CHRISTMAS MAW, X-MAS CIH KAMMAL KOI MAN ZAW???
Mi pawl khatte in X-Mas cih pen man lo a, Khristian vai lo hi, a ci tam mahmah hi. Tua ahih leh X-mas (Xmas) man lo a, Christmas man zaw maw? A kammal zatna tawm kankuat pha-in kikumkhawm in hih kammal nihte a khiatna khinkhai khawm ding hi hang.
"X" laimal pen Greek laimal panin a kilakhia hi a, X pen "Chi" a cihna a tomin a genna (common abbreviation) "Χριστός" cih kammal panin a kila ahi hi. Hih Greek laimal "X" pen mikang pau-in Christ a cihna ahi hi. "Mas" cih kammal leuleu pen Latin pau-in a kila-in mangpau kammal lui "Mass" (pawi) a cihna hi. Spanish in "mass" pen pawi lian leh pawi thupi (carnival festival) a cihna ahi hi. Tua ahih manin X-Mas i ci zongin Greek leh Mangpau ahih kei leh Spanish a zang khawm ihi veve a, khialhna ding leh a kilawmlohna ding zong na om tuan loin a genna kikhat vive hi zaw bek hi.
Pawl khat leuleu in Xmas cih limlim zat ding a zadah mite in bel X-Mas pen biakna leh gamvai kikhen ding a deih pawlte (secularist) in Christ cih kammal a lakkhiat nuam manun Christ tangin "X" cih zangin X-Mas hong cih uh hi, cih ngaihsutna leh upmawhna na nei pumlum pong uh hi. A man takin ci le'ng X-Mas cih kammal a kizatna pen kum zalom 16 hun lai pek na hi ta a, kammal upa mahmah na hi zawsop hi.
I gensa mah bangin Greek laimal-ah "X" pen "Chi" ahih kei leh "Χριστός" a cihna hi a, Greek ten Χριστός pen “Christ” ahih kei leh "Christos" cihna in na zang uh a, 1500s hun lai pek panin Christ cihna in na kizang khin ta hi. Greek ten Christian a cih ciangun "Xpian" ahih kei leh "Xtian" ci-in na zangin na gelh uh hi.
Mikangte in "X-Mas" a zatna uh na sawt mahmah ta, Bernard Ward in "History of St. Edmund's college, Old Hall" kici a gelh 1755 kum-a kikhenkhia ah zong hih kammal na zang khin zo hi. Bernard Ward sangin a kizang masa zaw pen 1551 kum-a kizang "X'temmas" leh 1100 in Ango-Saxonte khangtangthu (Anglo-Saxon Chronicle) ah zong "Xp̄es mæsse" ci-in na kizang ta hi. George Woodward in 1753 kumin a laikhakna zong "Xmas" ih kammal na zang hi. Lord Byron in 1811 kum in hih kammal na zang a, Samuel Coleridge in 1801 in na zang a, Lewis Carroll in 1864 in na zang hi.
United States ah Royal Standard English Dictionary 5th Edition kum 1800 kum in a kikhenkhia sungah zong X-Mas cih kammal na kizang a, Xmas pen "Explanations of Common Abbreviations, or Contraction of Words" sungah na tuangsakin Christmas a cihna hi, na ci hi. Oliver Wendell Holmes, Jr. in 1923 in Xmas na zang hi. Tua ahih manin English kampau a zang gamte in kum zalom 19 panin Xmas na nak (lim) zat mahmah ta uh hi cih kimu hei-in kitelcian thei hi.
Kum zalom 19 pawl a kipanin Canada gamah Xmas pen ''Quotations with the word'' kici sungah kizang a, tua loin Australia leh Caribbean gamte (Spanish, English, French, Dutch, French Creole, English Creole, Caribbean Hindustan pau a zang gamte) ah na kizang ziahziah khin zo ta hi. Tua loin Merriam-Webster's Dictionary of English Usage in bel Xmas za nuam pha lote lakah Xmas pen advertisements, headlines leh banners cihte ah kizang hi, ci hi.
X-MAS ZAT DING A PHAL LO OM HIAM?
