Saturday, 19 June 2021

PUM GUP LEH PUM PHAT TAWH A HOIHNA TAKTAK KIMU ZO LO HI

 

PUM GUP LEH PUM PHAT TAWH A HOIHNA TAKTAK KIMU ZO LO HI

Democratic gam i cih pong hangin gam makai pawl khatte pen mawtaw a melhoih mahmah lai napi a mitmit thapai den, a mit hun ciangin a mai panin kaih thawh, a nung panin sawn ngeingai loh tawh a tai thei nawn lo pawl khat om tawh na kibang se hi. Tua ahih manin gam makai khatin a nasep ding bangin a man leh hoihin a sep theihna dingin mipite sawn leh nawh (push and pressure) loh a kiphatmawh hun om den hi.
Tua ahih manin gam uk kumpi a langpang opposition parties lamte in zong zusa bangin a holhholh kei uh leh tai sawm loin beem sunga an kikhol teng a netum mang zusa a bang makai om hi. Na citlahna, na hihkhialhna, na thuman lohhna hong gente leh na sepna na bawlna leh gen khempeuh hong thukimpih lote na gal leh sa na hi pah sam lo hi.
I beem sunga buh i seng teng a nek bei dong i ngak nop loh ciangin zusa man siam dingin zawhngeu i koih bangin opposition party kician a om loh kiphatmawh hi. Gam makai bek hi loin biakna makaite leh kipawlna makaite zong tua dan mah a bang tam mahmah hi. Thuneihna a len ruing party leh makaite pen Pasian hilo ahih manin a khialhna uh, a thuman lohna uh a kankuat thei leh phoakkhjia thei opposition a om kei leh democracy cidam thei lo hi.
Pum gup, pum phat cih tawh democratic system pen koimah ah cidam thei lo a, pum phat pum gup system in dictatorship system tawh ki-ukna leh kivaihawmna piangsak zaw hi.
Pum gup leh pum phatphat tawh a hoihna taktak a sungtawng kimu loin a puatham teng bek kimu hi. Baal (yam) limci mahmah zong a hawng met kei le'ng nektheih loh a, vok bekin duh hi. Pum gup leh pum phat bek tawh gam makaih ding utte pen vok lungsim pua teng adingin kiman'na bek om a, vok lungsim a paai lote adingin nektheih loh hi.
Pa (father) hai bekin a tapa laivuanna ah a kiat ciang, laivuanna ah thuman loin gamtangin a guk ciang leh sanginn ah mi tawh a kilailai hangin pum phatphat veve in a pahtakna thu gen in pahtawi den ahih manin kum tawp laivuanna ah kia a, a khantawn in mi gilo, suamhat leh guta in vakvai hi.
American writer, publisher, artist, leh philosopher Ebert Hubbard in, "Midangte in na hihkhiahna in hong ngaihsutte uh leh thukimpih lohna thu hong genna (criticism; gensia i cih pahpah pong) uh panin na kipelh nop ding leh bangmah hih/sem ken la, bangmah gen ken la, bangmah hih sese kei in,'' na ci hi.
@ Thang Khan Lian #ZUNs
May be an image of 1 person and text that says "To avoid criticism, do nothing, say nothing and be nothing. FAbert Hubbard AZQUOTES"

MYANMAR GAMAH KUMPI LEHDO DINGIN A KIPHUANKHIA GAMNUAIMI KIPAWLNATE

 

