Wednesday, 25 September 2019

HUMPINELKAI LEH NAUPANGNO' KHAT TANGTHU

HUMPINELKAI LEH NAUPANGNO' KHAT TANGTHU

Ni dang lai-in ganhingte kumpi gam (animal kingdom) ah gialkialna lianpi kialpi bangin tung tung hi. Humpinelkai in a an dingin ganhing dangte bat mat in, a balzaan khit ciangin a nek hangin a nuntakna uh humpi in a laksak khak ding a lauhna hangun ganhingte a phun leh a lehnan' (confront) ngam kuamah om lo uh hi.

A tawpkhong in humpi cih loh siah gahingte kumpi gam-a teng ganhing dangte in kimuhkhawmna (meeting) khat hong nei ngeingai uh a, humpinelkai sikbawm (iron cage) sung khatah a khum ding zia ngimna khat tawh thukimna hong nei thei ngawngaw uh hi. A ngimna bangun hong semkhia thei takpi uh a, sikbawm sungah humpineikai hong khum in tawh (key) kap khum in khumbit zo uh a, nipi kal a sim tua sungah humpinelkai leh leh tui bangmah pia loin khumcip uh hi.

Tua leh ni khat, humpinelkai kikhumna kiangah naupangno pheklek khat hong vak a, hong tuak kha hi. Humpinelkai in tua naupangno kiangah, "Hong hunkhia ta peuh in boihboih aw...," na ci hi. Ahih hangin tua naupangno in hunkhia nuam pah lo hi. Humpinelkai in khitui luang liangin a hutkhiatna dingin kunh ngaungau ahih manin naupangno in zong tua humpi lainathuai hong sa a, ahih hangin,"Thu khat nong ciam masak leh kong hunkhia bek ding hi. Tua sikbawm sung panin kong khahkhiat khit ciangin hong petlum kei ta peuh in," ci hi. Humpinelkai in naupangno a petlup lohna dingin a kamciam khit ciangin naupangno in hunkhia hi.

An leh tui ngawl in a kikhumna sikbawm sung panin humpinelkai hong pusuahkhiat theih ciangin naupangno kiangah lungdam ko a, naupangno in a nasep hoih maban a kim in (in complete) a sep bukim dong sem suak dingin nget beh lai hi. Koi ci nget hiam? Naupangno in humpinelkai' gilkialna a thoihna dingin amah mah hingtang in humpi an dingin a kipiakna dingin kalh hi. Naupangno in a hutkhiat ma-in a thukimna uh humpi kiangah genpha kik a, "Bang hangin nang tungah na hoih kong bawlna tu-in a sia tawh nang hong thukkik sawm mawk na hi hiam?" ci-in dong hi.

Humpinelkai in, "Boihboih aw, tu hun i leitung nuntakna pai zia pen na hoih lote na hoih tawh kithukkik a, na hoih i sepkhiatnate na hoih lo (gitlohna) tawh hong kithukkikna mun leh hun hi ta hi," ci-in dawng hi.
Hun sawtpi thu kituh in a kinial (debated) khit nungun humpi leh naupangno in na hoih i sepkhiatte a hoih lo tawh kithukkik a, na hoih lo i sepkhiate a hoih tawh kithukkik mah hiam cih thu a khensat ding leh kipsak (confirm) dingin ganhing thum a thu hamsa uh thukhensakna dingin thukimna hong nei ta uh hi. Thukhenna bawl ding ganhing thumte in na hoihte a hoih lo tawh kithukkik a, na hoih lote a hoih tawh kithuk mah hi ci-in a kipsak kim uh leh humpi in naupangno balzaan in netum ding a, a kipsak kei uh leh a suahtaksakna dingin thukimna hong nei ta uh hi.