Om lua hi. United Kingdom ah Church of England-te' Bishop of Blackburn lui Alan Chesters in a siampite (clergy) kiangah, Xmas na zat loh ding uh hi, ci-in thu na pia hi. United States ah 1977 in New Hampshire Governor Meldrim Thomson in thupulak khiatna (press release) suaksak a, tua-ah Xmas pen Pasian um lote leh lawki mi, mi dangte biakna tawh kibang lo biakna zuite (pagans) in a zat uh ahih manin Xmas cih zang kei un la, Christmas kammal mah "X" tang dingin "Christ" cih kammal mah na zang un, ci-in a deihna thu journalist-te kiangah na zasak hi.
Xmas i ci zongin Christmas i ci zongin a gen nopna a kibang veve ahi hi. Ahih hangin Xmas ahih kei leh Christmas cih pen Greek, Latin, mikang pau a kizatsak lanlan na hi zaw bek hi. I Zokam ah zong Jesuh' Suahni ahih kei leh Lungdam Bawl ahih kei leh Lungdam Pawi cih kammah kinei buang ahih manin i Zokam mah zang tangtang zawh le'ng ngaih pen a, khumzaw diak sese bang hi.
X-Mas/Christmas pen Jesuh hong suahni (a ni lian a kitel zawh loh hangin) a phawkna ni ding leh lungdamna tawh i muakna ahih manin a Lungdam Pawi i cih sangin hoh Jesuh' suah ni ahih kei leh Lungdam Bawl mah ci zaw le'ng hoh a ngaih zaw tam bang cih bang zong ngaihsuthuai hi. A pawi pen a thupi zaw hi loin eite gumpa ding leh honpa dingin a van tokhom nusiatsanin kiniamkhiatna tawh a hong pai-in ganbuk sungah i Topa Jesuh' suahni genna in zang zaw le'ng bang a ci zaw tam? Tua hileh Christmas vs X-Mas kinialna ah buai sese kisam lopi-in buai kisam lo pah zaw ding hi.
Mi dangte cih danin Christmas ahih kei leh X-Mas i ci zongin buai luatna ding om lo hi. X-Mas cih kammal zangte zat dan va zakdah pah zong lungsim neu vai luat banah a khiatna a bul leh a bal i theih lohna leh i tawta lungsim i lahkhiatna hi zawsop ding ahih manin kidophuai mahmah leh kilawm hi.
References: Wikipedia; Blog Dictionary.com and Ligonier Ministries
A kaikhawm: Thang Khan Lian
"X" laimal pen Greek laimal panin a kilakhia hi a, X pen "Chi" a cihna a tomin a genna (common abbreviation) "Χριστός" cih kammal panin a kila ahi hi. Hih Greek laimal "X" pen mikang pau-in Christ a cihna ahi hi. "Mas" cih kammal leuleu pen Latin pau-in a kila-in mangpau kammal lui "Mass" (pawi) a cihna hi. Spanish in "mass" pen pawi lian leh pawi thupi (carnival festival) a cihna ahi hi. Tua ahih manin X-Mas i ci zongin Greek leh Mangpau ahih kei leh Spanish a zang khawm ihi veve a, khialhna ding leh a kilawmlohna ding zong na om tuan loin a genna kikhat vive hi zaw bek hi.
Pawl khat leuleu in Xmas cih limlim zat ding a zadah mite in bel X-Mas pen biakna leh gamvai kikhen ding a deih pawlte (secularist) in Christ cih kammal a lakkhiat nuam manun Christ tangin "X" cih zangin X-Mas hong cih uh hi, cih ngaihsutna leh upmawhna na nei pumlum pong uh hi. A man takin ci le'ng X-Mas cih kammal a kizatna pen kum zalom 16 hun lai pek na hi ta a, kammal upa mahmah na hi zawsop hi.
I gensa mah bangin Greek laimal-ah "X" pen "Chi" ahih kei leh "Χριστός" a cihna hi a, Greek ten Χριστός pen “Christ” ahih kei leh "Christos" cihna in na zang uh a, 1500s hun lai pek panin Christ cihna in na kizang khin ta hi. Greek ten Christian a cih ciangun "Xpian" ahih kei leh "Xtian" ci-in na zangin na gelh uh hi.