MYANMAR GAMAH KUMPI LEHDO DINGIN A KIPHUANKHIA GAMNUAIMI KIPAWLNATE

Myanmar ah Myanmar govt. a lehdo thau tawi insurgent groups a kici min kithei leh kizaza 28 kiim bang om uh hi. November bei kuan 2016 Northern Alliance kicite kipawna ah insurgent groups li - Arakan Army (AA), Kachin Independence Army (KIA), Myanmar National Democratic Alliance Army (MNDAA) leh Ta'ang National Liberation Army (TNLA) kihel uh a, Brotherhood Alliance zong kici uh hi.
Observers ten 2009 kum in a kiphuankhia Arakan Army (AA) members 20,000 kiim pha dingin kituat a, 25,000- 30,000,000 kikal pha ding uh hi a ci zong om hi. AA galkapte Chin State, Kachin State; Rakhine State; Shan State eh Bangladesh–Myanmar border ah om in gamtang uh hi.
2010 in a kiphuankhia Arakan Army (AA Kayin State) ten members 100-350 kiim nei dingun kituat hi. Kayin State sungah gamtang uh hi.
2013 kum in a kiphuankhia Arakan Rohingya Salvation Army (ARSA) members 2016-17 in 500-600 kiim pha dingin kituat 2018 in 200 kiim pha dingin kituat hi. Rakhine State leh Bangladesh–Myanmar border ah gamtang uh hi.
Kachin State sungah a om 1948 kiim panin a kiphuankhia leh Feb 1, 1961 kum panin operation kipan Kachin Independence Army (KIA) members 10,000–12,000 kikal pha dingin kituat hi. Kachin State ah gamtang uh hi.
Kayah State leh Kayin State ah a gamtang leh a om 1949 kum in a kiphuankhia Karen National Defence Organisation (KNDO) in members bang zah nei uh hiam cih kithei lo hi.
1949 kum in a kiphuankhia Karen National Liberation Army (KNLA) members 5,000-7,000 kikal pha dingin kituat hi. 1949 kum in a kiphuankhia Karenni Army (KA/KNPP) in members 500-1,500 kikal nei dingin kituat hi. Kayah State; Kayin State leh Tanintharyi Region kiim sungte ah gamtangin om uh hi.
1988 kum kiphuankhia Kuki National Army [KNA(B)] members 200+ pha dingin kituat hi. Chin State leh Sagaing Region sungah gamtang in om uh hi.
1989 in kiphuankhia Myanmar National Democratic Alliance Army (MNDAA) members 2,000-4,000 kikal pha dingin kituat hi. Shan State (Kokang) ah gamtang uh hi.
1949 kum in kiphuankhia Pa-O National Army (PNA) members pha zah kithei lo hi. Shan State ah gamtangin om uh hi.
2016 kum in kiphuankhia Shanni Nationalities Army (SNA) members 1,000+ pha dingin kituat hi. Kachin State ah gamtangin om uh hi.
1971 kum in kiphuankhia Shan State Army - North (SSA-N) members 8,000 kiim pha dingin kituat hi. Shan State sungah gamtangin om uh hi.
1996 kum in kiphuankhia Shan State Army - South (SSA-S) members 6,000-8,000 kikal pha dingin kituat hi. Shan State sung leh myanmar-Thailand gamgi ah gamtangin om uh hi.
1992 kum in kiphuankhia Ta'ang National Liberation Army (TNLA) members 1,500-3,500 pha dingun kituat hi.
April 1993 in Phapian (Kachin State) ah a kiphuankhia ZRA in members bang zah nei hiam cih kithei lo hi. Chin State leh India-Myanmar borber ah gamtangin om uh hi. ZRA gal/langte (opponents) Bangladesh govt. leh a Rapid Action Battalion gakapte, India govt. eh CRPF galkapte, Myanmar govt. leh
Tatmadaw ci-in Wikipedia sungah a kiciamteh hangin a do, suam leh nawk lam uh kiza kha ngei lo hi.