Tua leh, thukhen dingin ganhing masa penna dingin keel in hih bangin thu hong khen hi: "Humpi' thugen pen thuman mah hi a, na hoih i bawlte a hoih lo tawh hong kithuk kikna mun hi. Tua dingin keima tuah thu gentehna hi pah hi. En in... ka ekte lokho mipa in eklei in zang a, lei hoihna za dingin zang napi-in a khaicite hong pokhiat ciang leh a lak ciangin ka ek panin a ngah khaici kungte leh gahte ka nek ding cikmah in hong phal ngei vet lo hi. Mihingte in ka ekte eklei dingin a zatna panin a khaici pokhia leh gahte ka nek khak ding hong kham den uh hi," ci hi.

Humpi in naupangno kiangah, "Keel' thugenna pen thuman hi a, 1:0 hi ta hi," ci-in a hate gawi puak gamgam ta hi.

Naupangno zong cimawh kisa-in ui kiangah hong pai-in ama lamah pangin thukhen dingin hong cial hi. Tua leh ui in, "Lawm aw, na hoih i sepkhiatnate a piak kikna dingin a hoih lo tawh hong kithuk takpi mah hi. En in, sabeng in a kikuan ciangin cik leh nawng lak, kiak leh singbuk lakah sa hawlin ka tai kawikawi lam mi khempeuh in thei khin hi. Sa a kimat theihna dingin ka hanciam theih zah leh cihtakna sit loin ka huh hangin sa a kimat ciangin kei thaman dingin a sate hong kipia loin a guh bulomtang teng bek ka ngah hi. Tua bek hi loin, zan ciangin ganvil dingin inn pua-ah hong kikoih a, meihal biak piakna dingin tuuno a kizat bangin gutate' khutlum leh thautang thuak ding leh thang antah ding bangin hong kizat hun om lai hi," ci hi.

Humpinelkai in ui' thukhenna thukimpih mahmah a, a mukte liakin a ha a gawi puak guapguap kawmin naupangno kiangah, "Tu-in 2:0 hi ta a, kaam (chance or opportunity) khat bek na nei lai hi," ci hi.

A thum veina thukhen dingin sumkuang hong tuak kha uh hi. Sumkuang' kiangah a thu hamsa (problem) uh hong koh khit ciangun sumkuang in hih bangin hong gen hi: "Kong dawn'na kong piak ma leh ka thukhenna ka pulakkhiat ma-in na kinialna uh koi lai panin hong kipan a, i vekin a bul ah a ciahkik masak phot kisam hi," ci hi. A thum un a kinialna uh a kipat cilna mun ah va pai uh a, naupangno in a tangthu a bul a bal in a mun panin a suut khit ciangin sumkuang in naupangno kiangah:

"Humpinelkai na muh cil in koi ah om hiam?"
"Sikbawm sungah om hi," ci-in naupangno in dawng hi.
Sumkuang in, "Sik bawm sungah lut phot o leh," ci-in humpinelkai kiangah a gen bangin humpi lut pah buat hi.

Sik bawm sungah humpi a lut khit phetin sumkuang in naupangno kiangah, "Tua hun in a sikbawm kikalh maw kikalh lo..." ci-in dong hi. "A sikbawm kikalh a, humpi tua sungah awkcip in pusuak thei loin awkcip hi," ci-in naupangno in dawng hi.
Tua leh sumkuang in thakhat thu-in tua sikbawm a tawhtang (key) tawh kalh khumin a kampha a suahsak naupangno kiangah, "Tu-in lungnuam in pai ta ni. Gen beh ding thudang om nawn lo hi," ci-in paipih hi.

Tangthu a deihna: Thu khatpeuh na dawn'na na piak ding ciang leh thukhenna na bawl ding ciangin a tangthu kipatna a bul a bal kan masa lopi-in lawp luat manin dawn'na ahih kei leh thukhenna bawl khum kei in. Keel leh ui in a thukhenna uh pen naupangno leh humpinelkai' kinialna kipatna bulpi telcian loin amau thuakna pansan uh a, ahih hangin a man lopi-in naupangno' tungah zangin thukhen uh hi. I va tuah khak ahih kei leh i va kigolh khak lohna hun leh thupiang leh dinmun khatpeuh ah mite' thukhenna leh thugen ziate i va up khit pah khak ding kidophuai mahmah hi. Vukkhal ahih kei leh khuigep;khuainun (ice or wax) tuisuak sak napi buannawi kimlai suangtum bangin a khauhsak pen i tung sunni (sun) mah hi cih i mangngilh loh ding kisam hi. Thupha na tuahte zawhthawh thu zangin thusia leh gitlohna tawh na thukkik leh samsiatna ahih kei leh kamsiatna na tuak peelmawh hun hong tung veve ding hi.