Mikangte in "X-Mas" a zatna uh na sawt mahmah ta, Bernard Ward in "History of St. Edmund's college, Old Hall" kici a gelh 1755 kum-a kikhenkhia ah zong hih kammal na zang khin zo hi. Bernard Ward sangin a kizang masa zaw pen 1551 kum-a kizang "X'temmas" leh 1100 in Ango-Saxonte khangtangthu (Anglo-Saxon Chronicle) ah zong "Xp̄es mæsse" ci-in na kizang ta hi. George Woodward in 1753 kumin a laikhakna zong "Xmas" ih kammal na zang hi. Lord Byron in 1811 kum in hih kammal na zang a, Samuel Coleridge in 1801 in na zang a, Lewis Carroll in 1864 in na zang hi.
United States ah Royal Standard English Dictionary 5th Edition kum 1800 kum in a kikhenkhia sungah zong X-Mas cih kammal na kizang a, Xmas pen "Explanations of Common Abbreviations, or Contraction of Words" sungah na tuangsakin Christmas a cihna hi, na ci hi. Oliver Wendell Holmes, Jr. in 1923 in Xmas na zang hi. Tua ahih manin English kampau a zang gamte in kum zalom 19 panin Xmas na nak (lim) zat mahmah ta uh hi cih kimu hei-in kitelcian thei hi.
Kum zalom 19 pawl a kipanin Canada gamah Xmas pen ''Quotations with the word'' kici sungah kizang a, tua loin Australia leh Caribbean gamte (Spanish, English, French, Dutch, French Creole, English Creole, Caribbean Hindustan pau a zang gamte) ah na kizang ziahziah khin zo ta hi. Tua loin Merriam-Webster's Dictionary of English Usage in bel Xmas za nuam pha lote lakah Xmas pen advertisements, headlines leh banners cihte ah kizang hi, ci hi.
X-MAS ZAT DING A PHAL LO OM HIAM?
Om lua hi. United Kingdom ah Church of England-te' Bishop of Blackburn lui Alan Chesters in a siampite (clergy) kiangah, Xmas na zat loh ding uh hi, ci-in thu na pia hi. United States ah 1977 in New Hampshire Governor Meldrim Thomson in thupulak khiatna (press release) suaksak a, tua-ah Xmas pen Pasian um lote leh lawki mi, mi dangte biakna tawh kibang lo biakna zuite (pagans) in a zat uh ahih manin Xmas cih zang kei un la, Christmas kammal mah "X" tang dingin "Christ" cih kammal mah na zang un, ci-in a deihna thu journalist-te kiangah na zasak hi.
Xmas i ci zongin Christmas i ci zongin a gen nopna a kibang veve ahi hi. Ahih hangin Xmas ahih kei leh Christmas cih pen Greek, Latin, mikang pau a kizatsak lanlan na hi zaw bek hi. I Zokam ah zong Jesuh' Suahni ahih kei leh Lungdam Bawl ahih kei leh Lungdam Pawi cih kammah kinei buang ahih manin i Zokam mah zang tangtang zawh le'ng ngaih pen a, khumzaw diak sese bang hi.
X-Mas/Christmas pen Jesuh hong suahni (a ni lian a kitel zawh loh hangin) a phawkna ni ding leh lungdamna tawh i muakna ahih manin a Lungdam Pawi i cih sangin hoh Jesuh' suah ni ahih kei leh Lungdam Bawl mah ci zaw le'ng hoh a ngaih zaw tam bang cih bang zong ngaihsuthuai hi. A pawi pen a thupi zaw hi loin eite gumpa ding leh honpa dingin a van tokhom nusiatsanin kiniamkhiatna tawh a hong pai-in ganbuk sungah i Topa Jesuh' suahni genna in zang zaw le'ng bang a ci zaw tam? Tua hileh Christmas vs X-Mas kinialna ah buai sese kisam lopi-in buai kisam lo pah zaw ding hi.
Mi dangte cih danin Christmas ahih kei leh X-Mas i ci zongin buai luatna ding om lo hi. X-Mas cih kammal zangte zat dan va zakdah pah zong lungsim neu vai luat banah a khiatna a bul leh a bal i theih lohna leh i tawta lungsim i lahkhiatna hi zawsop ding ahih manin kidophuai mahmah leh kilawm hi.
References: Wikipedia; Blog Dictionary.com and Ligonier Ministries
A kaikhawm: Thang Khan Lian
No comments:
Post a Comment