Feb. 1 coup khit nungin junta regime lehdo dingin local resistance groups kiphuankhiate People's Defense Force (PDF) kicite May 5, 2021 in National Unity Government (NUG) in amau armed wing in kiphuankhiatna thu tangko uh a, a members pha zah kithei lo hi. PDF leh CNF kipawl uh hi. NUG in a statement bawlna ah PDFte divisions nga - Northern, Southern, Middle, Eastern leh Western divisions in kikhen uh a, division khat in brigades thum ciat nei-in, brigade khat ah batallions ngah pha uh a, battalion in a kikhente companies li in kikhen hi, ci hi. PDF leh CNF kipawl uh a, a gal (opponents) uh leh a lehdo uh Myanmar govt. leh Tatmadaw hi.
Myanmar military tawh gam bup sungah kikaptuahna khawlsanna dingin thukimna Nationwide Ceasefire Agreement (NCA) suaikai insurgent groups dangte pen Myanmar govt. in official in ethnic armed organisations (EAOs) hi a ciamtehte hih a nuai-a deudau bang teng ahi uh hi:
1988 kum in a kiphuankhia All Burma Students' Democratic Front (ABSDF) in members 600-1,000 kikal nei dingin kituat a, 2015 in NCA suaikai uh hi. Myanmar–Thailand border; India–Myanmar border leh China–Myanmar border ah gamtangin om uh hi.
1968 kum in kiphuankhia Arakan Liberation Army (ALA) members 60-100 pha dingin kituat a, 2012 leh 2015 in NCA suaikai uh hi. Kayin State leh Rakhine State ah gamtangin om uh hi.
1988 kum in kiphuankhia Chin National Army (CNA) members 200+ pha dingin kituat a, 2012 leh 2015 in NCA suaikai hi. Chin State sungah gamtangin om uh hi.
2010 in kiphuankhia Democratic Karen Buddhist Army - Brigade 5 (DKBA-5) members 1,500 kiim pha dingin kituat a, 2011 in NCA suaikai hi. Myawaddy Township leh Kayin State sungah gamtangin om uh hi.
2007 kum in kiphuankhia KNU/KNLA Peace Council (KPC) members 200 sanga tawm zaw dingin kituat a, 2015 in NCA suaikai hi. Kayin State sunga gamtat leh KNU or KNLA cih a min uh-ah a kihel hangin KNU or KNLA tawh kizopna nei lo uh hi. Kayin State sungah gamtangin om uh hi.
Cik kum-a kiphuankhia hiam cih a kithei lo Lahu Democratic Union (LDU) member bang zah pha hiam cih kithei lo a, 2018 in NCA suaikai hi. Shan State sungah gamtangin om uh hi.
1958 kum in kiphuankhia Mon National Liberation Army (MNLA) in members 800+ (2,000–5,000 reserves) nei dingin kituat a, 1995, 2012 leh 2018 in NCA suaikai hi. Mon State leh Tanintharyi Region ah gamtangin om uh hi.
1989 in a kiphuankhia National Democratic Alliance Army (NDAA-ESS) in members 3,000-4,000 kikal nei dingin kituat a, 1989 leh 2011 in NCA suaikai hi. Shan State sungah gamtangin om uh hi.
1980 in a kiphuankhia National Socialist Council of Nagaland (NSCN-K) in members 500 sanga tawm zaw nei dingin kituat a, 2012 in NCA suaikai hi. Sagaing Region (Naga Self-Administered Zone) leh India–Myanmar border ah gamtangin om uh hi.
2009 in a kiphuankhia Pa-O National Liberation Army (PNLA) in members 400+ nei dingin kituat a, 2012 in NCA suaikai hi. Shan State eh Myanmar–Thailand border ah gamtangin om uh hi.
1989 kum in a kiphuankhia United Wa State Army (UWSA) members 20,000 -25,000 pha dingin kituat a, Myanmar insurgent groups tuamtuamte lakah a hat pen bangin a kingaihsun ahi uh hi. 1989 leh 2011 in NCA suai na kai hi. Shan State sungah gamtangin om uh hi.
1969 kum in a kiphuankhia Wa National Army (WNA) members 200 kiim pha dingin kituat a, 1997 in NCA suaikai hi. Shan State sungah gamtangin om uh hi.
Defuncts groups sungah groups 21 kiim omte gamtang nawn lo uh hi. A tunga insurgent groups i gente lak state khat sungah zong kipawlna tuamtuam om hi, cih kimu thei hi. Ahih hangin junta in ukna a buluh khit nungsang amau leh amau uino bangin a kipettuah a om lam media ah kimu kha ngei lo leh za kha nai lo hi.
