Sunday, 27 September 2020

FACEBOK ZATSIAM DING KISINHUAI MAHMAH HI

 FACEBOOK ZAT SIAM DING KISINHUAI MAHMAH HI

1. Na maan (photo) pen nangma wall ah na post ahih manin "Hoih kei ta le'ng zong maan post zel ni ei," peuh ci daidai se kei in. Nangmah mimal thuneihna ahih manin FB thukham na palsat kei buang leh na maan khat peuhpeuh post theihna ding nangma thuthu hi lel hi. Hong comment ten, "Hoih kei mah ciai liakluak, pial pual," peuh hong cih khum leh lungkim lo lua kisa in na block pah kei phial zongin Unfriend ziau nuam lai ding hi teh. Nang personal account ahih manin FB Community Standard ah maan post teitei ding cih thukhun om lo ahih manin na ut kei leh koih sese kul lo hi. FB kici social media hi bek a, passport hilo hi.

2. "Maan kepna dingin post kik pong zel dih ni ei," peuh cih daldal, dualdual se kul lo hi. Maan kem nuam takpi na hih leh na post ciangin "Who can see this?" cih om a, "Only Me" cih om hi. Maan kem nuam bek na hih leh "Only Me" cih mek ziau zaw lel in la, na lawmte na muhsak nop teng tag in la, ahih kei leh, "Who can see this?" cihna ah na muhsak nop teng min at ziau lel in. Kuamah in na maan hong post in hong cih kei buang leh kisuanglah pipi kawm in post dah lel in. A khasia lua om lo ding hi. Kamsiam val lua leh kiniamkhiat val lua zong muinam tuam beek lo hi.

3. Nungak/tangval/zong lai/koppih nei nai lo na hih leh na lawm it nu/pa na itna thu peuh gelh in, post nuangnuang den se kei in. Na post sangin messenger/message panin khak lel in. Ahih kei leh messenger in hopih (call) in la, na itna, na ngaihna thu 24/7 in na gen zongin na FB account hong kiblock sak peuhmah lo ding hi. Na lawm ngaihnu/pa itna thu leh na kinap (kiss)/kawina maan khawng peuh uh post kha kei in. Zuthawl kilup khinsa, kikham khin (be-throttled) na hih buang kei uh leh ki-it kingaihpih peuhpeuh tawh kiteeng kha ding cih 100% om lo hi. A kiteeng khinsate nangawn a kikhen om thei lai hi cih mangngilh ke'n la, nang leh nang FB ah kizuakin, kiminsiasak kidaisak tawm sese kei in. A kikheel ciangin na mindai khin ding hi. Van zatsa nate ki-am lua nawn lo hi cih phawk in.

4. Maan (photo) kilawm lo (XXX pictures) khawng peuh post kha kei in. Na sisan hat lam hong hong theipih a, hong pakta sangin hong mullit leh hong lipkhap tam zaw ding hi cih mangngilh kha kei in. Na muhnop teta teitei a, na kep nop tentan leh nang ki-et ziau lel in la, na post ciangin "Who can see this" mek in, "Only Me" cih mek in la, tua danin kem zaw in. A val lua na post niloh leh FB thukham palsat na hih manin na FB account hong kikhak (deactivate/blog) sak thei lai hi cih thei khial kei in.

5. Na FB sunga na lawm maingap mahmahte ahih kei buang leh a maan postte uh-ah "Thau lua teh", "Tom lua teh," "Gawng lua teh", "Vom lua teh", "Limci lua teh," khawng peuh va ci kha kei in. Nang na gawn' manin amah a thau sa na hi bek a, nang na thau manin amah a gawng a sa na hi lel a, nang na saan' manin amah a tom a sa na hi lel a, nang na ngo manin amah vom a sa na hi kha lel ding hi.

6. Kei FB account hi ven ci-in kineihsakpih bawl lenlan in na guaktang/tanguak leh a mi' muhna panin kilawm lo zah dingin na ut teng peuh post kei in. Tua banga kilimci sak (nuam) lua na hih leh guaktang in khualak ah vak lecin zong phamawh lo hi (police ten mihai hong sa-in hong mat kei buang leh). Tua banga mi dangte in limci hong sak ding ut tentan na hih leh tua nu/pa va kimuhpih in la, na lah nopna mun teng va laklak zaw lel in. Na pumpi pen nang neihsa ahih hangin mi' muh theihtheih dingin van zuak bangin zuakzuai daidai se kei in. Gamtat khuahei kilawm lo (unethical) ahih banah Khristian ngeina tawh zong kituak lo hi.

