Tuesday, 14 February 2017

VALENTINE'S DAY TANGTHU TOMKIM

VALENTINE'S DAY TANGTHU TOMKIM

Valentine's Day pen khanglui dan leh ngeina (old tradition) hi a, Romante' pawi (festival) Lupercalia kici pen hi, ci-in History.com. ah kiciamteh hi. Romante pawi Lupercalia kici pen February 15 in lei hoihna dinga pawi "fertility festival" a kici lo khohna lam lamsangah Romante' Pasian Faunus (Roman god of agriculture) kici a biakna ni pawi in na zang uh hi. Hih pawi a kizat ciangin pasalte'n singkuang/bawm (box) sung khat panin a lawm (partner) ding uh numeite min ki-at in a kikoihte khat tek va dokin, a lawm dingun a dawh khakte uh tawh kitual vik/luk ngeingai uh hi, kici hi.
Tua bangin box sung panin numei min a dok khak penpen uh kipolhpihin, a tam zawte in a numeite kiten'pih uh hi. Hih bang pawi pen Christian thu-upna hong kipat cil dong na kizang toto a, pawi siangtho lo, Christian vai hilo hi, ci-in kum zalom AD 5 in Pope Gelasius in na phiat a, February 14 pen St. Valentine's Day ci-in zat dingin a pulak mah bangin tu dong a kizang toto hong suak hi.
The Canterbury tangthu leh la (poet) gelhsiam Mikangte' Medieval English Poet Chaucer kicipa pen Valentine's Day kizatna hong piangkhiasak taktakpa hi, a ci zong om hi. Tangthu leh tuanthu (history) suakta takin pawl khat na gelh a, a la gelhte ah a mi' min leh mi zatte (poetic characters) pen tuanthu sunga thuman leh thupiang thutak vive (real-life historical events) hi a, a laigelh simte in lamdang sa mahmah uh hi.
Chaucer in a la (poem) 1,375 a gelh ma-in Valentine's Day ciamtehna (record) diktak leh a man bangmah na om lo a, Foules kicite in British parliament ah St. Valentine' annek khawm pawi (St Valentine's feast day) pen amau gamte' ngeina ah kihelna panin kingaihna (courtly love) a pian' ni hi, ci-in na ciamteh hi. Chaucer in a la gelhna ah Feb. 14 pen vasate'n a koppih ding uh a zon' ni uh hi, ci-in a lai gelhna ah hih bangin na gen hi: ...February 14 as the day of birds coming together to find a mate. “For this was sent on Seynt Valentyne’s day / When every foul cometh there to choose his mate,” ci-in a la phuahna sungah na ciamteh a, Chaucer pen Valentine's Day mukhia/pankhia hi (invented) hi ding hi, kici hi.
TUA AHIH LEH ST. VALENTINE I CIH KUA HI MAWK DING HIAM?
Valentine's Day pen a nuai-a Valentines's week list bangin ni tuamtuam ni 8 (8 alternative dates) na om a, pawl khatte in tua ni giat sungah "comedy nights" kici zong kihelsak uh a, tua zan-in Tower of London ah gualnopna leh nuihna hunnuam va zang uh hi. St Valentine kici hangin khawl ni/maap ni (holiday) hong piang khiasak pen mi khat sangin a tamzaw hi ding hi, kici hi.
St. Valentine kici mi siangtho (saint) pen Roman Catholic Church in a om takpi mah hi a, AD 270 kiim pawlin si hi, ci-in na sangin thukim uh hi. Ahih zongin AD 1400s hunin tuanthu leh tangthu kiciamtehna ah Valentine kicipa pen Christian kop (nupate) a kiten'sak manin Kumpi Claudius II in a ngawng na tansak hi, kici hi. Kumpi Claudius II in pasalte in zi nei loin om zaw leh galkap hoih leh muanhuai in kizang thei zaw hi, cih ngaihsutna nei ahih manin pasalte'n zi a neih ding uh na kham a, numei a ut zahzah uh tawh pasalte kipawlsakin ci lakna leh ci khahna ding leh galkap ding bekin na zang hi.
St. Valentine in hih bang ngeina pen hoih lo hi, ci-in nungak leh tangvalte a sim in na letthat (kitengsak) sim zel hi. Claudius II in Valentine' gamtatna a theihkhiat tak ciangin thong sungah na khumcipin, thah dingin thu na pia hi.
