang hi ci-in galvan lamsang siam (expert) khat in ci hi.
April 14 (Friday) in General John Nicolson in US in hih banga bomb a kizang pen Afghanistan gam-a US galkap ten zat dingin thu a piak hizaw a, Washington panin thu kipia hilo hi ci hi. Hih bomb a kikhiat ma-in Trump in tua banga galvan gol zat theihna ding thu a piak leh a piak lo gentel nuam lo hi ci hi.
Hih bomb gol "giant bomb" kici pen mi lom thahna galvan [mass destruction -WoD] hi a, mi lauhna dinga zatna dingin ngian hoih "effective scare tactic" hi ci-in Los Alamos Study Group a sem Greg Mello in Radio Sputnik’s Loud & Clear-te kiangah ci hi. "Hih bang galvan pen thahatna lahna dinga kizang hi a, Syria gamah tung lam panin i rebelste 18 khut khial in kithat kha mah hi ci-in Pentagon in thukimpihna thu a pulak khit nungin kizang hi," ci-in gen beh hi. "Hih bang bombte pen a kikhuk (on a roll) hi leh hi," ci-in Loud & Clear zido (host) Brian Becker in zahko leh zahpih kawm in (sardonically) hih bomb kikhiatna thu gen hi .
"Hih MOAB kizatna pen lungsim ngaihsutna tawh kisai a zat dinga kibawl hi. MOAB bomb pen gammang/tulak (forest) a kihah/kivat siang ciangin helicopter a bawh theihna dingin lei kuakpi (crater) a om lohna dinga bomb kizang panin a kibawlpha hi. MOAB bomb a kizat sangin bomb neu nono kizang leh muibun zaw ding hi," ci-in experts Mello in US gam-a New Mexico panin gen hi.
​"Hih bang bomb a kizatna hangin mi up theih ding thuphuatawm thubul (propaganda point) piangsak hi. A bomb pen 21,000 pound a gik ahih manin lamdangsakna leh kihtakna leh lauthawng-a liin'na (shock-and-awe weapon) pian'sakna dinga galvan bek hi. Ahih hangin hih bangin GBU-43 MOAB kizat manin bang phattuamna leh meetna Pentagon in ngah hiam? Pentagon in a ngimna pen IS ten kua hawm leh leinuai lampi (tunnels) gal panna mun dingin a zatte suksiatna ding geelna in a neih hangun MOAB pen luilua a sam ek kai leh a kimanna ding om lo, bomb zat tak lo (obsolete and ineffective bomb) suak hi. North Korea in zong kihta dingin ka um kei a, kuamah in zong kihta dingin ka um beek kei hi," ci-in Greg Mello in Radio Sputnik’s Loud & Clear-te kiangah ci hi.
Hih bang bomb a kizatna hangin Trump' gamtatna deihna (approval rating) khang ding a, ahih hangin hih bomb pen hih banga galdona a zat dingin zathuai lo hi ci-in Greg Mello in genkhol hi. US in Afghanistan ah MOAB bomb a khiat manin April 14 (Friday) in Marist poll in Trump' approval rating pen March kha in 38 panin 39 percent in khang hi ci-in suaksak hi. Greg Mello in hih bang bomb pen kihtahna pian'sakna dinga zat dinga kibawl hi a, a bomb kikhiat in a khiatna van pua vanleng pen parachute tawh kithuah in niam len' (slow-flying cargo plane with parachute attached) mahmah ahih manin a khiate (US mi) a si leh sih khak loh kitel lo hi. Hih bang galvan lauhuai pen amau leh leh amau nangawn a kihumbut zo lo (defenseless countries) gamah zathuai lo hi ci hi.
#Behlapna: Greg Mello in a thugen pen a galvan hat lo hi a ci hi zaw loin a kizat lohna ding munah kizang ahih manin a kimanna bei hi a ci nuam bek hi dingin ka ummawh hi. Galpi leh gal nasiatna mun "conventional war" kicihna munte ah mi lom thahna dinga kibawl ahih manin mun khat ah tawl khat bu pakin, tawl khat khit teh a kihemkhia mang ziau kik IS leh gamnuaimi khat peuh leh "war on terror" khawng peuh a galvan zat ding hilo hi a ci nuam hi zaw ding hi.
Source: Sputnik
A tei: Thang Khan Lian @ Zomi United News (ZUNs)

