BIAKNA LEH POLITICS A KHEN DAN I SIAM KEI LEH COLONIALISM LEH IMPERIALISM GALVAN LAUHUAI PEN SUAK THEI ZAWSOP HI
Biakna hangin Europe ah galpi kum 30 sung Protestant leh Roman Catholic 1618-1648 kikal a kidona hangin mihing 8 million kiim Thirty Years War or Religious War a kici ah na sihlawh piikpeek khin ngei uh a, biakna leh politics kigawmkhopna hangin Christian leh Christian kilomthahna (massacre) lak panin a nasia pen hi ding hi. Hih gal beisakna dingin Westphalia khuapi Osnabrück leh Münster ah May leh October 1648 in kilemna dingin khawmpi peace conference kici na nei uh a, October 24, 1648 in Westphalian sovereignty concept bulphuh in modern international system (tu in international law a kici) kici Westphalia Treaty hong piang hi.
Westphalia Treaty hangin gam khempeuh in thuneihna sangpen nei (sovereign) kim ciat uh a, gamgi kician nei tek ahih manin kuamah in gamgi keek in, kuamah ukkhum thei lo uh hi. International law leh sovereign law or concepts kicite pen biakna dan tawh kituak ngitnget den a, Thu Hilhkikna (Deuteronomy) 19:14 sungah, "Topa na Pasian un na neih dingun hong piak leitang tungah note’ kep ding na gamhluahna sung uh-ah khanglui mite in a phuhsa na vengte’ gisuang na khin kei ding uh hi," ci-in Pasian' genna leh Paunak 22: 28 sunga, "Na pu na pate’ phuhsa gisuang cikmah hunin khin kei un," a cih tawh sovereign law na kituak mahmah diak se bang hi.
Pope Urban II in 27 November 1095 AD in a thugenna ah biakna leh politics na gawmkhawm a, Holy Land (tua hun in Palestine gam) tengah a teeng tualsuakmi Muslim mite khut sung panin lakkiksak ding hi cih na tangkopih hi. Hih thu hangin 1095 – 1492 AD kikal kum 200 dektak mahmah biakna hanga gal kidona tatsat loin na piang a, hih hun sungin CRUSADES kici kua vei tak Holy Land lakkikna dingin Palestine gam Christian ten a sim hangin la zo tuan lo uh hi (tawlkhat sung kikal lakzawh hun bel om zel).
Crusades war hangin mihing 1.7 million panin 6 million kikal bang kithat dingin kituat hi. Ahih zongin a ngimna bulpi taktak West Jerusalem sunga om Solomon Temple a kisuksiatna mun nangawn tu dong kilakik zo tuan lo a, tua mun ah Islam biakna zuite mun siangtho pen Al Aqsa Mosque leh Dome of The Rock kici Temple of Mount huang sungah ding veuvau lai veve hi.
Pasian in Moses tungtawnin Khaldea mite teen'na Ur khuami (tu hun in Iraq gam-a om) Abraham' tungah a kamciamna bangin gam a ciamna leitang luahte pen tua hun in biakna (religion) kician a om ma, Pasian khat bek om hi cih upna bulphuh (monostheism) biakna Abrahamic religions - Judaism, Christianity leh Islam a om ma-in milim biate, meihal biakna ah a ta ngekte uh a zangte, ganhing tawh mawhna bawl, paktatna a lim zat mahmah Hit, Jebus, Perez, Amelek, Girgash leh a dangdang mite teen'na mun hi a, amaute ngeina leh biakna a zuih lohna dingun thah dingin phalna na pia mah hi.
Ahi zongin Abrahamic religions lakah kihel Islam biakna zuite leitang khempeuh tu hun in aana tawh suhsak ding cih mawk pen international law tawh a kituak loh banah LST tawh zong kituak dingin uphuai lo a, Thuciam Sawmte lakah a kihel, “Mi na that kei ding uh hi," cih leh "Na vengte uh inn na deihgawh kei ding uh hi. Na vengte uh zi hitaleh, ama nasempa hitaleh, ama nasemnu hitaleh, ama bawngtal hitaleh, ama la hitaleh, na vengte a’ ahi na khat peuhpeuh na deihgawh kei ding uh hi,” (Paikhiatna 20:13, 17) cih tawh kituak vet lo hi.