7. Mi dangte phattuampih theih ding ahih kei buang leh na hawhna na ciahna, na zinsuk na zintohna thu khawng peuh Group khawng peuh ah va post daidai se kei in. Hong theihpih nuam dinga na upmawh teng tag ziau in. A tag ding dan na theih kei leh zong na thugelh a tawpna ah - With: ci-in na muhsak nop teng min gelh ziau zaw in.

8. Advertise Group ahih kei buang leh Group Account khawng peuh ah na meh lim nono mehte, nek lim nono nekte thu leh maan khawng va post sese kei in. LST thu zong a post nop leh Pasian thu tawh kisai post nading group tampi tak om hi. News Group khawng peuhah va postpost niloh kei in, a sim mel na om khol lo ding uh hi. Group Account-te na post ding ciangin lim takin a min en masa in la (a kisap leh Group information/guides and rules/regulation cihte sim masa hamtang in), tua khit ciangin a kilawm a kituak bangin thu post in. Na tawta lam va pulakhia niloh kei lecin zong hong thei khinsa teng zong hun khin zo hi.

FB zatsiam zong pilna khat mah hi cih mangngilh kha kei in. Na thu post leh na comment piak in na lungsim puakzia pholak hi.

✍️ Thang Khan Lian

No photo description available.

HUMPINELKAI LEH NAUPANGNO KHAT TANGTHU

 