US IN AFGHANISTAN AH "MOTHER OF ALL BOMB" KHIA

US IN AFGHANISTAN AH "MOTHER OF ALL BOMB" KHIA
April 15, 2017: US in April 13 in leitung adingin nuclear bomb ahi lote lak panin bomb lak-a gol pen (largest non-nuclear weapon) a kigen Massive Ordnance Air Blast (MOAB) GU-43 bomb ("Mother Of All Bombs" a kici zaw) Afghanistan-Pakistan gamgi a IS ten bukna dinga a zat kuahawm (cave) dingin a upmawhna munah khia uh hi. GU-43 bomb pen Air Force Research Laboratory-a United States military Albert L. Weimorts, Jr. in 2002 in a design a bawl hi a, 2003 panin zat theih dingin ki-ap khia a, C-130 Hercules, MC-130E Combat Talon I or MC-130H Combat Talon II variants vanlengte panin khiat theih dinga a kibawl ahi hi.
"US in IS ten bukna dingin a zat khuahawm ah GBU-43 bomb gol mahmah khat April 13 (Thursday) in kikhia hi," ci-in US galkap ten pulak uh hi. A bomb pen US Air Force ten MC-130 aircraft panin Nangarhar province sunga om Achin district ah kikhia hi ci-in Pentagon spokesman Adam Stump in ci hi.
Hih GBU-43 “Mother Of All Bombs" pen a gikna 21,600 pound (9,797 kg) hi a [Wikipedia in bel 10,300 kg (22,600 lb) ci], GPS-tawh kithuah galvan ahi hi. US in Iraq nih vei a sim ma deuh March 2003 in sitna (tests) kinei hi. Afghanistan gam-a US and international forces makaipipa General John Nicholson in a bomb pen Afghanistan gam-a om IS - "ISIS-K" a kici ten bukna dingin a zat uh kuahawm (cave) leh leh gal om ciangin bukna dinga lei kito (bunker) ngimna dinga a kizang hi ci hi. White House spokesman Sean Spicer in daily news briefing ah a genna ah IS galkap ten suakta takin US military advisers leh Afghan galkapte suamna dingin a kuahawm leh lei sunga leinuai lampi (tunnels) a zatte uh ngimna dinga bomb kikhia hi ci hi.
Nung kal in hih bomb kikhiatna district ah US leh Afghan galkap ten ISte operation a bawlna uh-ah IS ten US galkap na that uh hi. Hih district ah US ulian ten ISte 700 kiim om dingin ummawh uh a, Afghan ulian ten bel 1,500 kiim om dingin ummawh uh hi. White House spokesman Sean Spicer in US in ISte zawh siangna dingin citak takin kido hi. A bomb pen 7 p.m. local time in kikhia a, gol mahmah, thahat mahmah in, a ngimna ding mun kha-in puak a, nautang a sih lohna ding leh bawl kik theih loh zah-a siatna lianpi (collateral damage) a pian' lohna dingin kidawm takin kigamtang hi ci hi. US ulian ten Nangarhar province leh a kiim-a om Kunar province pen IS ten galphual dingin nak zat mahmah uh hi ci hi.
Afghanistan ulian ten hih "Bomb Khempeuhte Nu" a kikhiatna hangin ISte 36 si hi ci hi. Nautang sihna tuak khat beek om lo hi ci-in Ministry of Defense statement in gen a, ISte bukna kuahawm leh galvan a hunkhop zong kisia hi ci-in gen beh hi. GBU-43B, or massive ordnance air blast weapon pen a puah ciangin a puak thei (explosives) 11 tons TNT khahkhia (unleashed) zo hi.
#Behlapna: US in Afhanistan ah a galdona pen 2011 pek hi ta hi. Kum 16 val bang gal a do khit hangun Talibante dual khin dek nai lo uh a, cik mah-a om ngei lo ISte galphual hong suaksak zawsop hi. US in tu lianin Afghanistan ah galkap 8,400 koih lai hi. Russia in hih USte "bomb khemte nu" demna dingin "Bomb Khempeuhte Pa" ("Father Of All Bombs") kici 2007 in sitna lawhcing takin nei khin zo uh hi. Hih Russiate' bawl "Father Of All bombs" ahih kei leh "thermobaric weapon" kici pen Massive Ordnance Air Blast (MOAB) GU-43 bomb ("Mother Of All Bombs") sangin li vei thakhauh zaw hi.
MOAB GU-43 bomb pen $314 million tak man hi. US in hih zah a galvan tam man khat tawh mi 36 bek that zo ding ahih leh leitung bup milip pen 7.5 billion pha ahih manin bang zah a bei tam cih ngaihsuthuai hi. ISte khat thahna dingin US in $8.72 million val zang hi cihna suak hi. US intelligence ten Aug. 2016 in Iraq leh Syria bek IS galkap 15,000–20,000, West Africa ah IS tawh kipawl Hoko Haram 7,000-10,000, Libya ah 6,500 (Feb. 2016 in), Jordan ah 2,000 (April 2016 in), June 2015 in Yemen ah 300, Afghanistan ah 1,500, Saudi Arabia ah 1,600 kiim om ding ahih manin sum bang zah a bei tam? Egypt, Turkey, Bangladesh leh leitung gam tuamtuam ah bang zah om ding a, tu-in bang zah tak pha ding uh hiam cih kithei zo lo hi. Hih teng kha khat sungin Trump in a bangci thah sawm a kamciam ngam ai tam? President a let kha bang zah a pha ta hiam? Feb.20, 2017 panin President len a, President a let khit kha khat sungin leitung panin ISte beisak ding kamciamna na bawl hi. US gam mi ten siah puuk taw lianga a piak uh kiphamawh kha ding hi.
Afghanistan President lui Hamid Karzai in US in a gam uh-ah hih bang bomb a kizat manin a mawhsakna thu a Twitter ah tuangsak hi. "Hih pen terrorist (dipkuatna piangsakte) dona gal "war on terror" hi a, ahih hangin hih banga lipkhaphuai, mihing vai lo galvan thak sitna dingin leitang dingin i gam uh US in hong zang hi. Hih banga non-nuclear galvan golpen Afghanistan ah hong kikhiat manin mawhsakna sangpen in ka mawhsak hi. Afghan mi ten hih banga USte gamtatna i beisak ding i tavuan hi," cih tuangsak hi. USte bomb khiat pen galdona nasia diak leh galpi "conventional war" a zat dinga kibawl ahih manin nautangte omna mun beel terrorist-te dona dingin zathuai lo hi. Tua loin US in Afghan tungah gal pulak (war declared) loin, galpi hilo ahih manin galdona thukham palsatna leh leitung thukham palsatna lianpi in zong ngaihsut thamcing hi. Hih banga bomb kizatna hangin kiim leh kiang (environment) tampi tak siasak zo ahih manin thu ngaihsut thei gam khat adingin hih bang galvan zat ding phalhuai lo hi. Bangbang ahi zongin mi 36 bek thahna ding galvan suak ahih manin a kigen zah in lauhuai lo cihna suak a, nga bengna dingin bel kimang thei bilbel sam ding hih tuak hi. TNT 11 tons puak zo takpi ahih leh kiim leh kiang bel sia mahmah kha thei ding a, thosi leh thokang in bel lel mahmah ding cihna hi.
GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast
Type: Conventional bomb
Place of origin: United States
Service history:
In service: Since 2003
Used by: United States Air Force
Production history:
Designer: Air Force Research Laboratory
Designed: 2002
Manufacturer: McAlester Army Ammunition Plant
Produced: 2003
Specifications;
Weight: 10,300 kg (22,600 lb)
Length: 9.1885 m (30 ft 1.75 in)
Diameter: 103 cm (40.5 in)
Filling: H-6
Filling weight: 8,500 kg (18,700 lb)
Blast yield: 11 tons TNT (46 GJ)
Source: CNN, Business Insider, The Hindu and Wikipedia
A tei: Thang Khan Lian @ Zomi United News (ZUNs)