Israel kumpi lak panin gamkeek a hat pen leh lawhcing pen David nangawn in Samaria mite na vatmai loin tui tawi mi (water carrier) dingin na zang hi. A tapa kumpi Solomon' sih khit nungin Northern Isreal leh Southern Israel kikhen pah in kibalkeek a, ama zalaih Jeroboam leh Rehoboam cihte khit a sawt loin Israel Kingdom kici leitung ah na beimang ziau pah hi. Israel Kingdom a om hun lai pekin tu hun in Palestine mite pu leh pate teen'na ding Israel leh Judah kumpite in na laksak khin ngei buang lo uh hi.
Palestine mite leitang khempeuh suhsak ding cih ngaihsutna pen Zionist hawkish leh white supremacists, evangelicals mite ngaihsutna hi bek a, LST sunga, “Topa na Pasian un na neih dingun hong piak leitang tungah note’ kep ding na gamhluahna sung uh-ah khanglui mite in a phuhsa na vengte’ gisuang na khin kei ding uh hi," ci-in Thu Hilhkikna 19:14 sungah Moses in Judahte a thuhilhna tawh zong kituak loin na kitukalh hi.
Israel mite kum sawmnih sung sal in a kipuak kawikawi khit 722 BC kum in Northern Israel gam Assyria kumpi Sargon II in Northern Israel Kingdom state capital Samaria khuapi kum thum sung a umcip (siege) khit nungin (LST sunga Kumpite Masa leh Nihna leh Khang Thangthu Masa leh Nihna na sim in) Shalmaneser V in Samaria khuapi la-in susia dikdek hi. Tua khit nung Israel mite pen sila, peemta leh galtai mite hi den uh a, August 30, 70 AD in Roman Empire a lehdo manun Roman General Titus in Jerusalem khuapi sim a, Jerusalem khuapi-a Solomon' Temple a nih veina dingin susiatsak dikdek hi. Tu in Solomon' Temple kicihna mun ah Judahte adingin mun siangtho pen Kahna Baang (Wailing Wall) bek dinggaw gega bek hi. Solomon' Temple masa pen (Hebrew: בֵּית־הַמִּקְדָּשׁ: Beit HaMikdash) 587 BC pekin Nebuchadnezzar II in na suksiatsak hi.
Galpi Khatna hun in Allied Forces ten Nazi tawh kipawl Ottoman Empire hong zawh ciangun Judahte leitungah leitang nei loin om in, midangte sila in a omcip ding a phal lo British politicians Walter Rothschild, Arthur Balfour, Leo Amery leh Lord Milner in a gelh uh Balfour Declaration kici 2 November 1917 in 1902 - 1905 British Prime Minister len leh British Prime Minister David Lloyd George' nuai-a Foreign Minister len Conservative Party politician Arthur James Balfour in Balfour Declaration ah thukimna suaikai hi.
Balfour Declaration sungab British government in Palestine gam-ah Judah mite ading "national home" a gupna leh Jewish homeland bawlna dingin Palestine mite civil rights leh religious rights, a rights omte (existing rights) uh leh political status khentuamna leh deidantuamna (prejudice) nei loin a nawngkaisak khak lohna dingun a gupna thu pulak hi. Palestine mite leitang leh political status leh rights omte suksak loh ding cih ahi hi.
Galpi Nihna ah Hitler' Nazi galkap ten Holocaust ah Judahte 6 million kiim hong lom thah tak uh ciangun leitung bup-a Christian gamte leh gam tuamtuam ten Judahte hehpih leh lainathuaisa in, UN hehpihna tawh Judahte gam ding May 14, 1948 in kibawl sak a, West Bank, Gaza Strip leh East Jerusalem sung teng Palestine mite leitang dingin khensatin international law leh international Treaty tawh thukimna hong piang thei ngawngaw hi. Ahi zongin Palestine mite leitang leh inn leh lo taanlawh tul za tampi om uh hi. Hitler amah leh amah a kithahna dingin a bukna dum sung Berlin khuapi sunga Hitler' bukna bunker va buluh, Israel gam modern history ah sovereign state hi a ciamtehsak masa Soviet Union' (Russia) hi a, Holocaust nasiat penna Auswitch ah Judahte 1.67 million kiim kithahna mun a va hunkhia zo zong Russia galkapte mah hi.