HUMPINELKAI LEH NAUPANGNO KHAT TANGTHU

Ni dang lai-in ganhingte' kumpi gam (animal kingdom) ah gialkialna lianpi kialpi bangin tung tung hi. Humpinelkai in a an dingin ganhing dangte bat mat in, a balzan khit ciangin a neknekna manin a nuntakna uh humpi in a laksak khak ding a lauhna hangun ganhingte a phun leh a lehnan' (confront) ngam kuamah om lo uh hi.
A tawpkhong in humpi cih loh siah gahingte kumpi gam-a teng ganhing dangte in kimuhkhawmna (meeting) khat hong nei ngeingai uh a, humpinelkai sikbawm (iron cage) sung khatah a khum ding zia ngimna khat tawh thukimna hong nei thei ngawngaw uh hi. A ngimna bangun hong semkhia thei takpi uh a, sikbawm sungah humpineikai hong khum in tawh (key) kam khumin khumbit zo uh a, a nipi kal-a sim tua sungah humpinelkai bangmah pia loin khumcip uh hi.
Tua leh ni khat, humpinelkai kikhumna kiangah naupangno mun cih gam cih teng pheklek in a vak kawikawi khat hong vak a, hong tuak kha hi. Humpinelkai in tua naupangno kiangah, "Hong hunkhia ta peuh in boihboih aw...," na ci hi. Ahih hangin tua naupangno in hunkhia nuam pah lo hi. Humpinelkai in khitui luang liangin a hutkhiatna dingin kunh ngaungau ahih manin naupangno in zong tua humpi lainathuai hong sa a, ahih hangin, "Thu khat na hong ciam masak leh kong hunkhia bek ding hi. Tua sikbawm sung panin ka hong khahkhiat khit ciangin hong petlum kei ta peuh in," ci hi. Humpinelkai in naupangno a petlup lohna dingin a kamciam khit ciangin naupangno in hunkhia hi.
An leh tui ngawl in a kikhumna sikbawm sung panin humpinelkai hong pusuahkhiat theih ciangin naupangno kiangah lungdam ko a, naupangno in a nasep hoih maban a kim in (in complete) a sep bukim dong sem suak dingin nget beh lai hi. Koi ci nget hiam? Naupangno in humpinelkai' gilkialna a thoihna dingin amah mah hingtang in humpi an dingin a kipiakna dingin kalh hi. Naupangno in a hutkhiat ma-in a thukimna uh humpi kiangah genpha kik a, "Bang hangin nang tungah na hoih nang tungah hong bawlsak napi-in tu-in a sia tawh nang hong thukkik sawm mawk na hi hiam?" ci-in dong hi.
Humpinelkai in, "Boihboih aw, tu hun i leitung nuntakna pai zia pen na hoih lote na hoih tawh kithukkik a, na hoih i sepkhiatnate na hoih lo (gitlohna) tawh hong kithukkikna mun leh hun hi ta hi," ci-in dawng hi.
Hun sawtpi thu kituh in a kinial (debated) khit nungun humpi leh naupangno in na hoih i sepkhiatte a hoih lo tawh kithukkik a, na hoih lo i sepkhiate a hoih tawh kithukkik mah hiam cih thu a khensat ding leh kipsak (confirm) dingin ganhing thum a thu hamsa uh thukhensakna bawlsak dingin thukimna hong nei ta uh hi. Thukhenna a bawlsak ding ganhing thumte in na hoihte a hoih lo tawh kithukkik a, na hoih lote a hoih tawh kithuk mah hi ci-in a kipsak kim uh leh humpi in naupangno balzan in netum ding a, a kipsak kei uh leh a suahtaksakna dingin thukimna hong nei ta uh hi.
Tua leh, thukhen dingin ganhing masa penna dingin keel in hih bangin thu hong khen hi: "Humpi' thugen pen thuman mah hi a, na hoih i bawlte a hoih lo tawh hong kithuk kikna mun hi. Tua dingin keima tuah thu gentehna hi pah hi. En in... ka ekte lokho mipa in eklei dingin zang a, lei hoihna za dingin zang napi-in a khaicite hong pokhiat ciang leh a lak ciangin ka ek panin a ngah khaici kungte leh gahte ka nek ding cikmah in hong phal ngei vet lo hi. Mihingte in ka ekte eklei dingin a zatna panin a khaici pokhia leh gahte ka nek khak ding hong kham den uh hi," ci hi.
Humpi in naupangno kiangah, "Keel' thugenna pen thuman hi a, 1:0 hi ta hi," ci-in a hate gawi puak gamgam ta hi.
Naupangno zong cimawh kisa-in ui kiangah hong pai-in ama lamah pangin thukhen dingin hong cial hi. Tua leh ui in, "Lawm aw, na hoih i sepkhiatnate a piak kikna dingin a hoih lo tawh hong kithuk takpi mah hi. En in, sa bengin a kikuan ciangin cik leh nawng lak, kiak leh singbuk lakah sa hawlin ka tai kawikawi lam mi khempeuh in thei khin hi. Sa a kimat theihna dingin ka hanciam theih zah leh cihtakna siit loin ka huh hangin sa a kimat ciangin kei' thaman dingin a sate hong kipia loin a guh bulomtang teng bek ka ngah hi. Tua bek hi loin, zan ciangin galvil dingin inn pua-ah hong kikoih a, meihal biak piakna dingin tuuno a kizat bangin gutate' khutlum leh thautang thuak ding leh thang antah ding bang bekin hong kizat hun om lai hi," ci hi.
Humpinelkai in ui' thukhenna thukimpih mahmah a, a mukte liakin a ha a gawi puak guapguap kawmin naupangno kiangah, "Tu-in 2:0 hi ta a, kaam (chance or opportunity) khat bek na nei lai hi," ci hi.
A thum veina thukhen dingin sumkuang hong tuak kha uh hi. Sumkuang' kiangah a thu hamsa (problem) uh hong koh khit ciangun sumkuang in hih bangin hong gen hi: "Kong dawn'na kong piak ma leh ka thukhenna ka pulakkhiat ma-in na kinialna uh koi lai panin hong kipan a, i vekin a bul ah a ciahkik masak phot kisam hi," ci hi. A thum un a kinialna uh a kipat cilna mun ah va pai uh a, naupangno in a tangthu a bul a bal in a mun panin a suut khit ciangin sumkuang in naupangno kiangah:
"Humpinelkai na muh cil in koi ah om hiam?"
ci-in dong hi. "Sikbawm sungah om hi," ci-in naupangno in dawng hi. Sumkuang in, "Sik bawm sungah lut phot o leh," ci-in humpinelkai kiangah a gen bangin humpi lut pah buat hi. Sik bawm sungah humpi a lut khit phetin sumkuang in naupangno kiangah, "Tua hun in a sikbawm kikalh maw kikalh lo..." ci-in dong hi. "A sikbawm kikalh a, humpi tua sungah awkcip in pusuak thei loin awkcip hi," ci-in naupangno in dawng hi. Tua leh, sumkuang in thakhat thu-in tua sikbawm a tawhtang (key) tawh kalh khumin a kampha a suahsak naupangno kiangah, "Tu-in lungnuam in pai ta ni. Gen beh ding thudang om nawn lo hi," ci-in paipih hi.
Tangthu a deihna (moral): Thu khatpeuh na dawn'na na piak ding ciang leh thukhenna na bawl ding ciangin a tangthu kipatna a bul a bal kan masa lopi-in lawp luat manin dawn'na ahih kei leh thukhenna bawl khum kei in. Keel leh ui in a thukhenna uh pen naupangno leh humpinelkai' kinialna kipatna bulpi telcian loin amau thuakna pansan uh a, ahih hangin a man lopi-in naupangno' tungah zangin thukhen uh hi. I va tuah khak ahih kei leh i va kigolh khak lohna hun leh thupiang leh dinmun khatpeuh ah mite' thukhenna leh thugen ziate i va up khit pah khak ding kidophuai mahmah hi. Vukkhal ahih kei leh khuigep;khuainun (ice or wax) tuisuak sak napi buannawi kimlai suangtum bangin a khauhsak pen i tung sunni (sun) mah hi cih i mangngilh loh ding kisam hi. Thupha na tuahte zawhthawh thu zangin thusia leh gitlohna tawh na thukkik leh samsiatna ahih kei leh kamsiatna na tuak peelmawh hun hong tung veve ding hi.
✍️ Thang Khan Lian #ZUNs
No photo description available.