✍️ Thang Khan Lian
#ZUNs

AMERICAN PRESIDENT IMPEACHMENT INQUIRY VAI HILHCIANNA: DONALD TRUMP KOICI LEH KIPAIKHIA THEI DING? (News analysis)

AMERICAN PRESIDENT IMPEACHMENT INQUIRY VAI HILHCIANNA: DONALD TRUMP KOICI LEH KIPAIKHIA THEI DING? (News analysis)

Sept. 25, 2019; Nilai: President a let khit zawh buaina tawh kilawi ngei lo, kisam lopi-in buaina ding khat khit khat piangsak den leh mu kawikawi zo den Donald Trump’ presidency a kha 32 cin'na in Democratic party tui kholna khukpi (dam) kitamkham a, President of the United States (POTUS) paihkhiat theihna dingin "official impeachment inquiry" kici kipan ta ding hi ci-in tu zingsang in House Speaker Nancy Pelosi in pulak ahih manin election thak lam manawh in US a kalsuan lai takin upadi tawh kisai-ah kivattuahna muhnop (dramatic constitutional clash) kipan ta ding hi.

Kum thum sung adingin US gam-ah gamvai tawh kisai buaina (political crisis) nunung penna dingin Democratic Speaker of the House, Nancy Pelosi in Tuesday (US Standard Time) in, "Trump presidency gamtatnasate panin president in a zum ah a tutna dingin a kiciamna (oath of office) zuausan;khem (betrayal) in thuman loin a gamtatna kidawkkhia a, a gamtatna in i national security leh i gam a election thumanna (integrity) zuausan hi. Tua ahih manin House of Representatives in official impeachment inquiry bawlin kimainawt ding hi cih ka pulak hi," ci-in Donald Trump paihkhiat theihna dingin "formal impeachment proceedings" kihong ta hi ci-in pulakkhia hi.

BANG HANGA TRUMP IN IMPEACHMENT TUAK DING?

Inspector general for the intelligence community tawh kipawl in thusim pholakkhia khatin a heekna (whistleblower complain) ah July kha-in Trump in Ukraine president thak Volodymyr Zelensy phone call a bawlna hangin intelligence official in whistleblower complaint report filed kibawl hi. A whistleblower’ identity a kipulakkhiat loh banah a complain sunga thu omte a kician in tangpi tangta in thei nai lo hi. Ahih hangin tua phone bawlna ah Trump in Zelensky kiangah 2020 presidential candidate ah a lang ding pa Vice-President lui Joe Biden' tapa Hunter leh Ukrainian energy company gol Burisma Holdings a kizopna uh thukankhiatna (investigations) a bawlna dingin zawhthawh thu tawh nawhna bawl khum;lausak (bullying) hi. Tua bangin investigations kibawl leh 2020 elections ah Trump' kidempih ding a langpa Joe Biden adingin siatna tuak theihna (potential damage) piangsak ding cih Trump' ngimna bulpi hi.

Ukraine government in Burisma Holdings company phuankhiapa minister of natural resources lui Mykola Zlochevsky tungah sum negu ahih kei leh thelthangsak hi cih ngawhna (money laundering case) thukanna a pat hangin a tungah hih ngawhna kilakkhiatsak a, a beisa kum tam lo a kipanin a case a kihon' kik hangin tu lianin mainawt loin kidiahcip (currently inactive) hi.