April 4 in AFP news source la sawnin France 24 reports in a genna ah Feb. 1 junta coup khit nungsang junta regime security forces ten junta coup langpang mi 550 val a thah khitna hangun amau hatna kuam sung (a tam zawte border regions) a ukkhum Myanmar ethnic insurgent groups leh militias 20 valte heh mahmah uh hi, ci-in local monitoring group in ci hi, ci-in gen hi.
Rebel Restoration Council of Shan State makai General Yawd Serk in, "Nationwide Ceasefire Agreement (NCA) suaikai ethnic armed groups (mual tungmi thau tawi kipawlna) 10te in onine panin junta forces in nautangte thau tawh a kapna vai genkhawmna kinei a, ethnic armed groups 10te in mipite kip takin kidin'pih hi. Ngongtatna leh dictatorship a beina dingin kinawhin kingen (demand) hi. NCA vai thukimna meeting khit ciangin etphatna (review) kinei ding hi," na ci hi.
Myanmar military (Tatmadaw) in ukna a buluh khit nungin ethnic armed groups ten NCA thukimna zaktak zo nawn loin a gal kikhat uh "common enemy" junta forces lehdo kipan uh hi. Feb. 1 coup khit nungsang ethnic armed groups dangte state khat sungah pawl tuamtuam a om hangun amau leh amau a kivau leh kisuam cih khat beek kiza kha nai lo hi.
Ahih hangin manta khalgah ne kha i hiam aw, ahih kei leh nantang tolawk ne kha i hiam aw - ei Zomi leh Zogam humbit ding, a mite democratic rights humbitsak dingin luang leh baan kham ngam ci-in a kipiakhia thau tawi pawl khatte in junta regime lehdo dinga kithawit lingling pante training camps peuh va mot suamsak dihdih uh hi cih kiza kiaukiau a, khat leh khat kivau leh ki-el tuah ding lamsang hong hakhat mahmah zawsop uh hi. I kitelsiamlohna a om leh a thu a la tawh tu khawmin i pu i pate ngeina bangin ven'sak meng kisam hi. Zomite teen'na leh lom teen'na lakah i tamna pen Chin state sungah thau tawi kipawlna dang a om ding i deih vet kei leh zong minam dangte thau tawite beek do ngam masa nai lopi-in ei leh ei i kido ding i kipat mawk leh i maban mial leh sah mahmah zaw ding a, phu kilakna tawh sisan luanna gam kisuaksak peelmawh ding bang hi.
Gal kikhat i neih hunin ei leh ei gal leh sa bangin kidelhin kivau tuah thapai pongin, akta mang kuan bangin kitutu bang leh unau beelkang kituh bangin ei leh ei kisuamsuam le'ng minam dangte in nuihciam hong leelsan ding uh cih loh buang i nawh lawh peek het lo ding a, kipumkhatna sangin kikhenna zai zaw semsem ding a, minthan'na sangin mindaina bekin hong suulnung zuih ding hi. Tua bek hi loin i gal ding tam semsem zawsop ding hi.
Matthai 9:37 sungah Jesuh in, “Anlak ding tampi om napi-in anlak na a sem ding mi tawm bek a om hi,'' a cih bangin anlak ding tampi a om lai takin a la ding tawm bek omsunte uino bangin hong kipettuah loin galdo nuam takpi ahih uh leh mipite lunggulhna bangin i galte mah hong do ngekngek masak zaw ding uh kilunggulh leh kilamen ciat a, kingaklah mahmah ta hi. Zomi cih i nomenclare min pen kuamah aituam neihsa leh lamsa hi tuan lo ahih manin ei leh ei i kibatzanna ding, kivau, kivuak, kimat leh kithahna dingin i zat khak zenzen leh tu hun leh khangthak hun-ah kuamah in mangngilh leh hong maisak zo ngei lo ding hi.
Tua ahih manin note tungah hong kibawl ding na deih bangun midangte tungah na bawl un. Moses Thukhamte leh kamsangte’ thuhilhnate pen hih mah a deihna ahi hi. (Matthai 7:12)
By: Thang Khan Lian #ZUNs reports
May be a cartoon