Israel in UN leh leitung bup hehpihna tawh a gam ngah tu hun in Zionist hawkish politiciante leh nitumna gam-a conservative politicians pawl khatte in political support leh votes ngahna ding a ngimna uh leh Judah gam makai Zionist hawkish ten 1948 panin gamkeek hong kipan pah uh a, international law palsat in UN in Palestine mite leitang dingin a sehsak khitsa West Bank, Gaza Strip leh East Jerusalem sim pah uh ahih manin gal hong piang kik pah hi.
Judah ten West Bank, Gaza Strip leh East Jerusalem ah international law leh human rights palsat in hih munte ah illegal settlements ban bawl behbeh uh a, Palestine mite inn ban suksiatsakin, a lom thahthah den ban uh-ah, international law thukham palsat in ukkhum (illegal occupation) lai manun leitung bei dong Judah leh Palestine mite buaina veng ngei lo ding bang liang hi. Hih bangin tu hun dong gamkeekna leh galkap thatang hatna tawh ukkhumna (colonialism leh imperialism) pen CRUSADE WAR thak tawh kibang hi.
Zawh zawh thu tawh aana zangin a ut tengin gamkeek den leh leitung ah kilemna om ngei lo ding a, sisan naisan luan'na kang ngei lo ding a, innmun lomun kician nei thei kuamah leitung ah om lo ding a, sisan naisan luang den ding hi. Tanglai hun in kumpi khatin a ukna leitang teng ko gam hi ci mawk leh Assyrian Empire, Babylonian Empire, Persian Empire, Roman Empire, Ottoman Empire, British Empire cihte amau hat lai-in a ukna leitang teng ko aa hi hong ci mawk leh leitung ah suahtakna ngah gam kici om lo ding hi. Biakna bulphuh in gup i neih leh thuman leh international leh sovereign law mah tawh gup kisam ta hi. Bang hang hiam cih leh Joshua' hun bangin kum zalom 21 hun gamkeek hun, galkap thahatna tawh gamdang ukkhum (colonialsm and imperialism) hun hi nawn lo hi.
Colonialism leh imperialism pen Pasian' geelna leh deihna bulpi na hi masa leh thukham omsa khempeuh a bukimsak ding leh leitung mawhna gumkhia dingin a van tokhom nusiatsan in hong kumsuk Jesuh in kum 33 sung Judea gam hong vak lai-in tua kiim teng a ukkhum Roman Empire lehdona ding thu kam khat beek a gen banah a nungzuite leh Sawktak dangte in na tangkopih lua ding uh hi. Colonialism leh imperialism pen Pasian' geelna a bukimsakna ding hi zen leh Adam leh Eve panin luahsuk mawhna (original sin) i luahsawn mihingte gumkhia dingin singlamteh tungah Jesuh hong si dihdih lo ding a, Israel mite suahtakna dingin Roman Empire dona ah na makaih lua ding hi.
Tua bek hi loin Jesuh' in Mual Tung Thuhilhna ah, "A lungnem mite in Pasian’ ciamsa leitang ngah ding uh ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi. Midang a hehpih mite tungah Pasian in hehpihna pia ding ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi. Kilemna ding deihin a hanciam mite in Pasian’ tate cihna ngah ding uh ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi," ci-in Matthai 5:5, 7, 9 sungah na ci het lo ding hi.