Thursday, 13 April 2017

US PRESIDENT GUK TAKIN SYRIA AH ASSAD' INNKUANTE UKNA NA LAIH KHIAT SAWM TA

US PRESIDENT GUK TAKIN SYRIA AH ASSAD' INNKUANTE UKNA NA LAIH KHIAT SAWM TA
April 13, 2017: WikiLeaks in CIAte' database 1986 kum-a 11 million+ declassified documents report a pholakkhiatna ah 1980s hun lai pekin US in Syria ah tualgal lianpi pian'sak a, Syria Hafez Assad laih ding geelna na neih khin uh ahih manin President Trump' administration in kumpi laih (regime change) ding vai kikhawlsan hi ci-in gen in, a gen khit ni thum khit teh Syria kumpi in chemical galvan zang hi ci-in ngawh pong in, Tomahawk cruise missile 59 tawh kap ahih manin Trump administration in US strategy laih ding acih pen man lo hi cih kitel hi. January kha-in US Central Intelligence Agency (CIA) in hih 1986 kum-a 11 million val thusim poimawhte (documents) pen declassified files online ah koih khia hi. Monday in WikiLeaks ten hih 11 miilion+ declassified secret report pholakkhiatsak a, tuate lakah US President Ronald Reagan administration hun lai pekin Hafez Assad (Bashar al-Assad' pa) ukna laih ding na hanciam ta hi.
Hafez Assad' ukna laih ding vai pen Director of Global Issues in a etkaina nuai-a om Foreign Subversion and Instability Center panin kisuak khiasak a, a laih dingzia laite senior intelligence uliante, state Department uliante, Pentagon, Reagan Middle East policy advisor Dennis Ross leh tua hun-a USte' Syria ambassador William Eagleton khut tungah kipia khia hi. Hafez Assad ukna laih dingzia thukimna (memorandum) pen CIA-te khut-ah ki-ap a, CIA ten hun a lem khatpeuh ciangin President Hafez al-Assad a laih dingin thu kipia hi.
Arab gamte ah US leh nitumna gam ten kumpi tampi ukna laihna dingin gam mite lungphona theihna dingin tha a piakna leh fund tampi tak a beisakna "2011 Arab Spring" kici in Syria gam-a gamdangte tawsawmna tawh lungphona leh tualgal in a zuih hong kipat khiatsak ma pekin CIA report in a zat tak mahmahmah ding "proto blueprint" kici US intelligence-te kum 25 ma-in na pia uh a, kumpi laih theihna dingin Syria gam-a minam tawmte (minority) Alawite minamte (Allawite pen Assad' innkuanpihte minam hi, Syria gammi seh thum suah seh khat pha uh hi) leh Sunni Muslimte kikal ah kigalneihna pian'sak ding a geelna uh na pia khin uh hi.
Tua document ah 1980s kum kim pawlin Alawite minamte leh Sunni Muslim minamte kikal ah buaina hong daih deuh ciangin, buaina a daih deuh hangin kitualvatna piang theih bangin om veve lai hi cih tuang hi. A report gelh (authors) ten minam kideidanna hanga buaina (sectarian conflict) pian'sak ding pen Syria kumpi laih theihna dingin teel dinga omte thu thumte lak-a masa pen in koih a, a dang nam nihte pen kumpi kilaih laih ding ciangin makai/gam-uk ding kituhna pian'sak ding cihte Lebanon ahih kei leh Israel gamte galkap thanemna (setbacks) pian'sak a, thakhat thu-a thuneihna aana tawh piangsak (coup) sawmna om hi ci-a thu phuahtawm lengsak ding cih ahi hi.
"Syria gam-a Sunni Muslimte kiphinna (rebellion) pen 1970s bei kuan leh 1980s kum bul lam in na om a,Hafez Assad in a nih in tua kiphinna makai Muslim Brotherhood na beng dai hi," ci-in a document report ah tuang hi. Ahih hangin tua report sung mah-ah, "Hafez Assad in Muslim Brotherhood hong hat kik in, Sunni rebellion a nih veina hong piang leh Sunni Muslimte kiphinna nasia lua ding hi cih lau hi," cih tuang hi. Assad in Sunni rebellion a bet daihna hangin sum tampi beisak ahih hangin tua bangin buaina bawl nuam-a kiphinna neite "Sunni opposition movement" tawsawn leng Sunni kumpi uliante leh galkapte a kumpi nasepna panin hong taikhiat (desert) kei uh leh galkap kiphinna (mutiny) hong nei ding uh ahih manin tualgal piangsak ding uh hi ci-in a report in gen beh hi. Hih report ah Sunnite kiphinna lawhsam kigen pen February 1982 kum-a Hama ah kilomthahna/nawk gawpna "February 1982 storming of Hama" kici a, nitumna gamte ah "Hama Massacre" kici hi. Hih kiphinna pen Syria nitumna lam-a om Hama khua-ah Muslim Brotherhood pawlte makaih "Islamist uprising" kici a, Muslim Brotherhood-te makaih in Sunni ten Hama khuapi va nawk in, va sim uh a, Syria kumpi in hih khuapi nawkte na dal a, kinawktuahna hangin galkap leh gamnuaimi tampi a sih banah nautam tul bang zah hiam si hi.
Hih report in thu kician tam lua a tuansak loh hangin Alawite minam ten Sunni minamte tampi a thahna hangun Sunni Muslim sunga laihawl pawl (moderates kici a ngongtat lua lo pawl) tampi in kumpi langpang uh a, a dangte Iraq gamah tai uh ahih manin tua galtai ten kumpi kilaih theihna dingin makai za len in, buaina piangsak kik zo ding uh hi ci hi. A report in a genna ah, Syria kumpi in kiphinna bawlte thagum zangin mi tampi ngongthah uh ahih manin Sunni minam sunga kumpi ulian leh galkapte tungah Iraq in galvan tawh huhna pia kha thei ahih manin tualgal piangsak zo veve dingun upmawhhuai hi ci hi.
Hih bangin US in Syria kumpi laih ding a hanciam lai takin CIA ten 1960s hun pekin a langtangin kumpi kilaih leh Soviet Union hong gamtang ding a, Assad' ukna mah a kip theihna ding hong hanciam ding uh hi na genkhol hi. Ahih hangin US in a kumpi laih ding ngimna a neih pen Syria gamah a ngongtat lua lo ukna
'moderate' Sunni regime kikoih zo leh nitumna pan panin huhna leh a meet dinga sum bawlna (Western aid and investment) kibawl thei ding a, tua banah moderate Sunni in kumpi ukna len leh Israel-Syria kikal ah buaina zong hong dau deuh ding hi ci hi. US ngimna pen nitumna gam panin huhna investment Syria ah kibawl thei leh Syria gam a ki-uk zawh zoin kithuzawh theih ding hi leh Syrian private economy kitung thei ding a, nitumna gam tawh Syria kitanauna kibawl hoih thei ding hi cih geelna nei hi.
Ahih hangin hih banga Obama hun ma-a President lente geelnate pen CIA in 1980s in Syria buaina leh tualgal pen sawt kidiah lua leh Middle East gam kiim teng hong peh ding lauhuai hi na ci uh hi. Hih bangin US President lui ten Syria kumpi laih leng i meetna ding tampi a om tei hangin amau biakna bek man hi cih ngaihsutna nei-a khauh paih lua pawl "Sunni fundamentalists" ten thuneihna hong len kha le uh biakna leh politics khen Syrian secularism ngeina hong kiaih in, Islamic Republic terrorist pawl tuamtuam bukna ding pia uh uh ahih manin Israel adingin kihtakhuai lua ding hi cih ngaihsutna nei uh hi.
US President luite geelna khempeuh a taktak in 2010s in US leh a lawm Israel, Turkey leh Gulf State ah a lawmte un Syria buaina hong piangsak takpi uh hi. Ahih hangin US in Sunni moderates kici kiphinna nei dingin galvan pia dingin a upmawh Iraq in pia lo zaw a, Turkey, Qatar leh Saudi Arabia in huhna ding galvan humpineikai tuah ding teng tuaki in, pia zawsop uh hi. Tua loin CIA ten Syria kumpi laihna dingin tualgal piangsak leng Afhanistan ah Soviet Unionte a do lai-in jihadist/mujahideens tampi a lut mah bangin Syria ah zong lut ding hi cih na mu khol lo uh hi. CIA in a 1980s pek panin lamet lianpi a neih uh moderates a cih ni loh uh (rebels i cihte)-te pen tawl khat vanzat hoihpen in a neih uh hangin a moderates cihte panin al-Qaeda leh IS (radical Islam kicite) Afghanistan panin zong hong piang khiat ding uh na mu khol lo uh hi. Syria gam leh Middle East gam tuamtuamte ah US in rebels/moderates a cih teng uh radical Islam (Islam ngongtat) hong suak ciangin bang zah takin a nasia tam? US in gal bang zah a nei tam? Koi munah a bit uh tam? Koi munah bukna ding a zong zen tam uh maw?
Source: WikiLeaks Twitter, Wikipedia and Sputnik
A tei: Thang Khan Lian @ Zomi United News