TEDIM BANG CIHNA HIAM?

 

TEDIM BANG CIHNA HIAM?

New Lamka khua laizangah kumpi lam lian khat a pai suak om a, tua pen Tedim Road kici-in ni sim-a i muh, zing tawh nitak tawh i tot tawntung lam ahi hi. (Behlapna: Tedim khuapi dong ta lampi tung a, India leh Kawlgam kizopna lampi hi)
HIH TEDIM KICI PEN KHUA MIN HI: Chin State sung saklam gamah khua lianpen ahi, Mikang kumpi hun- SDO zum omna hi a, tu-in Township zum omna hi. Chin State sungah khua a lianpen pawl hi.
TEDIM PEN GAM MIN HI: Tua Tedim khua panin Mikang kumpi hun lai-a SDO in a uk sung, tu-a Tonzang Township tawh kigawm gam teng pen Tedim gam kici hi.
TEDIM PEN PAU MIN HI: Tang lai-in hih Tedim khua-ah Teizang, Saizang, Dim, Khuano, Vaiphei, Zo, Thahdo, Sihzang, Hualngo, Phaileng, Khuangnung (tu ciangin Simte), Gangte, Guite, Losau cih bang kampau tuamtuam a zang mite a kiteen’ khopna, a kihelna panin pau thak khat hong piangin tua pen Tedim pau kici hi. Tedim khua-ah a teng mite pau zat cih nopna hi. Mikang kumpi hun lai-in Kam Hau’ pau a ci uh hi.
TEDIM PEN MINAM MIN HI: Chin State sungah Kawl leh Kala lo buang a gam mite pen Zomi a kici ciat uh hi. Zomi sungah kampau khat kizang taang thei pah nai lo a hih manin Tedim, Falam, Haka cih banga a hong kikhenna sung panin Tedim kampau a zang thei, a thei teng pen Tedimte hong kici hi.
Mikang kumpi in hong nutsiat ciangin tang lai-a Cimnuai ah a piang, puansilh nikten a kipan nop ni, dah ni-a tat dan kibang, man leh mual donga ngeina kihual zaw diak, Sialsawm leh Khuado pawite, gal aih sa aih dante nangawn a zang khawm, a nei khawm thei mite pen Kawlgam bekah hi nawn loin India gam sung, Bangladesh gam sung leh leitung mun tuamtuamah i om tak ciangin Zomi Tedimte cih pen kuamah in khahsuah loin i len kim ciat hi.
Tua bang minam kician leh kip khat i hih manin Tedim gam Khuadai-a om Pa P. Kham Do Nang in hih bangin la a phuak hi:
Dimtui ta cia sing lel vangthang,
Gam zaang kil bang i khan khawm nuam,
I khan khawm nuam e.
I khawl khawm a, i ho dam nuam e,
Tun min zua min i lawh khawm,
Tua mahmah nuam e, tua mahmah nuam e.
Rev. Khup Za Go (Nipipaak, August 1996, New Lamka, Churachandpur panin a kiteikhia leh 2004 kum in sia in a khet LEIVUI PANIN cih laibu Khawk Nihna “Gen Leh Gelh” article 77. Tedim Bang Cihna Hiam cih laimai 300-301 kikal ah a tuan’sak kik panin hong kila sawn ahi hi).