Tua bek tham loin Jesuh in, "Moses Thukham leh kamsangte’ thuhilhnate a phiat dingin hong pai hi, ci-in hong ngaihsun kei un. Tuate a phiat dingin a hong pai hi loin, amaute’ hilhna a kicingsak dingin a hong pai ka hi zaw hi... Ahi zongin ke’n note kiangah kong genin-ah: Na galte uh na it un la, no hong bawlsiate adingin thu na ngetsak un. Tua hileh vantungah a om na Pa uh tate na hi thei ding uh hi. Bang hang hiam cih leh amah in mihoihte le misiate tungah a kibangin ni taangsak khawm a, a gamtat phate leh a gamtat siate tungah zong a kibang mahin guah zusak khawm hi," (Matthai 5:17, 44-45) a cih banah Jesuh in, “Na Topa Pasian na lungsim khempeuh, na nuntakna khempeuh, leh na pilna khempeuh tawh na it ding hi, cihna ahi hi. Hih pen a masa pen, a lianpen thukham ahi hi. A nihna pen a masa mah tawh kibang a, nangma pumpi na it bangin na vengte na it in, cihna ahi hi. Hih thukham nihte tung panin thukham dang khempeuh leh kamsangte’ thuhilhna khempeuh a hong meengkhia ahi hi,” ci-in Matthai 22:37-40 sungah na ci het lo ding hi.
Illegal settlements policies zangin minam dangte leitang suksakna tawh teen'na ding va bawl pen LST tawh na kituak let lo hi cih kimu thei hi. "Leitang tungah amau guak a teng ding dong zahin mi dangte adingin mun khempeuh a bei matengin inn khat leh khat, lo khat leh khat gawmin a la thuah tawntung mite in gimna ngah ta hen," ci-in Isaiah 5:8na ah Pasian in na gen hi. Tua loin Thuciam Sawmte sungah, "Na vengte uh inn na deihgawh kei ding uh hi. "Na vengte uh zi hitaleh, ama nasempa hitaleh, ama nasemnu hitaleh, ama bawngtal hitaleh, ama la hitaleh, na vengte a’ ahi na khat peuhpeuh na deihgawh kei ding uh hi,” ci-in Paikhiatna 20: 17 sungah a gen Pasian hi.
Eima duhhopna, huaihamna leh gitlohna tangtun'sakna leh sepkhiatna dingin LST ei deihna mun teng bek eu khia in deihkaih ding hilo a, a mundangte zong i sim a, i tehkak ding kisam hi. Tua banah tu hun pen colonialism leh imperialism hun lai hi nawn lo hi. Na khempeuh in a hun nei ahih manin a hun tawh kituakin gamtat theih zong kisam leh poimawh hi.
@ Thang Khan Lian #ZUNs
Westphalia Treaty hangin gam khempeuh in thuneihna sangpen nei (sovereign) kim ciat uh a, gamgi kician nei tek ahih manin kuamah in gamgi keek in, kuamah ukkhum thei lo uh hi. International law leh sovereign law or concepts kicite pen biakna dan tawh kituak ngitnget den a, Thu Hilhkikna (Deuteronomy) 19:14 sungah, "Topa na Pasian un na neih dingun hong piak leitang tungah note’ kep ding na gamhluahna sung uh-ah khanglui mite in a phuhsa na vengte’ gisuang na khin kei ding uh hi," ci-in Pasian' genna leh Paunak 22: 28 sunga, "Na pu na pate’ phuhsa gisuang cikmah hunin khin kei un," a cih tawh sovereign law na kituak mahmah diak se bang hi.
Pope Urban II in 27 November 1095 AD in a thugenna ah biakna leh politics na gawmkhawm a, Holy Land (tua hun in Palestine gam) tengah a teeng tualsuakmi Muslim mite khut sung panin lakkiksak ding hi cih na tangkopih hi. Hih thu hangin 1095 – 1492 AD kikal kum 200 dektak mahmah biakna hanga gal kidona tatsat loin na piang a, hih hun sungin CRUSADES kici kua vei tak Holy Land lakkikna dingin Palestine gam Christian ten a sim hangin la zo tuan lo uh hi (tawlkhat sung kikal lakzawh hun bel om zel).