Wednesday, 12 April 2017

CANADA IN MALALA HONORARY CITIZENSHIP PIA

CANADA IN MALALA HONORARY CITIZENSHIP PIA
April 13, 2017: Pakistan gam-a laisimna lamsang tangkopih a, a kisalah diak mi leh a om khong thei lo mi (education activist) leh Nobel Peace Prize pahtawina ngah Malala Yousafzai (kum 19) zan in Canada gam in gammi hihna zahtakna "honorary Canadian citizenship" kici pia hi. Malala pen Canada kumpi in honorary Canadian citizenship a piakte lak ah a gukna hi pan a, a naupang pen hi lai hi.
"Kiniamkhiatna tawh na gam un honorary citizenship nong piak uh ka sang hi" ci-in Malala in House of Commons (parliament) ah sang a, a san' lai takin parliament a semte leh Canada gammi ten a zahtakna lahna dingin ding ngeingai in, khut beng ngeingei uh hi. "Hih bangin honorary citizenship nong piak hangun Pashtun mi ka hihna leh Pakistan gammi ka hihna ka kisaktheihpih (proud) veve a, visa ka kisap lai hangin tua pen kikup ding thudang hi ta hi," ci-in nui kawm in gen beh hi.
Malala pen kum 17 bek a phak, 2014 in India mi Kailash Satyarthi tawh a kikop dingin Nobel peace prize na ngah khawm uh a, leitung adingin Nobel Prize ngahte lakah a naupang pen hi lai hi.
Malala in leitung bup-ah numeite siamsinnna theihna dingin a lapsang man leh a hanciamna hangin April 11 in zong UN in pahtawina sangpen a piak "UN Messenger of Peace" kici UN Secretary-General Antonio Guterres.na pia hi.
Malala pen Yousafzai Pakistan gam-a Swat Valley ah numeite sangkahna ding a tangkopihna hangin Taliban ten October 9, 2012 in a sangkah ciah lam in bus tungah na suam uh a, "Kua pen Malala na hi uh hiam? Nong kipulak khiat kei uh leh na vek un hong kaplum ding hi ung," ci uh a, a tutna panin hangsan takin ding to-in, "Malala keimah ka hi hi," kici hi. Taliban ten a lu thau tawh kap uh a, a thautang a lu panin a ngawng ah lut suk in, a kha ah lut suk a, liang ah leng khia in, si lo hi. England gamah zato inn ah kikem a, hong dam khia hi. Tua khit nung leitung mun khempeuh ah a min hong kizeel ngeingai hi. (Taliban ten numeite sangkah ding phal lo uh hi).
"Malala, na tangthu pen mi khempeuh adingin ettehhuai hi. Hangsan takin mi tampi tungah na paukhiat manin lungdam kong ko uh hi. Tu ni a kipanin Canadian hi teh ci-in kisialhpihna leh angtangpihna tawh kong sam ding uh hi," ci-in Canada Prime Minister Justin Trudeau in gammi hihna zahtakna laipi (certificate of honorary citizenship) leh Canadian lan (flag) honorary citizenship piakna pawi sungah pia hi. "Siansinna lamsang tangkopih leh pasal leh numei liangko kikimna ding a tangkopih Malala Yousafzai tawh ka ding khawm khak angtang kisa mahmah ing," ci-in Canadian Minister of Status of Women.Maryam Monsef in a tweet hi. Conservative Party leh MP Michael Chong in Ottawa khuapi-ah Yousafzai na muak a, "Numei ahih man bek ua a nengcipna thuak numei khempeuh adingin nemei ettehhuai hi," ci hi.
#Behlapna: Canada kumpi lui Conservative government in Malala tungah honorary citizenship 2014 pek in dingin na khensat khin zo uh hi. Thau tawi khatin October 2014 in Parliament Hill a kap manin a hun ding kisot to ahih manin zan a kipia pan suak hi. Swedish diplomat (gam khat leh gam khat kikal a nasem mi) Raoul Wallenberg in Galpi Nihna hun lai-in Hungary gam-a Judahte tul tampi Nazite ngongtatte khut panin na hunkhia ahih manin amah pen 1985 in Canadian honorary citizenship ngah masa pen ahi hi. Tua lo a dang Canadian honorary citizenship ngahte lakah Ismaili Muslims biakna makai Aga Khan, Nelson Mandela, 14th Dalai Lama leh Myanmar makai Aung San Suu Kyi zong kihel hi. Honorary citizenship pen pahtawina lahna lim bek hi a, rights or privileges kici hamphatna bangmah ngah tuan lo uh a, Canadian passport zong ngah loin national elections ah zong vote nei lo uh hi.
Source: BBC, Wikipedia and Al Jazeera News
A tei: Thang Khan Lian @ Zomi United News (ZUNs)

ABU MOSAAD AL QAEDI IN US-TE LEH A PAWLTE ADING A THUPIAK SAWM THAKTE

ABU MOSAAD AL QAEDI IN US-TE LEH A PAWLTE ADING A THUPIAK SAWM THAKTE  

News comments tuamtuam ah hong kingawh bangin US leh a pawlte a mudah leh a langpang ka hi zenzen kei a, news tei ka hih manin a hi bangin hong puakin, tuanthu leh tangthu (history) om ngitnget sa bangin comment omte kong kong kik zel hi. George W.Bush in Saddam in mi lom thahna ding galvan [weapons of mass destruction (WoD)] nei hi ci-in ngawh pongin, UN Security Council phalna lo tawh, a pa in 2 August 1990 – 28 February 1991 kikal Gulf War in a do hun sa loin 20 March -1 May 2003 kikal US makaih in UK, Australia, Poland, Iraqi National Council leh Peshmergaga galkapte tawh Iraq kumpi Saadam  sim uh a, galkap kigawm 7,600–45,000 a sih banah nautang bek 48,000-751,000 kikal (June 2011 tan in) sih lawh uh hi. George W. Bush in tua bek hun sa lo loin, Afghanistan gam NATO tawh kipawl in 7 October 2001– 28 December 2014 na sim leuleu hi (tu dong US galkapte 9,000 kiim om lai). Bush in 9/11 suam Osama bin Laden kici tua hunin Afghan gam uk Talibante kiangah hong pia khia un ci a, a piak khiat nuam loh manin a sim ahi hi. Afghan kisimna hangin galkap Afghan National Security Forces: 352,000+, ISAF: 18,000+
Military Contractors: 20,000+ leh nautang 27,018+ sih lawh hi. Osama bin Laden pen US adingin midang hilo a, US intelligence-te adingin vanzat (asset) poimawh mahmah ahi hi. A pu a pa khangin namgimtui (oil) tawh sumbawl in Bush innkuante tawh kizopna na hoih neih mahmah uh hi. 

Afghanistan gal hong piangkhiatna hang: Afghanistan politics ngeina pen 1973 in Afghan Kumpi Zahir Shah' sanggampa tapa Mohammed Daoud Khan in zawhtawh thu tawh thuneihna sisan naisan luang loin hong lak (bloodless coup) a kipanin hong buai hi. Daoud Khan in 1953 dong Prime Minister (PM) len in, sumbawlna lamsang khan'tohsakna (economic modernization), numeite suahtakna piakna (emancipation of women), leh Pashtun gam itna lungsim (nationalism) nakpi takin hong piangsak hi. Hih thu hangin Pakistan gam-a Pashtun minam ten zong suahtakna ding deihna lungsim hong nei uh ahih manin Pakistan in kihta pah a, tu dong kihta in Afghan tawh ui leh keel a bang den uh hi, Afhan gam-a thau tawi teng kumpi lehdo dingin huh den hi. 1970s kiim pawlin Pakistan Prime Minister Zulfikar Ali Bhutto (Ms. Bhutto' pa) in buaina piangsakna dingin ngian zat hong kipan a, Afghan Islamist makai tuamtuam (Burhanuddin Rabbani leh Gulbuddin Hekmatyar kihel in) Afghan kumpi do dingin tha pia in huh hi. 1978 in Afghan PM Daoud Khan pen a lawm lui Afghan Communist Party - People's Democratic Party of Afghanistan (PDPA) kici ten hong that uh hi. PDPA ten liangko kikim a ki-ukna (socialism) tawh kilaihna ding hong hanciam uh a, neu cil pan a mo kikham, a kingai lopi zi leh pasal a kineih sakna phiat uh a, gam bup mi khempeuh lai theihna dingin "mass literacy" kici hanciam in, gam leh leitang neihna puahphatna "land reforms" kici (a gol lua leh a neu lua nei om lo, mi kim in gam leh lei neih ding) hong puahpha uh hi. Hih bangin hong hanciam ciangun khanglui ngeina leh hausa ngeina lencip nuam khamtung zaw diak-a teng ten deih loin hong langpang uh hi. PDPA ten a langpangte a bet daih sawm hangun mipi kiphinna hong nasia gawp a, kiphinnate lakah Ismail Khan's Herat Uprising kici bang nasia mahmah hi. PDPA sungah makai kituhna, ngaihsutna kibang lo hong piang a, amau sung mah ah thakhat thu-a makaih kilaihna (internal coup) 11 September 1979 in piang a,  Hafizullah Amin in Nur Muhammad Taraki ukna tuh in, laih hi. Hih thu hangin PDPA nakpi takin zawngkhal sak hi cih Soviet Union (tu-in Russia i cih) tel lua ahih buaina piang dingin ci-in mu khol uh ahih manin kha thum khit nungin Hafizullah Amin laih khiat a, PDPA faction makaih Babrak Karmal thuneihna letsak ding ngimna tawh galkap zangin hong kigolh hi. PDPA socialist ideology lencip ten zong Soviet-te huhna na ngen uh hi.  .