Donald Trump in Ukraine in thuman hi cih lahna ding teci (evidence) nei lopi-in Hunter Biden' tungah sum pia hi ci-in ngawhna bawl ahih manin President Zelensky in thukankhiatna a pat kikna dingin zawhthawh thu-in nawhna bawlin lausak a, thukanna a pat kei leh US Congress in Ukraine huhna dingin military aid $400 million piak dingin thukimna a bawl khitsa kong khaktansak ding hi ci-in Zelensky' tungah nawhna leh vauna (pressure) bawl khum hi.

Trump in Zelensy' tungah nawhna a bawlna vai tawh kisai news reports ni thum sung a nial in "Fake News leh Democrats Witch hunt" hi ci-in a thusim loh khit nungin imcip zo nawn lo a, a ni li ni in Zelensky tawh ka kihona uh-ah Biden thu leh nekgukna vai a ngawhna (corruption allegations) ka gen kha mah a, ahih hangin Joe Biden leh Hunter Biden minsiatsakna ding zong ka hi kei hi ci-in a phone call bawl a kisiamtanna thu gen hi. Trump in Zelensy' tungah US military aid funds $400m khaktansan dingin a vauna hangin a beisa nite ah European Union in Ukraine gam-a nekgukna hangin military adingin a sumzat khiat (spendings) tawm lua hi ci-in a ngawhna Ukraine’ government in bilkham huai sa mahmah ta hi.

A tom kim in gen leng, US thukham bawlte (lawmakers) lunghimawhna pen Trump in politics ah a langpa (political opponent) suksiatna dingin a thuneihna a khengval in zang (abused power) hi cih ahi hi. Tua banah congressional committees guk – Foreign Affairs, Judiciary, Financial Services, Intelligence, Ways and Means leh Oversight committees ten 2016 presidential elections ah Russia leh Trump campaign kipawl khawmin mi khemna dingin thusim nei-in a kigullukna (collusion) vai-ah thukankhiatna Muller probe kici reports panin Donald Trump in financial statement a bawlna tamsak zaw (inflated) hiam cih leh campaign finance laws palsat hiam cih tawh kisai thukankhiatna vai-ah thuman a kipholakkhiat ding dalna (obstructed justice) bawl hiam cih thukankhiatna (investigation) bawl lai uh hi. Nancy Pelosy in impeachment a kipat theihna dingin hih committees gukte in a investigations bawlna uh zom suak in, a mainawtpihna dingun thupia khin zo hi.

IMPEACHMENT NASEP ZIA KOI DAN HIAM?

Impeachment process kici pen US Congress in ngawhna a bawlte (levels charges) leh government official tungah thukhenna a bawlna hi (hih proceedings pen non-member, i.e. a special prosecutor or president in zong bawl thei hi).

US Constitution in a genna ah president kihelin government official khatpeuh a zum (office) panin paihkhiat theihna in gam lehpei leh nekgukna (“treason” and “bribery”) gamtangte leh thukham palsatna dangte leh gamtat kilawm lo gamtangte (well as “other high crimes and misdemeanours”) leh thuneihna a khengval a zang (abuse of power)-te cihte ah khialhna neite kipaikhia thei hi ci hi.

Impeachment process pen a kipat cil ciangin Congress dawl nuainung pen House of Representatives ah kipan a, House in khialhna gamtang hi cih ngawhnate investigations bawl hi. Impeachment inquiry pen a tuam in House Judiciary Committee ah kinei hi. House Judiciary Committee in thukham palsat in gamtat khialhna bang hiam cih thukhensatna tawh president paihkhiat theihna dingin mawhna (impeachable offence) bang bawl hiam cih hong khensat hi. Tua bang case ah impeachment bawl theihna dingin a lampi ‘articles of impeachment’ kici a muh leh House ah pialut (submits) a, tua khit ciangin Senate in majority vote tawh bills a bawl bangin thumkimpihna pia-in president kipaihkhia thei pan hi.

US Senate in paihkhiat (impeached) ding mipa/minu thukhenna bawl a, thukham palsat (convict) hi cih theihna dingin two-third majority vote tawh thukimna a ngah leh a zum panin kipaikhia thei bek hi.