Crusades war hangin mihing 1.7 million panin 6 million kikal bang kithat dingin kituat hi. Ahih zongin a ngimna bulpi taktak West Jerusalem sunga om Solomon Temple a kisuksiatna mun nangawn tu dong kilakik zo tuan lo a, tua mun ah Islam biakna zuite mun siangtho pen Al Aqsa Mosque leh Dome of The Rock kici Temple of Mount huang sungah ding veuvau lai veve hi.
Pasian in Moses tungtawnin Khaldea mite teen'na Ur khuami (tu hun in Iraq gam-a om) Abraham' tungah a kamciamna bangin gam a ciamna leitang luahte pen tua hun in biakna (religion) kician a om ma, Pasian khat bek om hi cih upna bulphuh (monostheism) biakna Abrahamic religions - Judaism, Christianity leh Islam a om ma-in milim biate, meihal biakna ah a ta ngekte uh a zangte, ganhing tawh mawhna bawl, paktatna a lim zat mahmah Hit, Jebus, Perez, Amelek, Girgash leh a dangdang mite teen'na mun hi a, amaute ngeina leh biakna a zuih lohna dingun thah dingin phalna na pia mah hi.
Ahi zongin Abrahamic religions lakah kihel Islam biakna zuite leitang khempeuh tu hun in aana tawh suhsak ding cih mawk pen international law tawh a kituak loh banah LST tawh zong kituak dingin uphuai lo a, Thuciam Sawmte lakah a kihel, “Mi na that kei ding uh hi," cih leh "Na vengte uh inn na deihgawh kei ding uh hi. Na vengte uh zi hitaleh, ama nasempa hitaleh, ama nasemnu hitaleh, ama bawngtal hitaleh, ama la hitaleh, na vengte a’ ahi na khat peuhpeuh na deihgawh kei ding uh hi,” (Paikhiatna 20:13, 17) cih tawh kituak vet lo hi.
Israel kumpi lak panin gamkeek a hat pen leh lawhcing pen David nangawn in Samaria mite na vatmai loin tui tawi mi (water carrier) dingin na zang hi. A tapa kumpi Solomon' sih khit nungin Northern Isreal leh Southern Israel kikhen pah in kibalkeek a, ama zalaih Jeroboam leh Rehoboam cihte khit a sawt loin Israel Kingdom kici leitung ah na beimang ziau pah hi. Israel Kingdom a om hun lai pekin tu hun in Palestine mite pu leh pate teen'na ding Israel leh Judah kumpite in na laksak khin ngei buang lo uh hi.
Palestine mite leitang khempeuh suhsak ding cih ngaihsutna pen Zionist hawkish leh white supremacists, evangelicals mite ngaihsutna hi bek a, LST sunga, “Topa na Pasian un na neih dingun hong piak leitang tungah note’ kep ding na gamhluahna sung uh-ah khanglui mite in a phuhsa na vengte’ gisuang na khin kei ding uh hi," ci-in Thu Hilhkikna 19:14 sungah Moses in Judahte a thuhilhna tawh zong kituak loin na kitukalh hi.
Israel mite kum sawmnih sung sal in a kipuak kawikawi khit 722 BC kum in Northern Israel gam Assyria kumpi Sargon II in Northern Israel Kingdom state capital Samaria khuapi kum thum sung a umcip (siege) khit nungin (LST sunga Kumpite Masa leh Nihna leh Khang Thangthu Masa leh Nihna na sim in) Shalmaneser V in Samaria khuapi la-in susia dikdek hi. Tua khit nung Israel mite pen sila, peemta leh galtai mite hi den uh a, August 30, 70 AD in Roman Empire a lehdo manun Roman General Titus in Jerusalem khuapi sim a, Jerusalem khuapi-a Solomon' Temple a nih veina dingin susiatsak dikdek hi. Tu in Solomon' Temple kicihna mun ah Judahte adingin mun siangtho pen Kahna Baang (Wailing Wall) bek dinggaw gega bek hi. Solomon' Temple masa pen (Hebrew: בֵּית־הַמִּקְדָּשׁ: Beit HaMikdash) 587 BC pekin Nebuchadnezzar II in na suksiatsak hi.