Afghanistan ah December 1979 in Soviet galkapte hong kigolh manin Cold War ah a gal uh US, Pakistan, Saudi Arabia leh China ten rebelste (mujahideen) thauvui tang pia in, Soviet in a gup Democratic Republic of Afghanistan hong dosak hi. Secular government leh socialist government in khuapite uk a, biakna lam a pi bawl diak mujahideen ten khamtung lam teng hong uk uh hi. USte secret agency CIA leh Pakistan secret agency Inter-Service Intelligence ten gamdangte huhnate kaikhawm in mujahideen-te pia uh hi. Gal hong nasia semsem ahih manin Arab gam panin galdo dinga kipiakhia (volunteers) "Afghan Arabs" kici tampi hong kuan ngeingai uh a, tuakte lakah Osama bin Laden zong kihel hi. Tua hun pekin CIA ten bin Laden pen Soviet galkapte do dingin a zat uh hi ta hi. May 1989 in Afghanistan panin Soviet galkapte kizuk kik uh a, gal hong bei-in bin Laden in zong Afghanistan nusiasan ahih manin US in a geelna bangin bin Laden gamtang lo sa pian pah a, a uk lah hong kipan ta hi. Bin Lan in Afghanistan a nusiat manin US in zong Afghanistan ah a kigolhnopna lungsim beisak hi. 

Osama bin Laden in USte ngian pen mi gamah kumpi laih ding, mi gam laksak ding hi cih a theih manin USte lehdo dingin 1988 in al-Qaeda hong phuankhia hi. Sudan gan pansan in Middle East gam tuamtuam a USte galphualte suam hong kipan hi. Al-Qaeda pen Sunni Islamist biakna zuite pawl hi a, a ideology (hihna takpi, lungsim geelna) uh pen Salafism, Salafist jihadism, Qutbism, Pan-Islamism hi a, a kiphuan cil in CIA ten training pia uh a, a vanzat hoih pen uh suak hi. Bin Laden sih khit 2011 in Ayman al-Zawahiri in a za laih a, al-Qaeda in Christiante leh Judate kipawlna pen Islam siatsak nop man hi cih ngaihsutna nei uh hi. Al-Qaeda ten NATO gamte, US leh EU gamte a suamsuam kawikawi hangin US ten kumpi a laihnopna munte ah vanzat hoihpen in zangzang lai hi. 

US in Libya leikhamang Muammar Gaddafi a laih nop manin NATO member teng thuzawh in a veto tawh Libya simna ding United Nations Security Council Resolution 1973 bawl hi. United Nations Security Council Resolution 1973 pen Libya simna ding hilo a, tualgal a om manin ceasefire omsakna ding, Libya panin vanleng a a sumtum leh a pusuakte dalna ding "no-fly zone" koihna ding, leh Gaddafi ukna leh a gumte tungah khalna (sanctions) koihna ding hi napi-in US makaih NATO gam UK, Australia, Belgium, Bulgaria, Denmark, Canada, France Greece, Italy, Netherlands, Norway, Romania, Spain,Sweden leh Jordan, Qatar, UAE ten 19 March – 31 October 2011 kikal do uh a, mi 25,000 kiim (2011 tanin) si hi. Obama leh Cingtom (Hillary Clinton) in tua bek hunsa loin Syria kumpi laih ding hong hanciam leuleu uh a, US secret intelligence ten rebels pawl tuamtuam thauvui leh thautang a piak banah training nangawn US galkapte piasak hi. 15 March in lungphona kipan a, March 7 dong democracy puahphatna ding ngen in lungphona kizom toto hi. Lungphona a kineih lai-in US leh pawlte hong kigolh a, tualgal lianpi hong piang a, tu dong Syria tualgal mulkimhuai hong suak in, mi 25,000 val in sih lawh khin zo hi.  US, UK, France, Netherlands, Australia, Germany leh Jordan in rebels pawl tuamtuam YPG, YPJ, JaT, MFS, IFB training leh galvan tawh huhna pia hi. Turkey in Ahrar-al-Sham, Thahrir-al-Sham, Free Syrian Army, Southern Front, Jaysh al-Islam, Islamic Front, Turkistan Islamic Party cihte huhna pia hi. *Ciamteh ding: George W. Bush pen Iraq, Afghanistan leh Libya simna dinga makaipi hi ci leng kikhial lo ding hi napi human rights tuamtuam ten war criminals in a ciamteh hangin tu dong ICC thukhenna mai-ah ding nai lo hi.  

ABU MOSSAD  AL QAEDI 10 A PIAKTHAKTE 

1. Al-Qaeda gupna hang tawh dipkuatna piangsak a gamtatna (terrorism) na gum ding uh a, no mahmah zong terrorism na gamtang ding uh hi. 
2. Al-Qaeda in a min laih themthum hangin a ngongtat lua lo, a lai hawl pawl bangin na ngaihsun lel ding uh hi. 
3. Al-Qaeda in bangbang a gen zongin, bangmah man loh a gen zongin, na um ding uh a, media ah thuman hi ci-in Cingtom Newtwork News (CNN) leh media tuamtuamte panin na tangko khia ding uh hi. 
4. Al-Qaeda in kuapeuh, nautang hi-in galkap hi leh, gas (chemical weapons)tawh a suam peuhpeuh ciangun  thuman leh thuman lo cih kan se lo leh thasial se loin manlang takin Syria President Bashal al-Assad leh Russia President Vladimir Putin na ngawh pahpah ding uh hi. 
5. Al-Qaedate galvan, bomb leh sum huhna na piak ciangun no piak hi cih a kitheihna dingin ciamtehna lim na koih kha kei ding hi.  Zatui-zaha tawh huhna na piak beh lai ding uh hi. 
6. Al-Qaeda langpang leh a lampi ua ding peuhmah thasial se loin na hing khawi kei ding uh hi. Biakna leh politics khenna manphatna (secular values) lencip leh minam tawmte humbit peuhmah zong dawm loin na that mang khin ding uh hi. 
7. Al-Qaeda ten Syria gam-a namgimtui/datsi (oil) leh vanbawlna khawl/set vante a gukna uh-ah na huh ding uh a, tuate NATO member Turkey na pia ding uh hi.
8. Al-Qaeda gum hi uh teh hong ci peuhmah amau meetna ding lametna tawh nasem a hong minsiatsak sawm pawl ci-a mi up theih dinga thuman lehpei a thugente hi na ci ding uh hi.
9. Leitung khempeuh ah al-Qaedate a kizelh gawp theihna dingin thuman lo ngawhna tuamtuam tawh gam tuamtuam sim in, na susia gawp ding uh hi. 
10. A poimawh hun ciangin mipi a tamzawte leh media tam zawte thukim theihna dingin zuau thu phuakin na galdona teembawte uh, na gal vanlengte uh mipi tamzaw deihna tawh a kiteelcing kumpi laihna dingin Al-Qaedate missile-te huhna dingin thakhat thu-in na pia khia ding uh hi. Tua bangin Libya ahih kei leh Syria ah na gamtang ding uh a, mai lam hun ciangin zong gamdangte ah tua bangin na hih zel ding uh hi. 