ZOMI CIH CIANGIN

Zomi cih ciangin:
Zo ngeina limtak lenin, puahin, kipsak hi.
Zo pau limci sakin, khangsak hi.
Zo lai bulbawlin mai nawtsak hi.
Zomi cih ciangin:
Zogam it in, khual hi.
Zo la phuakin, sa hi.
Zo heisa hahin, etlawmsak hi.
Zomi cih ciangin:
Zo min phuakin, thangsak hi.
Zo puan silhin, kizem hi.
Zo nik tengin, kalsuan hi.
Zo Minam Ni phawkin, tang hi.
Zo Kum Thak bawlin, Khua do hi.
Zo suan Zo note pantahin, don hi.
Zomi cih ciangin:
Zomi in Pasian’ lim leh mel hi,
Zogam in Pasian’ khutma hi,
Ci-in Pasian umin, mi dangte a it hi.
Rev. Khup Za Go (Dec. 22, 1983 ni-in a gelh Zo Aw Vol. I, No.3, July-Sept. 1985 laimai 18 pankiteikhia leh 2004 kum in LEIVUI PANIN cih a laibu bawl Khawk Nihna “Gen Leh Gelh” article 15, laimai 167 ah a tuan’sak kik panin hong kila sawn ahi hi).

ZOMI-IN KA SUAK HI

Zomi-in ka suak hi,
Zomi-in ka nungta hi,
Zomi-in ka si ding hi cih thu,
Kam dimdim tawh i kikopih hangin,
Dalpau lasakna tawh i gualnoppih hangin,
Laibu leh thukizakna ci tengah i kuih hangin,
Zomi leh Zogam in a phattuampih ding,
Mizawng leh gentheite in a phattuampih ding,
Khua lian leh khua tate in a met lawh ding,
Sepna i neih kei leh:
A ging thei zam leh khuang ahi zongin,
A kitum thei daltuah leh daktal ahi zongin,
A kimut thei tamngai leh pengkul ahi zongin,
Tawh a kibang i hi ding hi.
Rev. Khup Za Go (Zo Aw, Vol. I No. 3, July-Sept laimai 22 pankiteikhia leh 2004 kum in LEIVUI PANIN cih a laibu bawl Khawk Nihna “Gen Leh Gelh” article 16, laimai 167 ah a tuan’sak kik panin hong kila sawn ahi hi).
(Tedim i cih khua min, gam min leh pau min bek i genna hi loin ethnic ahih kei i tribe - minam min hi a, Myanmar government nangawn in Kawlgam sunga 135 distinct ethnic groups om hi ci-in official recognition pia-in a ciamtehna sungah Chin ethnic group tuamtuam 53 om hi ci-in official recognition in a ciamtehna sunga kihel minam min khat hi. Zomi i cih ciangin Zo suan minam tampi takte genna – zaipi a huam i minampi (nation) min i genna hi a, Zo suan sunga ethnic groups tuamtuam omte genna minpi hi. Ethnic group leh nation cih a kibat lohna khensiam ni. Ngaihsutna khuak a nei khempeuh in ciamteh in mangngilh nawn kei ni. - Thang Khan Lian)
Image may contain: 1 person, close-up
Image may contain: mountain, sky, nature and outdoor
Image may contain: one or more people, text that says "ZOMI NOW ALL TOGETHER"
Image may contain: one or more people and people standing, text that says "Zomi in ka piang Lemi in ka nungta Lomi in ka si ding"