Galpi Khatna hun in Allied Forces ten Nazi tawh kipawl Ottoman Empire hong zawh ciangun Judahte leitungah leitang nei loin om in, midangte sila in a omcip ding a phal lo British politicians Walter Rothschild, Arthur Balfour, Leo Amery leh Lord Milner in a gelh uh Balfour Declaration kici 2 November 1917 in 1902 - 1905 British Prime Minister len leh British Prime Minister David Lloyd George' nuai-a Foreign Minister len Conservative Party politician Arthur James Balfour in Balfour Declaration ah thukimna suaikai hi.
Balfour Declaration sungab British government in Palestine gam-ah Judah mite ading "national home" a gupna leh Jewish homeland bawlna dingin Palestine mite civil rights leh religious rights, a rights omte (existing rights) uh leh political status khentuamna leh deidantuamna (prejudice) nei loin a nawngkaisak khak lohna dingun a gupna thu pulak hi. Palestine mite leitang leh political status leh rights omte suksak loh ding cih ahi hi.
Galpi Nihna ah Hitler' Nazi galkap ten Holocaust ah Judahte 6 million kiim hong lom thah tak uh ciangun leitung bup-a Christian gamte leh gam tuamtuam ten Judahte hehpih leh lainathuaisa in, UN hehpihna tawh Judahte gam ding May 14, 1948 in kibawl sak a, West Bank, Gaza Strip leh East Jerusalem sung teng Palestine mite leitang dingin khensatin international law leh international Treaty tawh thukimna hong piang thei ngawngaw hi. Ahi zongin Palestine mite leitang leh inn leh lo taanlawh tul za tampi om uh hi. Hitler amah leh amah a kithahna dingin a bukna dum sung Berlin khuapi sunga Hitler' bukna bunker va buluh, Israel gam modern history ah sovereign state hi a ciamtehsak masa Soviet Union' (Russia) hi a, Holocaust nasiat penna Auswitch ah Judahte 1.67 million kiim kithahna mun a va hunkhia zo zong Russia galkapte mah hi.
Israel in UN leh leitung bup hehpihna tawh a gam ngah tu hun in Zionist hawkish politiciante leh nitumna gam-a conservative politicians pawl khatte in political support leh votes ngahna ding a ngimna uh leh Judah gam makai Zionist hawkish ten 1948 panin gamkeek hong kipan pah uh a, international law palsat in UN in Palestine mite leitang dingin a sehsak khitsa West Bank, Gaza Strip leh East Jerusalem sim pah uh ahih manin gal hong piang kik pah hi.
Judah ten West Bank, Gaza Strip leh East Jerusalem ah international law leh human rights palsat in hih munte ah illegal settlements ban bawl behbeh uh a, Palestine mite inn ban suksiatsakin, a lom thahthah den ban uh-ah, international law thukham palsat in ukkhum (illegal occupation) lai manun leitung bei dong Judah leh Palestine mite buaina veng ngei lo ding bang liang hi. Hih bangin tu hun dong gamkeekna leh galkap thatang hatna tawh ukkhumna (colonialism leh imperialism) pen CRUSADE WAR thak tawh kibang hi.
Zawh zawh thu tawh aana zangin a ut tengin gamkeek den leh leitung ah kilemna om ngei lo ding a, sisan naisan luan'na kang ngei lo ding a, innmun lomun kician nei thei kuamah leitung ah om lo ding a, sisan naisan luang den ding hi. Tanglai hun in kumpi khatin a ukna leitang teng ko gam hi ci mawk leh Assyrian Empire, Babylonian Empire, Persian Empire, Roman Empire, Ottoman Empire, British Empire cihte amau hat lai-in a ukna leitang teng ko aa hi hong ci mawk leh leitung ah suahtakna ngah gam kici om lo ding hi. Biakna bulphuh in gup i neih leh thuman leh international leh sovereign law mah tawh gup kisam ta hi. Bang hang hiam cih leh Joshua' hun bangin kum zalom 21 hun gamkeek hun, galkap thahatna tawh gamdang ukkhum (colonialsm and imperialism) hun hi nawn lo hi.