St. Valentine kicipa pen Terni khua-a Bishop hi dingin ki-ummawh a, Claudius II in Rome khuapi nawl ah martyr in a thah hi dingin ki-ummawh hi. Valentine pen siampi (priest) leh bishop dingin ki-ummawh a, a tangthu a tuam pian tekin a kigen hangin kibang sim pian tek a, kinaih theih mahmah hi. St. Valentine pen mi khat maw ahih kei leh mi nih hi ding hiam cih kitelcian bialbual loin, thu buaihuaipi suak ahih manin Roman Catholic Church in 1969 St. Valentine zahtakna a piakna (veneration) uh beisak a, ahih zongin "official saint" kici sungah tu dong kiciamteh veve lai hi.
“Valentinus” pen Latin kammal hi a, "manpha, thahat, vanglian" a cihna ahi hi. AD kum zalom 2-8 kikal sungin hih bang min nei na tam mahmah a, Valentinus min nei martyr in a kithat zong na tam mahmah hi. Valentine ci-a kiciamteh min nei mi 12 val bang na om a, Pope Valentine kici nangawn zong om hi. Tu ni ciang dong Valentine's Day kizang pen bel Rome khua-a Claudius II in a ngawng a tansak St. Valentine phawkna in a kizang ahi hi.
ST. VALENTINE TAWH ITNA BANG TAWH KIZOPNA NEI HIAM?
St. Valentine in a simtham (secret) in nupa kitengsak a, a kiten'sak zia pen tu lai pau leh romantic vai mahmah hi. Nupa a simthamin a kiten'sak bek hi loin, mi siantho (saint), khuai khawi mi (beekeepers), khualzinna lampi kal-ah sibup leh kongkaw (epilepsy) natna in mi phakte, pulnatna a laan' ciangin mite huhin, lungam (faint) mite khawi-in na kem hi. Valentine pen nungak-tangval zu thawl kipia khinsate siangtho takin a kitengsakpa ahi hi.
St. Valentine luguh (skull) Rome khuapi-a inn sung khatah paak nam tuamtuam tawh lim takin na kikemcing den a, tu-in Cosmedin khua-a om Basilica of Santa Maria biakinn ah muh theih dingin kikoih hi. Roman kumpite in Khristian thu um mite a lom thahna uh (tu dongin hih munah luguh bekbek dim ziazua lai hi) Rome khuapi kianga om Catacombs a kicihna mun a kitawhkhiat (excavate) lai-in 1800s hun lai-in a luguh kimukhia hi. A guhte zong kitokhia-in leitung mun tuamtuam ah amah phawkna dingin kikemcing hi. Ama' pumpi tunga om, a guhte (relics) a mu nuamte'n a et theihna dingun Czech Republic, Ireland, Scotland, England leh France gamah mipi et theih dingin kikem hi.
VALENTINE'S WEEK LISTS
Tu khangthak hunin Valentine's Day nipi kal a kikhen zia leh bawltawm zia hih danm hi:
7 February: Rose Day
8 February: Propose Day
9 February: Chocolate Day
10 February: Teddy Day
11 February: Promise Day
12 February: Kiss Day
13 February: Hug Day
14 February: Valentine's Day cih gifts kipia ni, nungak leh tangvalte gualnop zat ni cih khawngin kizang zaw ta ahih manin Valentine's Day tawh St. Valentine a kisaikhakna om mel nawn lo bang a, Christmas ni gilmul vang liangin annek khawm pawi i suahsak tawh tawh kibang pian hi.
Behlapna leh thukhupnaTu hun ciangin Valentine's Day pen St. Valentine phawkna ni dingin a kizang hilo a, St. Valentine kua hiam cih kidong le'ng Valentine's Day tun' ding a ngahlah in a phia keeite leh nisim Valentine's Day hileh a ci nuamte ahih kei leh hih ni kum tampi a zang khin sate nangawn a thei lo kitam kha ding hi. Tu hun ciangin Valentine's Day pen V-Day peuh kici ziau a, lawm kingaite in hun nuam a zat ni uh, sai lianpipi sungah a neih khempeuh uh a suuk kangna ni uh suaksak ta uh hi. Sumbuk ngakte in a sum tampi a muh ni pen uh, a ngaklah tawntung ni uh, lingpaak (rose) leh chocolate tam a zuak khiat pen ni uh suak ta hi.
Source: History.com, Wikipedia and Mirror
A kaikhawm: Thang Khan Lian #ZUNs  






No comments:

Post a Comment