Wednesday, 6 September 2017

CATEGORY 5 A HAT HURRICANE IRMA IN US NAWK THEI DING

CATEGORY 5 A HAT HURRICANE IRMA IN US NAWK THEI DING
Sept. 6, 2017: Hurricane Irma kici pen huihpi hat mahmah Category 5 a hat hi a, naikal khat in 298 km/hr (185 m/hr) a hat huihpi hi a, Atlantic hurricanes lak panin a hatpen a kiciamteh ahi hi. Irma in Leeward Islands nawk ta a, Florida, US zong nawk dingin ki-ummawh hi. Kam uang val lua ten bel Irma banga huihpi hat om nai lo hi ci uh hi. Ahih hangin Colorado State University a hurricane expert Phil Klotzbach in Irma zah a hat Atlantic huihpi (storms) nga vei om khinzo a, 1935 kum in a min nei/kiphuak lo (unnamed) Labor storm kici ziau, 1980 kum a Allen (1980), 1998 kum a Mitch, 2005 kum a Rita leh 2005 kum a Wilma zong Irma zah in hat hi ci hi.
University of Miami a hurricane researcher Brian McNoldy in, "Hih banga huihpi hat lists pen tawm hi, Bang hang hiam cih leh tua bangin a hat theihna dingin kiim leh kiang (environment) a bukim kisam hi. Irma bangin huihpi a hat theihna dingin tuipi golte thukna mun a tuilumte in a tui lumte gas bangin lengsak in, huih a phei lam in a len'sak ahih kei leh a hatna leh a san'na lam ah a lengna laih in huihpi a piangsak kisam a, huihpi a pian'sak khit ciangin lei lam nawk in a len kul hi. Hih bang teng hong piang khit ciangin huihpi hat mahmah piang thei pan a, tu-in na khempeuh Irma huihpi piangsak dingin nasem hi," ci-in Live Science-te kiangah gen hi.
A tunga huihpih hat a piang theihna ding a kisam khempeuh pen Atlantic kiim ah Category 5 a hat kum zalom 20 a kipanin 35 vei tak na nung ta hi ci-in Munich Re a meteorologist leh reinsurance company a sem Mark Bove in ci hi. Categogy 5 a hat hurricane min gen/phuah loh (unnamed hurricane) in 1924 in Cuba na nawk hi. Category 5 a hat Pacific leilu-nitumna lam ah a om mengmeng lohna pen hih kiim pen lum a, tuipite kihong (open ocean) ahih man hi ci-in McNoldy in ci hi.
Atlantic hurricane hatpen kiciamteh lak ah 1980 kum in 190 mph (306 km/h) a hat Allen hi a, Irma zong Allen zah in hat kha dingin ki-ummawh hi ci-in Klotzbach in Live Science-te kiangah email in gen hi. Atlantic luipang, tuipi geikuam (basin) ah Category 5 hurricane nung kum in Matthew kici in na nawk a, Atlantic luipang kiim Category 5 a hat Hurricane Felix leh Hurricane Dean in 2007 in a nawk khit adingin Matthew a masa pen ahi hi. "Kum khat khit kum khat zawh tuipi leh leitung a tuam huih leh meii, van awngthawl sung huih (atmosphere) in a ngeina bangin na piangsak thei lo ding hi ci-in McNoldy in climate change hangin huihpi a piang vatvat theihna ding gen hi.
Hurricane huihpi ten Category 5 in leitung a nawk ding pen baih mengmeng lo a, Matthew zong Category a hat hi napi lei a nawk dingin hatna kiam suk hi. A nunung pen dingin 1992 in Category 5 a hat Andrew in US na nawk a, South Florida kiim teng nuaisia gawp ngeeingei hi. Andrew pen huihpi hat ahih hangin huihpi neu (small storm) hi a, Florida nisuahna lam a nawk in tui lum ahih manin a huihpi hatna kiam hi ci-in McNoldy in ci hi.
US gam kum zalom 20 khit nung Category 5 hurricanes in a nawk khate lakah 1935 kum a Labor Day hurricane kici hi a, a hatna pen Florida Keys huihpi tawh kikim a, 1969 in zong Category 5 a hat Hurricane Camille in Mississippi leh Louisiana na nawk hi. Tu-in US nawk dinga kilamen Irma in Peurto Rico a nawk ma-in Category 5 a hat in Leeward Islands nawk a, Florida, US a nawk ciangin hat lo zaw deuh dingin a ki-upmawh hangin bang tan a hat ding hiam cih gen theih nai loh hi. Tu lian in Florida nawk ding hi cih lametna lianpi ahih manin Florida a thunei ten khualzinmite kihepkhiat teitei (mandatory evacuation order) nading thu pia ta uh hi. McNoldy in bel Irma in Florida a nawk ciangin Category 5 in hat dingin ummawh hi.
Irma in leilu-nitumna lam manawh in a nawk zom leh Hispaniola (Dominican Republic leh Haiti tuikulh gamte genna) leh Cuba zong nawk ding a, Florida a nawk ma-in bel a hatna tawm kiam suk ding hi ci-in McNoldy in ci hi. Category 4 leh 5 a hat huihpite pen climate change hangin mailam hun ah piang mun mahmah ding dingin ki-ummawh a, scientists pawl khat in bel huihpi hatpente pen tuipi a lumna hangin a lom (overall; Categogory tuamtuam a hatte a cihna) in tawm tuam dingin um uh hi.
Nung diak a Texas, US nawk Hurricane Harvey pen a hatna Category 4 hi. HURRICANE nam tuamtuamte leh a hatna:
*Category 1: 64-82 knots (74-95 mph) in hat a, lauhuai veve a, siatna piangsak zo ta hi.
*Category 2: 83-95 knots (96-110 mph) in hat a, kihtakhuai mahmah a, siatna lianpi piangsak zo ta hi.
Category 3: 96-113 knots (111-129 mph) in hat a, siatna lianpi
piangsak zo hi.
*Category 4: 114 to 135 knots (130-156 mph) in hatna, siatna lianpi tak zo hi.
*Category 5: 135 knots (157 mph) pan a tung lam a hat huihpi genna hi a, siatna nasia takin piangsak hi.
TORNADOES kici huihpite hatna:
EF-0: 65-85 mph winds
EF-1: 86-110 mph winds
EF-2: 111-135 mph winds
EF-3: 136-165 mph winds
EF-4: 166-200 mph winds
EF-5: 200 mph and above winds
#Behlapna: Irma pen US nawk huihpi lak panin a hatpen a masa hi hong ci a om uh leh a zuausan uh hi cih na ciamteh ta un. Hih hurricane huihpi hat i cihte pen taang lai kum zalom 20 pek panin a nung den hi lel a, climate change hangin hong nasia hi bek hi. Pawl khat in LST tawh mekmat pahpah in, Pasian in a siansuahna ci ngam pahpah tam a, Pasian tawh kihona nei a, Pasian' lungsim leh geelna khempeuh a thei bang keek a pau ngam phelphal Zomite kitam dep hi. Kam keek thei teng gen peuhpeuh up hun hilo a, thupiangsa bang zah vei om hiam cih kan masak huai mahmah hi. Zuau gen kihta lo tam lua ta hi, kidawm vo.
Source: Live Science; http://www.baynews9.com
@Thang Khan Lian @ZUNs

No comments:

Post a Comment