Colonialism leh imperialism pen Pasian' geelna leh deihna bulpi na hi masa leh thukham omsa khempeuh a bukimsak ding leh leitung mawhna gumkhia dingin a van tokhom nusiatsan in hong kumsuk Jesuh in kum 33 sung Judea gam hong vak lai-in tua kiim teng a ukkhum Roman Empire lehdona ding thu kam khat beek a gen banah a nungzuite leh Sawktak dangte in na tangkopih lua ding uh hi. Colonialism leh imperialism pen Pasian' geelna a bukimsakna ding hi zen leh Adam leh Eve panin luahsuk mawhna (original sin) i luahsawn mihingte gumkhia dingin singlamteh tungah Jesuh hong si dihdih lo ding a, Israel mite suahtakna dingin Roman Empire dona ah na makaih lua ding hi.
Tua bek hi loin Jesuh' in Mual Tung Thuhilhna ah, "A lungnem mite in Pasian’ ciamsa leitang ngah ding uh ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi. Midang a hehpih mite tungah Pasian in hehpihna pia ding ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi. Kilemna ding deihin a hanciam mite in Pasian’ tate cihna ngah ding uh ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi," ci-in Matthai 5:5, 7, 9 sungah na ci het lo ding hi.
Tua bek tham loin Jesuh in, "Moses Thukham leh kamsangte’ thuhilhnate a phiat dingin hong pai hi, ci-in hong ngaihsun kei un. Tuate a phiat dingin a hong pai hi loin, amaute’ hilhna a kicingsak dingin a hong pai ka hi zaw hi... Ahi zongin ke’n note kiangah kong genin-ah: Na galte uh na it un la, no hong bawlsiate adingin thu na ngetsak un. Tua hileh vantungah a om na Pa uh tate na hi thei ding uh hi. Bang hang hiam cih leh amah in mihoihte le misiate tungah a kibangin ni taangsak khawm a, a gamtat phate leh a gamtat siate tungah zong a kibang mahin guah zusak khawm hi," (Matthai 5:17, 44-45) a cih banah Jesuh in, “Na Topa Pasian na lungsim khempeuh, na nuntakna khempeuh, leh na pilna khempeuh tawh na it ding hi, cihna ahi hi. Hih pen a masa pen, a lianpen thukham ahi hi. A nihna pen a masa mah tawh kibang a, nangma pumpi na it bangin na vengte na it in, cihna ahi hi. Hih thukham nihte tung panin thukham dang khempeuh leh kamsangte’ thuhilhna khempeuh a hong meengkhia ahi hi,” ci-in Matthai 22:37-40 sungah na ci het lo ding hi.
Illegal settlements policies zangin minam dangte leitang suksakna tawh teen'na ding va bawl pen LST tawh na kituak let lo hi cih kimu thei hi. "Leitang tungah amau guak a teng ding dong zahin mi dangte adingin mun khempeuh a bei matengin inn khat leh khat, lo khat leh khat gawmin a la thuah tawntung mite in gimna ngah ta hen," ci-in Isaiah 5:8na ah Pasian in na gen hi. Tua loin Thuciam Sawmte sungah, "Na vengte uh inn na deihgawh kei ding uh hi. "Na vengte uh zi hitaleh, ama nasempa hitaleh, ama nasemnu hitaleh, ama bawngtal hitaleh, ama la hitaleh, na vengte a’ ahi na khat peuhpeuh na deihgawh kei ding uh hi,” ci-in Paikhiatna 20: 17 sungah a gen Pasian hi.
Eima duhhopna, huaihamna leh gitlohna tangtun'sakna leh sepkhiatna dingin LST ei deihna mun teng bek eu khia in deihkaih ding hilo a, a mundangte zong i sim a, i tehkak ding kisam hi. Tua banah tu hun pen colonialism leh imperialism hun lai hi nawn lo hi. Na khempeuh in a hun nei ahih manin a hun tawh kituakin gamtat theih zong kisam leh poimawh hi.
@ Thang Khan Lian #ZUNs


No comments:
Post a Comment