Tua bangin huhna na piak manun hong loh kikna dingun al-Qaeda ten na ngawng uh hong tansak ding hi. 

Source: Wikipedia 
A tei: Thang Khan Lian 

Tuesday, 11 April 2017

DONBASS AH EUROPEAN SNIPER NUMEITE KIMU

DONBASS AH EUROPEAN SNIPER NUMEITE KIMU
April 12, 2017: Lugansk People's Republic (LPR) a thusim kan (intelligence) ten European gam tuamtuam panin numei snipers (thaukapsiam)-te LPR ah kimu a, Ukraine galkapte (armed forces) tawh Urkraine gam nisuahna lamah galdo khawm uh hi ci uh hi ci-in LPR People’s Militia ah major len leh LPR official representative Andrei Marochko in ci hi.
"LPR intelligence ten gamdang panin Ukraine in galdo dingin a guaih "foreign mercenaries" kicite Ukraine nisuahna lamah kimu mun mahmah a, tua foreign mercenaries-te lakah numei snipers hong zong kihel uh hi. Hih numei snipers-te pen a tamzawte Latvia, Lithuania leh Poland gam pan hi ci-in Marochko in journalists-te kiangah pulak hi.
Lugansk ulian khatin a genna ah galdo dinga kipiakhia LPR People’s Militia kicite hatna kiim (zone) ah LPR People’s Militia ten a tavuan uh zo lo uh ahih manun kicimtak in, kiheh mahmah (aggravated) ta hi ci hi. Lugansk ulianpa in, "A beisa in Donbass ah Ukraine galkap ten galvan hoih tamzaw sem hong koih behbeh uh a, a galvan hong kaih behte uh lakah self-propelled howitzer artillery Akatsiya (acacia), galdona mawtaw (armored vehicles) leh tanks 30 kihel hi," ci-in na gen ngei hi.
Nung kha March in zong Donetsk People’s Republic (DPR) in numei snipers-te Donbass ah hong kisawl hi ci-in na gen hi. DPR operational command ah deputy commander len Eduard Basurin in numei spniper unit khat "Dawi thusiam numei/Numei aisan siam" (Witches) kicite [Russia in thukham palsat (outlawed) in a ciamteh] Ukraine gam-a far-right party Right Sector ten buaina mun/kiim "conflict zone" kicihna ah galdo dingin hong sawl uh hi ci hi. Hih "Witches" female Unit ten Line of Contact kiim-a om mipite teenna mun kap mun mahmah ta uh hi ci-in gen beh hi.
US makaihna leh nitumna gamte tawsawn Ukraine thunei ten Russia tawh kitanauna hoih mamah a nei Ukraine President Viktor Yanukovych thagum zangin aana tawh thakhat thu-in February 2014 in na laih (coup d'etat) uh a, a laih ten gam hong uk manun hih bang thuneihna lente deih loin Donetsk leh Lugansk (kiim) regions ten kiphinna a neih manun Ukraine kumpi in a bet daihna dingin April 2014 in special military operation kici galdona Donetsk leh Lugansk kiim-ah pan uh hi.
Ukraine gam mipi ten suahtakna dingin mipi tamzaw deihna tawh vote khiatna "independence referendums" kici May 2014 nei uh a, hih hangin Donetsk leh Lugansk ten amau leh amau people’s republics (DPR and LPR) hong kici in, DPR leh LPR Republics hong piangkhia hi.
#Behlapna: February 2015 in Ukraine gam-a buaina ah kigolh tengin Belarusian khuapi Minsk ah kilemna "peace agreement" kici suaikaihna nei uh hi. Kilemna thukimna suaih a kaih hangun a thukimna ua thukimna khempeuh "Minsk deal provisions" kici teng Ukraine in zui nuam lo hi. Thukimnate lakah "full ceasefire, Urkraine nisuahna lam-a Line of Contact panin galvan khempeuh lak khiat ding, galmat khempeuh khahkhia in kipiaktuah ding (prisoner exchanges), upadi puahphat diing (constitutional reforms) cihte kihel hi. Upadi kipuahpha leh DPR (Donbass People's Republic) leh LPR (Lugansk People's Republic) in a hihna uh lapsangna dingin "special status" kici ngah ding uh ahih manin Ukraine in upadi puahpha nuam lo hi. Ukraine buaina ah DPR militias + LPR militias leh Ukraine kumpi in ceasefire thukimna palsat in kingawhtuah den uh hi. Ukraine in Russia in DRP leh LPR miliatiate galvan tawh huh hi ci-in ngawh den hi. Russia in bel gum mah a, DPR leh LPR in zong Russia beel nuam uh hi.
Source: Sputnik
A tei: Thang Khan Lian @ Zomi United News (ZUNs)

MYANMAR AH PAHTAKNA LEH THUPI NGAIHSUTNA PANIN LUNGKIATNA TUUK TUNG

MYANMAR AH PAHTAKNA LEH THUPI NGAIHSUTNA PANIN LUNGKIATNA TUUK TUNG
April 12, 2017: Myanmar ah a beisa kum khat in gam makai Aung Sang Suu Kyi' NLD party in kum 50 val galkap tawh ki-ukna laih khiatna dingin ah gam bup kiteelna ah gualzawhna liapi hong ngah uh ciangin kuamah in Suu Kyi in vaihawmna a let ding pen baih dingin um lo mah uh hi. Tua bang kawm kal-ah Suu Kyi in kum khat sung a vaihawmna pen mi tampi adingin lungkiathuai mahmah hi.
Suu Kyi in mual tungmi thau tawite (ethnic insurgencies) sawtpi kiphinna a om manin gam sung nakpi takin a siasa ven'sak ding pen a geelna masa pen in nei napi in, kilemna dingin a hanciamnate in tu dong bangmah gah suang nai lo hi. Mual tungmi thau tawi pawl tuamtuamte leh Kawl galkapte kikaptuahna nasia zaw semsem zaw lai hi.
Kawlgam nitumna lam-a Rakhine state a Muslim nauneute- Rohingyate tungah Kawl galkapte tatsiatna, tualthahna leh numei buanna reports tampi hangin leitung kilingsak (shocked) zo liang hi. Ahih hangin Kawl galkapte gamtatsiatnate Suu Kyi in gen tam loin, na sepkhiat tam nei het lo hi. Suu Kyi' makaih kumpi (government) in suakta takin thu leh la gen khiat theihna ding (freedom of expressions) internet ah a betdai (suppressed) hanciam zom zel ahih manin democracy hanga min hoih a ciamtehna ngah (icon) ngei khat leh kum 15 sung a inn a kikhumcip (house arrest) ngei khat makaihna nuai-a kumpi tua banga a gamtat pen gam mite in lamdangsa mahmah hi. Hih thu hangin mipite thuakzawhna dengdel mahmah ta hi.
Yangon khuapi-a train station a van zuak, kum 31 mi Zae Zar Oo in,“Ni dang bangin Suu Ki in mipite gupna ngah zo nawn lo hi. Ni dangin ki-it mahmah a, ahih hangin gam mite adingin a nasep khiat tawm lua hi. Tua ahih manin tu-in gam mi ten buaina kituak ta hi," ci hi. Suu Kyi in kum khat zum a let ni pawi khamna hunah a thugenna ah, Suu Kyi in a nasep khiatsate gum in thugen a, "Ko sangin kipawlna (organisation) hoih zaw hi om hi cih ngaisutna nei in, ka tungah na lungkim kei uh leh makai thak ding na teel kik thei uh hi. Ko kitawp dingin mansa in ka om uh hi," ci-in gen hi.
Vote nei pawl khatin a thugen na ngaih khiatsak uh a, nung kal-a byelections ah Suu Kyi' NLD party in tutna 19 lak panin 9 ngah uh hi. Kum 71 mi Suu Kyi in, "NLD vaihawmna hangin lampi bawlna lamsang pen ka sep khiatte lak ua-ah a thupi pen leh ciamteh tak pen hi," ci hi. NLD party spokesman Win Htein in Suu Kyi' NLD party in cidamna lamsang kikepna leh siamsinna lamsang (healthcare and education) ah NLD in a beisa ki-ukna sangin a leh nih tamzaw sum kizang khia hi ci hi.
Ahih hangin political analyst leh United Nations ah ulian sem lui Richard Horsey in NLD ukna nuai-ah khantohna (growth) lamsang ze-ol mahmah a, gamdang ten a meet a sum a bawlna (foreign investment) uh nakpi takin a ciamteh tham dingin kia suk hi ci hi. “Aung San Suu Kyi’ administration in economic vision kician bangmah nei lo hi,” ci-in gen beh hi. Yangon khuapi-a department store clerk sem, kum 28 mi Myat Suu Mon in, "Gammi ten kumpi in kilaihna a sepkhiat ding kingak ngeeungeu hi. Lametna sang kinei lua ahih manin a gum kiam mahmah ta hi. A taktak in muh theih dinga kilaih hih munah bangmah om lo hi," ci hi.
Source: New York Times and The Hindu
A tei: Thang Khan Lian @ Zomi United News (ZUNs)