1868 in US 17th President leh Democratic President Andrew Johnson in Tenure of Office sunga president' executive power kiciangtan'na palsat hi ci-in Republicans party ten ngawh uh a, a paihkhiatna dingin House in 11 articles of impeachment na bawl khum hi. Ahih hangin Senate a vote khiatna ah two-thirds majority kingah zo lo ahih manin Johnson a office panin kipaikhia zo lo hi.

1974 in US 37th President leh Republican President Richard Nixon in June 17, 1972 in Democratic National Committee (DNC) headquarter Washington DC mi nga in buluh in a suamna uh Watergate scandal (1971 - 1974) kici ah Nixon administration kigolh lo hi ci-in a seelsim sawmna hangin a tungah impeachment process kibawl khum hi. Impeachment thukhenna a tuah ma-in kipaikhia zo ding hi cih telcian khin ahih manin impeachment tuak leh amah bek hi loin a party in minsiatna ngah ding hi cih tawh a kipelh theihna dingin Nixon kitawp (resigned) hi.

1998 in Republican senators in Bill Clinton in White House intern Monica Lewinsky luppih hi cih ngawhna case nih bawl khum in, impeachment proceeding a bawl khum hangun Senate ah two-third majority vote ngah zo lo ahih manun Monica Lewinsky case ah Clinton na paikhia zo lo uh hi.

TRUMP IN IMPEACHMENT GU DAWN KHA DING HIAM ?

Tu lian dinmun ah bang pian' zawh tuak lo bang hi.

Trump paihkhiatna dingin House ah Democrats ten majority nei uh ahih manun impeachment resolution kibawl zo tei ding a, ahih hangin Senate ah Republicans in majority nei ahih manin Republicans senators a tawm pen 20 a thuzawh zo kei uh leh Trump in thukham palsat hi ci-in kimawhsak zo lo ding cihna suak hi. (*N.B. Senate ah tutna 100 om lak panin Republicans ten 53, Democratic ten 45 leh Independent 2 om a, amaute term kum guk sung hi).

Donald Trump in tu lai takin a party kai zo mahmah a, 2020 primary polls ah a langte sangin a hat zawk banah approval rating 45 percent kiim a ngah laitak ahih manin tu lianin ama adingin huihnun zia a hoih laitak hi. Tua bek hi loin Republicans senators ten Senate ah impeachment vote khiatna ah Democratic party a gup uh leh Grand Old Party (GOP i.e. Republicans) ten mai kum president kiteelna ah gualzawhna a ngahna ding uh lampi khaktansak thei hi. Tua ahih manin Senate ah GOP senators teng kipumkhatin a makai pa uh a ut bangbangin pheng paupau in, a ut bangin a phengtat thapai hangin a party maban uh a khualna nop uh leh a makaipa uh gum tentan veve dingun lamethuai hi.

Trump paihkhiat theihna dingin impeachment process pat theihna dingin kum nih leh a kim a upa Muller probe in kaam tampi (plenty chances) a piak den hangin House speaker leh Democrats makai Nancy Pelosi in na thukimpih loin na nawlkhin den hi. Pelosi in a zum panin president paihkhiat dingin impeachment proceedings kipan leh GOP ten tangpi tangta gupna (public support) gol zaw a ngahna ding uh suaksak ding a, Democrats adingin supna hi zaw ding hi a upna na lenkip hi. Ahi zongin tu in Pelosi in Ukraine telephone call vai-a ngawhna tangpi tangta ngaihsutna (public opinion) kikheelsak ding hi cih upna nei a, ahih hangin Republican sungah Trump a pumgup tam veve lai ahih manin buaina lianpi khat mah Pelosi liangko tungah guan veve lai hi.

#My_Take: POTUS Trump in tu lai takin chess kimawl a, Democrats ten Checkers kimawlpih hi.

Enjoy The Show.
Thu kaikhawm: Thang Khan Lian #ZUNs