LINGVOM KUNG PANIN LEENGGAH KILO NGEI LO A, SIALTALLING KUNG PANIN THEI GAH KILO NGEI LO HI

 

LINGVOM KUNG PANIN LEENGGAH KILO NGEI LO A, SIALTALLING KUNG PANIN THEI GAH KILO NGEI LO HI

Gam leh minam adingin mapangin na kipat khiat a, na din ding leh mipite taalkaih sawm masa photin, zawhthawh thu tawh nangma ut leh deihna bangbangin nawk leh pei gawpgawpin, vau zawhna tawh thuneihna leh gualzawhna na ngah hun a om tei hangin sawt kimang lo ding hi. Na thuneihna a bei ni ciangin na tat leh thawl zawhna na gam neu mahmah ding hi.

Mipi a tam zawte awi leh gupna leh thukimna ngah lopi-in gualzawhna leh thuneihna ngah zawh hun a om tei hangin sawt kimang lo a, sawt kip leh kho zo ngei lo hi. A sih dongin ama deihna bang bekin gam uk (dictator) mi leitung ah na tam het lo a, a tam zawte a hun lopi-in sihsia in si zawsop uh hi. Tangthu (history) sungah a tangthu uh a hoih lamin kigelh ngei lo hi.

Gam leh minam adingin mapangin na din buang leh gam leh minam mah masak in la, a min leh a kipawlna sangin a mipite leh a gam mite mah khual masa zaw in la, mipite tawh tonkhawn den lecin na mapai-in na daupai den ding hi. Thuman thutangin vaihawmin mipite tawh na kipawl leh tonkhawm lai teng kihtak leh patauhna ding na nei ngei kei ding hi.

Na thuneihna leh gualzawhnate a mipite leh gam i thuneihna leh gualzawhna na suahsak lai teng na thuneihna leh gualzawhna kipin kho den ding a, na vangliatna khang semsem ding hi. Mipite leh gam ading na khual masak a, mipite tawh kipawlin na tonkhawn lai teng na sepna ah muibunin na daupai den ding a, na gam leh a mipite in hong it den ding uh hi. Na sih khit nung nangawn in tangthu sungah na min a hoih lamin kiciamteh ding a, mang ngei lo ding hi.

"Galhiam a tawi mipa adingin a galhiam pen a gal suak thei hi, ci-in Turkish ten paunak na nei uh hi. Na galhiam tawi a zat lohna dingpi ah na zat khak leh nang adingin na gal lianpen suak thei zawsop hi. "Thahatna sangin lungduaina hoih zaw a, khuapi khat ukzawhna sangin eimah ki-ukzawhna hoih zaw hi," ci-in Paunak 16:32 na gen hi.

Kumpi Solomon' paunak sungah:

Midikte in gam a uk ciangin gammite lungdam uh a, migilote in a uk ciangin a gammite thum uh hi. Thumanin a gamta kumpi in a gam kipsak a, sum bek a ngaihsun kumpi in a gam siasak hi. Thu a khual lote in khua sungah buaina lianpi piangsak a, mipilte in tua buaina daisak thei hi.

Mi a that nuamte in a thuman mi mudah a, midikte in a thuman mi hu uh hi. Kumpipa in zuauthu saangin na sem leh a nuai-a ulian khempeuh zong zuaugenin nitum ding uh hi. Kumpipa in mizawngte’ thu a manin khensak leh a ukna kip tawntung ding hi.

Migilote ulian suak leh siatna khang semsem a, ahi zongin midikte in amau’ mit mahmah tawh a gilo uliante’ zakiatna mu ding uh hi.

Thu ngaihsun loin a pheng paupau mipa sangin mihai pa adingin lametna om zaw lai hi. A kiphasakte in niamkhiatna thuak ding a, a kiniamkhiatte in pahtawina ngah ding hi. Midikte in migilote mudah uh a, migilote in midikte mudah uh hi, ci-in Paunak 29:2, 4, 8, 10, 12, 14, 16, 20, 23, 27 sungah na gen hi.

Gam leh minam adingin kipawlna leh mapang a kici khempeuh up khit pahpah ding hilo a, a hilote na muh ciangin lim takin kikem in. Pawl khatte in a tungthamah tuu lim hong pua-in, ahi zongin a sungtawng taktak uh ngia hangsan bang uh hi. Amaute’ gamtatna tawh amau’ pianzia na thei ding hi. Lingvom kung panin leenggah kilo ngei a, sialtalling kung panin theigah kilo ngei ahi hiam?

Tua ahih manin singkung cidamte in gah limci gah a, singkung gina lote in gah gina lo gah uh hi. Singkung cidamte in gah gina lo gah ngei lo a, singkung gina lote in gah limci gah ngei lo hi, cih mangngilh kei ni.

✍️ Thang Khan Lian #ZUNs
May be an image of text