SYRIA AH UN SPECIAL ENVOY' ADVISER IN "SYRIAN PEACE PROCESS PEN ASSAD LOIN LAMPI DANG OM LO HI" CI A

SYRIA AH UN SPECIAL ENVOY' ADVISER IN "SYRIAN PEACE PROCESS PEN ASSAD LOIN LAMPI DANG OM LO HI" CI A
April 11, 2017: Syria gamah kilemna a om theihna dingin UN in special palai dingin a zat Staffan de Misruta' Adviser Vitaly Naumkin in Nitumna gam (Western states) ten Syria tualgal beisakna dingin peace process a hanciam hangun Syria President Bashar al-Assad loin piang thei lo ding hi cih phawkkhia kik (realised) ta uh a, Syria tualgal vensakna ding politics lamsang ah kilemna leh kitheihsiamna leh politics a ngeina bangin a om theihna dingin (political settlement) President Bashar Assad a kihel loh phamawh hi cih phawkkhia ta uh hi ci-in zan in gen hi.
“US Secretary of State Rex Tillerson in zong kilemna a pian' theihna dingin tu khawm-a kihokhopna hun "negotiation process" kici ah Assad zong a kihel kisam a, Assad loin peace process om theihna ding lampi dang om lo hi ci hi. Tua banah ka thugen hong um un: 'Nitumna gam-a mi khempeuh in Assad lo tu khawm-a kihopih theih ding dang om lo hi cih ngaihsutna nei tek uh hi'," ci-in Vitaly Naumkin Rossiya 24 broadcaster-te kiangah ci hi.
Nung kal (April 6) in US in Tomahawk missile 59 tawh Syrian Ash Sha’irat airbase a kap uh ngimna dang a neih man uh hi a, US President Donald Trump in a gam ah minthanna a ngah beh nop man hi lel a, US gamtatna in leitung thukham (international law) palsat hi ci-in Vitaly Naumkin n ci hi.
US in Syria kumpi Idlib province ah chemical galvan zangin nautang 82 kiim a thah manin a thuk kikna dingin Ash Sha’irat military airfield kikap hi ci hi. Syrian Foreign Minister Walid Muallem in hih ngawhna nial a, Syria kumpi in cik mahin chemical weapons zangin nautang leh Syria gam-a gamtang terrorists-te kikap ngei lo a, mai lam hun ah zong kikap ngei lo ding hi ci hi.
Russian Defense Ministry in April 4 in Syria galkap ten Idlib province sunga om Khan Shaikhoun a kapna uh-ah terrorist-te van sengna (warehouse) a chemical galvan kap kha uh a, chemical lengkhia (nautang 82 kiim in sih lawh in, 200 kiim liam) ahih manin UN Security Council in thukanna lim takin "proper investigation" kici hih thupiang a kan ding hi ci hi.
Russia in Homs Governer Talal Barazi in US ten April 6 in Syrian Ash Sha’irat military airbase missile US ten a kapna uh-ah mi 7 kiim si a, nautang nih kihel hi ci hi. Russian Defense Ministry in Syria galkap li si a, nih mang in, meikang hangin 6 nak liam mahmah uh hi ci hi. Syrian army ten bel a kigawm in mi 10 si a, warehouse, educational building, canteen (cafeteria) a kisiat banah MiG-23 fighter jets 6 leh radar station kisia hi ci uh hi ci-in Russian Defense Ministry in ci hi.
Source: Sputnik
A tei: Thang Khan Lian 

US IN RUSSIA KIANGAH PRESIDENT ASSAD NUSIATSAN UN CI

US IN RUSSIA KIANGAH PRESIDENT ASSAD NUSIATSAN UN CI
April 11, 2017: Nung kal in Syria in Idlib ah chemical galvan tawh nautangte kap hi ci-in US secretary of state Rex Tillerson in ngawh a, tua bangin Syria President Bashar al-Assad in a gam a dik, a man a uk theihna ding thuneihna (legitimacy) khempeuh nei nawn lo ahih manin Russia in Assad a nusiatsan a, Syria a gup a khawlsan ding ka lamen hi ci-in tu ni-in Lucca, Italy ah Group of Seven (G7) leh lungsim kibang gamte ("like-minded" countries) foreign ministers ten kimuhkhawmna a neih uh a bei ni-in gen hi. Tillerson in Assad leh a innkuanpihte ukna a bei ding hi ta hi cih ei adingin kician mahmah ta hi ci-in gen hi. Russia kumpi in hih bang kipawlpih tak lo Basshar al-Assad a kipawlpih a khawlsan ding lametna i nei hi ci-in gen beh hi.
Hih G7 leh "like-minded" gamte foreign ministerte kimuhkhopna hun ah British ten Syria leh Russia galkap uliante tungah khalna koih ding hi ci-in a sawm (proposed) hangin G7 makaite gupna ngah loin lawhsam hi ci-in Itallian foreign minister Angelino Alfano in ci hi. "Hih G7 makaite kihokhopna hun ah Syria leh Russia tungah khalna (sanctions) thak koih ding pen i ngimna tangtun' theihna dingin vanzat hoih hilo hi ci-in kingaihsun a, Syria hangin Russia nawl khin in, daangkoih ding phatuam lo hi. Ahih hangin Russia in Assad in chemical galvan a zat nawn lohna dingin Assad a dal ding leh leitung bup in Syria ah kilemna bawl ding a hanciamna ah a kihel ding kisam hi," ci-in Alfano in gen beh hi.
Syria kumpi in April 4 in Khan Sheikhoun ah chemical galvan tawh a kisuamna thu ko gamtatna hilo hi ci-in nial a, Russia in zong Assad in a gam mite suamna dingin chemical zang lo hi cih ngawhna nial a, Assad tawh ka kikzopna uh sattan lo ding hi ung ci-in pulak hi. "Ngimna hoih lo leh man lo (pseudo-attempts) ah ciah kik a, Syria buaina vensakna dingin Assad a kitawp ding hi ci-a ot kipat kik leuleu in na bangmah vensak ngei lo ding hi," ci-in President Putin' spokesman Dmitry Peskov in zan in ci hi. UN ah US ambassador Nikky Haley in zong Syria buaina pen Assad in President a let sung veng ngei lo ding hi ci hi.
UK foreign minister Boris Johnson in zong April 6 in US in Syria a kap a phatna thu gen a, "game changer" hi ci-in, Assad gamtatna hangin Russia minsia sak hi ci hi. Russia in Assad gup a khawlsan kei leh Russia tungah khalna kikoih beh thei ding hi ci-in zan in gen hi.
Catham House ah Middle East and North Africa programme head len Lina Khatib in, "Russia tungah khalna kikoih beh leh bang phattuamna om ding hiam? Khalna a kikoihkhum beh hangin bangmah phattuamna om lo ding hi. Ukraine buaina hangin zong Russia tungah khalna kikoih a, phatuam lo hi. Russia tawh tu khawm a, kamdam a kihona bek mainawt theihna ding lampi om hi," ci hi. "Rex Tillerson zing ciangin Russia ah va zin dinga, ahih hangin a zinna pen "game changer" hilo ding hi. A va zin hangin Russia in Syria tawh kizopna tampi nei ahih manin Russia in Syria tawh a kizopna sattan lo ding hi. US in political utna leh ngimna/hanciamna (will) a neih hangin Russia in nei leh a phattuamna ding om lo hi," ci-in gen beh hi.
#Behlapna: Rex Tillerson pen Exxon Mobil company ah CEO a sep lai-in namgimtui tawh sum bawlin Russia tawh kizopna hoih neih mahmah hi. Russia gam-a nautangte pahtawina sangpen (highest civilian award) zong Russia kumpi in na pia ngei a, Russia ah Exxon Mobil company ah a sep lai-in Putin in zong a thugen ngai dingin mipi na kaikhawm in, kimuhpih mun mahmah hi. Ahih hangin tu tung Russia ah zinna ah Putin in US in Syria a kap manin Tillerson kimupih lo dinga, Russian Foreign Minister Segei Lavrov bek kimuhpih ding hi ci-in ci-in Russian President spokesman Dmitry Peskov in ci a, a hang bel gen lo hi.
Source: Al Jazeera and news agencies, The Hindu
A teikhia: Thang Khan Lian 

Monday, 10 April 2017

US-TE GALDONA TEEMBAW "STRIKE GROUP" IN KOREA PENINSULA MANAWH TA

US-TE GALDONA TEEMBAW "STRIKE GROUP" IN KOREA PENINSULA MANAWH TA
April 10, 2017: US in April 6 in Syrian airbase khat Tomahawk cruise missile 59 tawh a kap manin Trump in pahtakna ngah kisa pian pah hi ding hi ven zan in zong Pacific Tuipi nitumna lam-a USte galdona teembaw in Korean Peninsula (tuipi lian sunga lei/gam dawk khia) manawh a, Korean peninsula ah US in a baan thasangna lahna (muscle flexing) in koih sawm hi. Hih thu pen Pentagon in zong pulak hi.
Hih "strike group" pen Carl Vinson tawh kithuah a, Singapore gam tawn in Korean Peninsula ah lut ding hi. Hih bangin Korean Peninsula ah "strike group" a kisawlna hang pen North Korea phengtat in, nung diakin missile sitna a neih manin a kisawl hi ci-in US navy ulian khatin ci hi. (North Korea in Trump leh Chinese President Xi Xinping a kimuh ma deuh in missile sitna a neih ahi hi). "Carl Vinson Strike Group north pen Pacific Nitumna lam-a om ding leh galdo dinga kithawi sa-in om dingin US Pacific Command in koih dingin thu hong pia hi," ci-in US Pacific Command spokesman Commander Dave Benham in AFP news agencyte kiangah ci hi. Korea Peninsula kiim-ah vauna bawl leh a lauhuaina piangsak den pen North Korea gam hi a, a ut bangin phengtat in, missile sitna nei den in, nuclear galvan a neih uh tawh lungkim loin sit behna nei den uh hi ci-in gen beh hi.
Zanhal (Saturday) in zong US navy's Third Fleet in strike group pen leilu lam manawh in tai hi ci-in gen a, a paina ding bel pulak lo hi. Hih galdona teembaw in a kigeelna bangin Australia ah teembaw kingakna ah hawh (visit) lo dinga, western Pacific kiim-ah gamtang zaw ding hi ci-in gen beh hi. Hih Carl Vinson strike group pen western Pacific a USte galphual San Diego ah January 5 panin kikoih a, galdo kisinna tuamtuam, Japan Maritime Self Defence Force leh Republic of Korea Navy-te galdo kisinna ah zong kihel in, South China Sea ah maritime security panlakna leh a ngeina bangin galvil kisinna "routine patrol operations" in zong kizang hi. US in gakna leh vauna tampi a bawl khum hangin North Korea in a nuclear programme khawlsan loin dual tuam lo ahih manin US in a sawl ahi hi.
Tu kha bul in North Korea in "liquid-fuelled Scud missile" sitna nei a, a ngimna bangun sau leng lo hi. Tu kum bul mah in North Korean uliante leh a leikhamang uh Kim Jong-un in intercontinental ballistic missile (ICBM) leh ICBM tawh a kibang pian sitna kinei ding hi ci-in na tangko mun mahmah ta uh hi. Hih ICBM pen North Korea gam phuankhiapa pianni a 105 veina "Day of the Sun" kici April 15 ciangin pawi kham ding uh a, sit dingun ki-ummawh hi. North Korea in nuclear galvan tawh kithuah US kap khakna ding
long-range missile nasia takin a bawl laitak uh ahi hi. Nuclear nga vei sitna lawhcing takin nei khin zo uh a, nung kum bekin nih vei sitna nei uh hi.
Expert satellite imagery analysis ten a genna uh-ah North Korea ten nuclear galvan a guk veina sit dingin kithawithawi ta uh hi ci uh a, US intelligence ulian ten North Korea in nuclear galvan tawh US kap khakna ding kum nih sungin bawl khin ta ding uh hi ci uh hi. US President Donald Trump in Chinese President Xi Jinping tawh Florida ah a kimuhkhawmna uh-ah Trump in North Koreate nuclear programme khamna ding nakpi takin na hanciam beh lai-in ci-in kunh ngaungau hi. Trump' national security huh (aides) ten US North Korea' nuclear leh missile programmes-te a khawlsak ding zia geelna nei ta uh hi. Tuate lakah economic lamsang ah khalna khauhzaw bawl khum ding leh galkap lamsang thahatna khauhzaw zat ding, China in North Korea nakpi takin a thuhilh beh ding uh cihte kihel hi.
February in North Korea in a tuipi pang uh nisuahna lam panin a kizom in ballistic missiles li na kap uh a, thum in Japan kianga om EEZ deng kha hi. North Korea in Japan a USte galphual kapna ding kisinna a kilawn hi ci uh hi. Nung kum August kha-in North Korea in Japan lam ngatin tuinuai teembaw panin ballistic missile na lawn uh a, a beisa-a a sitte uh sangin sau leng zaw a, 500km dong leng zo ahih manin Kim Jong-un in lawhcinna thupi pen hi ci hi.
Source: News agencies
A tei: Thang Khan Lian